Giáo dục thực chất phải bắt đầu từ sự trung thực

Nhìn thẳng vào những điểm nghẽn còn tồn tại

Năm học 2025-2026 diễn ra với khối lượng công việc lớn, yêu cầu cao và thời gian thực hiện ngắn. Chương trình giáo dục phổ thông 2018 cơ bản được triển khai đúng tiến độ; phương pháp dạy học, kiểm tra, đánh giá tiếp tục được đổi mới. Tuy nhiên, theo Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn, kết quả đạt được chưa đồng đều giữa các địa phương.

Nhiều hạn chế kéo dài vẫn chưa được giải quyết căn cơ, như chênh lệch chất lượng giáo dục giữa các vùng, thiếu giáo viên cục bộ, quá tải trường lớp và sử dụng cơ sở vật chất chưa hiệu quả. Ở một số nơi, chuyển đổi số còn hình thức, dữ liệu chưa được khai thác hiệu quả, hồ sơ, sổ sách vẫn gây áp lực đối với giáo viên. Bạo lực học đường, vi phạm đạo đức nhà giáo, gian lận thi cử, lạm thu, dạy thêm không đúng quy định và bệnh thành tích tiếp tục ảnh hưởng đến niềm tin của xã hội đối với ngành Giáo dục.

Bộ trưởng chỉ rõ, bên cạnh những nguyên nhân khách quan, điểm nghẽn lớn nhất nằm ở tư duy, nhận thức và năng lực tổ chức thực hiện. Công tác lãnh đạo, chỉ đạo ở một số nơi chưa thật quyết liệt; năng lực tổ chức thực hiện còn hạn chế; sự phối hợp giữa các cấp, ngành có lúc, có việc chưa chặt chẽ. Vì vậy, đổi mới giáo dục không thể chỉ dừng ở việc ban hành chính sách, mà phải hướng tới sản phẩm và kết quả cụ thể.

Xây dựng hệ thống "học thật, thi thật"

Trong Hội nghị Giám đốc Sở GD&ĐT năm 2026 diễn ra ngày 24/7 tại tỉnh Phú Thọ, một trong những nhiệm vụ trọng tâm được Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn đặt ra đối với năm học 2026-2027 là trả lại chất lượng giáo dục thực chất cho học sinh, xây dựng hệ thống "học thật, thi thật, nhân tài thật và giá trị thật".

Theo Bộ trưởng, học sinh, sinh viên khi ra trường phải có phẩm chất và năng lực thực chất; có khả năng làm chủ công nghệ mới, trở thành những công dân toàn cầu, đồng thời gìn giữ và phát huy các giá trị truyền thống của dân tộc.

Để đạt được mục tiêu đó, ngành Giáo dục phải chấm dứt tình trạng nhà trường, giáo viên nâng điểm, làm đẹp học bạ, chạy theo thành tích và kết quả thi đua. Tinh thần liêm chính học thuật cần được hình thành, giáo dục cho học sinh ngay từ mầm non và trong suốt các cấp học tiếp theo. "Về phía học sinh, mỗi học sinh cần biết mình đang ở đâu để nỗ lực vươn lên vì sự tiến bộ của bản thân, chứ không chỉ chạy theo điểm số để so sánh với người khác", Bộ trưởng khẳng định.

Việc kiểm tra, đánh giá phải phản ánh đúng kết quả học tập và chất lượng dạy học, giúp xác định học sinh đã đạt chuẩn hay chưa, đồng thời giúp giáo viên và nhà trường nhận diện những hạn chế để có biện pháp hỗ trợ phù hợp.

Dẫn lại quan điểm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Bộ trưởng nhấn mạnh, đã học thì phải thi, phải kiểm tra, đánh giá, nhưng thi là để đánh giá kết quả học tập, đánh giá việc dạy và học, chứ không phải tổ chức để loại nhau. Kết quả các kỳ thi phải có đủ độ tin cậy và độ phân hóa để các cơ sở giáo dục đại học sử dụng trong xét tuyển. Quan trọng hơn, kết quả đó phải phản ánh thực chất chất lượng dạy học, giáo dục trong toàn ngành.

Những sai phạm xảy ra tại một số địa phương trong Kỳ thi tốt nghiệp Trung học phổ thông năm 2026 là vấn đề khiến toàn ngành phải nghiêm túc nhìn lại. Theo Bộ trưởng, các sai phạm phải được xử lý thật nghiêm để bảo vệ sự công bằng, tính trung thực và độ tin cậy của kỳ thi. 

Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho biết, tại Hội nghị Trung ương vừa qua, một đại biểu trong ngành đã đề nghị bổ sung yêu cầu “trung thực” vào nội hàm phát triển giáo dục. Ngay tại hội nghị, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng chỉ đạo cần đưa nội dung này vào.

Tuy nhiên, vấn đề không chỉ nằm ở một kỳ thi. Ngành Giáo dục cần nhìn lại từng công việc giảng dạy, kiểm tra, đánh giá và quản lý hằng ngày; nhận diện những việc chưa được thực hiện đúng thực chất, những biểu hiện còn dễ dãi, xuề xòa hoặc chưa nghiêm túc trong chấp hành kỷ cương. Từ việc kiểm tra bài tập của học sinh đến công tác báo cáo kết quả đều phải bảo đảm thực chất, trung thực. Đây không phải vấn đề mới và cũng không thể giải quyết triệt để chỉ trong một năm học, nhưng toàn ngành phải kiên trì thực hiện, bắt đầu từ những việc cụ thể và nhỏ nhất. 

Trả lại thời gian chuyên môn cho giáo viên

Cùng với yêu cầu trả lại chất lượng thực chất cho người học, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn đặt ra nhiệm vụ giải phóng thực chất sức lao động của người thầy.

Học sinh, sinh viên là trung tâm của quá trình giáo dục, nhưng giáo viên vẫn là nhân tố quyết định chất lượng. Muốn nâng cao chất lượng giáo dục, phải tạo điều kiện để thầy cô tập trung thời gian, công sức cho hoạt động chuyên môn.

Theo Bộ trưởng, sự thành công của một Giám đốc Sở GD&ĐT không chỉ được đánh giá qua số lượng học sinh giỏi, mà còn phải xem giáo viên của địa phương có bớt vất vả vì thủ tục hành chính và những công việc không thuộc chuyên môn dạy học hay không.

Trong năm học mới, ngành Giáo dục đặt mục tiêu xóa bỏ 100% hồ sơ, sổ sách giấy trùng lặp, chuyển sang quản lý và đo lường trên dữ liệu; đồng thời cắt giảm tối thiểu 50% các hội thi, phong trào và danh hiệu mang tính hình thức. Mục tiêu là giúp giáo viên có thêm thời gian nghiên cứu, xây dựng bài giảng, đổi mới phương pháp dạy học, chăm sóc và hỗ trợ từng học sinh, nhất là những em còn yếu.

Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh, chuyển đổi số phải thực sự làm thay đổi phương thức quản trị, không chỉ dừng ở việc số hóa quy trình. Việc ứng dụng công nghệ phải góp phần giảm hồ sơ, sổ sách và những công việc không thuộc chuyên môn của giáo viên.

"Giảm để tăng" và tối ưu hóa nguồn lực

Một yêu cầu khác được người đứng đầu ngành Giáo dục đặt ra là tối ưu hóa nguồn lực và kiên quyết chống lãng phí trong giáo dục.

Thiếu giáo viên là thực tế tại nhiều địa phương, nhưng ở một số nơi vẫn có tình trạng thừa biên chế hoặc tỷ lệ giáo viên trên lớp thấp hơn mức quy định. Theo Bộ trưởng, việc chưa mạnh dạn điều chuyển, sắp xếp đội ngũ đã dẫn đến tình trạng thừa, thiếu giáo viên cục bộ kéo dài.

Cùng với việc sắp xếp đội ngũ, ngành Giáo dục sẽ tiến tới sắp xếp các cơ sở giáo dục theo quan điểm "giảm để tăng": giảm đầu mối cơ sở giáo dục để tăng cường đội ngũ nhà giáo trực tiếp làm công tác giảng dạy, qua đó tối ưu hóa nguồn lực hiện có.

Đối với cơ sở vật chất, Bộ trưởng yêu cầu rà soát hiệu quả sử dụng các phòng học, phòng thí nghiệm, thiết bị và công trình đã được đầu tư. Nơi nào mua sắm, xây dựng xong nhưng để bỏ trống thì người đứng đầu phải chịu trách nhiệm.

Với các trường nội trú liên cấp tại các xã biên giới, cần tính toán phương án đưa công trình vào sử dụng, bảo đảm khai thác hiệu quả nguồn lực đầu tư của Trung ương và địa phương.

 Quản trị dựa trên dữ liệu và kết quả

Để chuyển từ quản lý hành chính sang quản trị phát triển, ngành Giáo dục phải thay đổi cả tư duy và phương thức điều hành. Mỗi nhiệm vụ phải hướng đến sản phẩm, kết quả cụ thể; mỗi hạn chế phải có giải pháp khắc phục; mỗi công việc phải xác định rõ người chịu trách nhiệm và mỗi cam kết phải được kiểm chứng.

Bộ Giáo dục và Đào tạo đang xây dựng bộ chỉ số phát triển giáo dục. Theo Bộ trưởng, các chỉ số này không mang tính hình thức, mà nhằm đánh giá mức độ tiếp cận giáo dục có chất lượng, mức độ tiếp cận công bằng tại các địa phương, chất lượng giáo dục thực chất và việc chuẩn bị nguồn nhân lực cho tương lai.

Muốn đo lường các chỉ số thực chất, dữ liệu về đội ngũ giáo viên, người học, phòng học, cơ sở vật chất và trang thiết bị phải được cập nhật thường xuyên, đầy đủ, hiệu quả.

Trên cơ sở dữ liệu và các chỉ số, Giám đốc các sở Giáo dục và Đào tạo mới có căn cứ để tham mưu cho lãnh đạo địa phương, cũng như trực tiếp đưa ra những quyết định trong ngành. "Chỉ có những chỉ số thực chất thì chúng ta mới tạo ra những thay đổi thực chất", Bộ trưởng nhấn mạnh.

Mọi nhiệm vụ cuối cùng phải hướng tới củng cố niềm tin của người dân đối với ngành Giáo dục. Đó là sự an tâm của phụ huynh khi gửi con đến trường; là môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh; các khoản thu được công khai, minh bạch; kết quả kiểm tra, thi cử có độ tin cậy và những hành vi tiêu cực được xử lý nghiêm.

Theo Bộ trưởng, với lòng tự trọng của những người làm giáo dục, toàn ngành phải từng bước đẩy lùi gian lận thi cử, lạm thu, bệnh thành tích và những biểu hiện thiếu trung thực trong nhà trường. Và phương châm "đổi mới tư duy, chuyển biến mạnh mẽ, kết quả thực chất" phải được thể hiện bằng những thay đổi cụ thể tại từng lớp học và cơ sở giáo dục. 

Thu Trang