ESG không chỉ để tuân thủ, mà phải tạo năng suất xanh

Ngày 14/8, Hội thảo chuyên đề “Thúc đẩy năng suất xanh thông qua triển khai mô hình ESG trong tổ chức và doanh nghiệp” diễn ra trong khuôn khổ Diễn đàn Năng suất Chất lượng Quốc gia 2026.

Phát biểu khai mạc, TS. Trần Hậu Ngọc, Phó Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia cho rằng năng suất và phát triển bền vững ngày càng gắn chặt trong quá trình phát triển doanh nghiệp. Trong bối cảnh đó, thúc đẩy năng suất xanh và triển khai ESG đang nhận được sự quan tâm ngày càng lớn từ cộng đồng quốc tế cũng như doanh nghiệp Việt Nam.

Theo ông, ESG không nên được nhìn nhận đơn thuần là câu chuyện báo cáo hay công bố thông tin. Điều quan trọng là chuyển các yếu tố môi trường, xã hội và quản trị thành những hoạt động quản lý cụ thể, qua đó nâng cao hiệu quả hoạt động, sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn và hướng tới phát triển bền vững.

Xu hướng này không còn giới hạn ở các tập đoàn đa quốc gia. Yêu cầu từ thị trường quốc tế, nhà đầu tư, khách hàng và chuỗi cung ứng toàn cầu đang tác động trực tiếp tới doanh nghiệp ở nhiều quy mô, đặc biệt những doanh nghiệp Việt Nam tham gia hoặc định hướng tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng quốc tế.

Việc đáp ứng các yêu cầu ESG có thể đòi hỏi doanh nghiệp đầu tư thêm nguồn lực, nâng cao năng lực và điều chỉnh phương thức quản trị. Tuy nhiên, nếu sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn, giảm lãng phí, nâng cao năng lực quản trị và khai thác tốt dữ liệu, ESG có thể đồng thời giúp doanh nghiệp nâng cao năng suất, khả năng thích ứng và năng lực cạnh tranh dài hạn.

Biến ESG thành động lực nâng năng suất

PGS.TS Nguyễn Hồng Quân, Giám đốc Viện Nghiên cứu Phát triển Kinh tế Tuần hoàn (ICED), Đại học Quốc gia TPHCM, cho rằng ESG không nên chỉ được xem là chi phí tuân thủ mà có thể trở thành động lực nâng cao năng suất và đầu tư xanh.

Tuy nhiên, doanh nghiệp Việt Nam đang đối mặt với nhiều rào cản khi triển khai ESG. Theo tài liệu dẫn số liệu của PwC Vietnam, 32% hội đồng quản trị doanh nghiệp Việt Nam hoàn toàn không tham gia vào ESG, trong khi chỉ 13% thể hiện vai trò lãnh đạo chủ động, mang tính chiến lược.

Khoảng cách về năng lực cũng là một trở ngại lớn. Có 61% doanh nghiệp chưa cam kết thực hiện ESG cho rằng thiếu hụt kiến thức là rào cản chính. Trong khi đó, dù 82% doanh nghiệp có thu thập dữ liệu ESG, chỉ khoảng một phần mười sử dụng công cụ phân tích kinh doanh để chuyển dữ liệu thành những nhận định có giá trị chiến lược.

Theo PGS.TS Nguyễn Hồng Quân, kinh tế tuần hoàn có thể trở thành cơ chế vận hành giúp chuyển các nguyên tắc ESG theo IWA 48:2024 thành hành động và các chỉ số có thể đo lường. Việt Nam đã có khung chính sách với Quyết định 222/QĐ-TTg và khung kỹ thuật toàn cầu IWA 48; vấn đề tiếp theo là chuyển hóa những khung này thành hành động cụ thể tại doanh nghiệp.

Chia sẻ kinh nghiệm quốc tế, bà Yulia Dobrolyubova, Chuyên gia Tổ chức Năng suất châu Á (APO), Trưởng bộ phận Phát triển bền vững doanh nghiệp và Biến đổi khí hậu khu vực châu Á - Thái Bình Dương, cho biết yêu cầu đối với doanh nghiệp đang chuyển mạnh từ tuân thủ sang quản trị rủi ro, nắm bắt cơ hội và tạo giá trị.

Các bên liên quan ngày càng yêu cầu doanh nghiệp minh bạch hơn trong thực hiện và báo cáo ESG. Theo bà Yulia Dobrolyubova, khoảng 96% trong số 250 doanh nghiệp lớn nhất thế giới xét theo doanh thu đã thực hiện báo cáo về phát triển bền vững, trong khi 93% nhà đầu tư vốn cổ phần tư nhân được khảo sát trên toàn cầu cho rằng tập trung vào ESG sẽ tạo ra những cơ hội đầu tư mạnh mẽ.

Đối với doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là các doanh nghiệp xuất khẩu sang EU, yêu cầu phát triển bền vững đang kéo theo những đòi hỏi ngày càng cao về dữ liệu khí hậu, chuỗi cung ứng, phát thải khí nhà kính, truy xuất nguồn gốc và tính bền vững của sản phẩm.

Với doanh nghiệp nhỏ và vừa xuất khẩu sang EU, khuyến nghị được đưa ra là bắt đầu bằng việc đánh giá mức độ trưởng thành về ESG, đối chiếu hoạt động hiện tại với một khuôn khổ quốc tế được công nhận; tận dụng các chứng nhận sẵn có như ISO 9001, ISO 14001; ưu tiên những vấn đề ESG mà khách hàng và các bên liên quan quan tâm.

Doanh nghiệp cũng cần chủ động tính toán chi phí cho các hoạt động ESG ngay trong kế hoạch đầu tư, thay vì xem ESG như một yêu cầu phát sinh bên ngoài hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Thu Giang