Hải quan đề xuất gỡ nút thắt để hướng tới mục tiêu nông sản 'trăm tỷ USD'

Hải quan nhấn mạnh yêu cầu chuyển đổi số

Tại tọa đàm "Làm gì để xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 100 tỷ USD?" ngày 9/7, ông Âu Anh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Hải quan (Bộ Tài chính), cho rằng mục tiêu đưa kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản lên 100 tỷ USD là thách thức lớn, đòi hỏi sự phối hợp giữa Chính phủ, các bộ, ngành và doanh nghiệp, trong đó cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số đóng vai trò then chốt.

Theo ông Tuấn, xuất khẩu thời gian tới sẽ tiếp tục chịu sức ép từ tăng trưởng kinh tế toàn cầu chậm, xu hướng bảo hộ thương mại, chi phí logistics tăng và các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, phát triển bền vững tại các thị trường lớn như Mỹ, EU, Nhật Bản và Hàn Quốc.

Ông Âu Anh Tuấn cho biết, nếu năm 2026 kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt khoảng 75 tỷ USD thì để chạm mốc 100 tỷ USD vào năm 2027, kim ngạch phải tăng trên 15%. Đây là mục tiêu không dễ trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt và thị trường xuất khẩu còn nhiều biến động.

Dù vậy, ông Tuấn vẫn kỳ vọng mục tiêu này có thể được rút ngắn khoảng cách nếu các giải pháp cải cách được triển khai đồng bộ. Ngay từ đầu năm 2026, Chính phủ đã đẩy mạnh cắt giảm thủ tục hành chính, đơn giản hóa điều kiện đầu tư kinh doanh và thúc đẩy chuyển đổi số. Những giải pháp này không chỉ hỗ trợ hoạt động xuất nhập khẩu nói chung mà còn tạo điều kiện thuận lợi hơn cho xuất khẩu nông, lâm, thủy sản.

Theo lãnh đạo Cục Hải quan, khoa học công nghệ và chuyển đổi số đang trở thành yếu tố quan trọng trong toàn bộ chuỗi sản xuất và xuất khẩu nông sản. Việc kết nối dữ liệu không chỉ giúp doanh nghiệp rút ngắn thời gian thông quan mà còn giảm chi phí tuân thủ, trong khi cơ quan quản lý vẫn bảo đảm khả năng kiểm soát, phòng chống gian lận và buôn lậu thông qua dữ liệu điện tử đầy đủ, minh bạch.

Đối với nông sản sản xuất trong nước như trái cây hay sầu riêng, chuỗi sản xuất bắt đầu từ con giống, canh tác, ghi nhật ký sản xuất, thu hoạch, chế biến, đóng gói rồi mới đến khâu xuất khẩu và thông quan. Trong khi đó, với một số ngành hàng như thủy sản hoặc hạt điều, doanh nghiệp phải nhập khẩu lượng lớn nguyên liệu từ nước ngoài để phục vụ chế biến xuất khẩu. Vì vậy, ngoài việc đơn giản hóa thủ tục xuất khẩu, cần tiếp tục cải cách cả thủ tục nhập khẩu nguyên liệu nhằm bảo đảm nguồn cung cho sản xuất trong nước.

Giảm quy trình tầng nấc và chi phí tuân thủ

Theo ông Âu Anh Tuấn, doanh nghiệp nhập khẩu nguyên liệu sản xuất hiện vẫn phải trải qua nhiều thủ tục qua các cơ quan khác nhau. Với mặt hàng thực vật thuộc diện phân tích nguy cơ, doanh nghiệp phải xin giấy phép kiểm dịch của Bộ Nông nghiệp và Môi trường trước khi hàng về cửa khẩu, sau đó tiếp tục đăng ký kiểm dịch rồi mới làm thủ tục hải quan. Tương tự, sản phẩm động vật phải có văn bản chấp thuận của cơ quan chuyên ngành trước khi nhập khẩu.

Ông Tuấn cũng cho rằng một số quy định cần được đơn giản hóa. Chẳng hạn, trong khi người chỉ phải khai báo y tế khi có dịch bệnh, phương tiện vận chuyển hàng hóa nhập khẩu vẫn phải khai báo trong mọi trường hợp. Theo ông Tuấn, cần cắt giảm các thủ tục không còn phù hợp trước khi số hóa toàn bộ quy trình.

Lãnh đạo Cục Hải quan cho biết toàn bộ hồ sơ hải quan hiện đã được số hóa, hệ thống có thể tự động đối chiếu dữ liệu, cảnh báo sai lệch và áp dụng quản lý rủi ro trong quá trình thông quan. Với nông sản xuất khẩu, phần lớn lô hàng được phân luồng xanh nên thủ tục khá nhanh, song các khâu kiểm dịch, kiểm nghiệm và cấp giấy chứng nhận xuất xứ cũng cần được xử lý đồng bộ.

Theo ông Tuấn, hiện nay Chính phủ đang chỉ đạo đơn giản hóa thủ tục cấp mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm trên môi trường số. Việc số hóa toàn bộ dữ liệu từ sản xuất đến xuất khẩu cũng sẽ giúp đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc của các thị trường nhập khẩu.

"Nông sản có tính thời vụ cao, thời gian bảo quản ngắn nên mọi thủ tục cần được xử lý nhanh nhất có thể", ông Tuấn nói, đồng thời cho biết Hải quan cam kết thông quan 24/7.

Bên cạnh cải cách trong nước, Cục Hải quan đang đàm phán với Hải quan Trung Quốc và một số quốc gia để công nhận kết quả kiểm tra lẫn nhau, đồng thời kết nối dữ liệu qua Cổng thông tin một cửa quốc gia và phát triển mô hình cửa khẩu số, cửa khẩu thông minh.

Ông Âu Anh Tuấn cũng đề xuất xây dựng cơ chế phối hợp liên ngành mạnh hơn, do lãnh đạo Chính phủ đứng đầu, nhằm tháo gỡ các vướng mắc về chính sách và quy trình. Theo ông, nếu không cải cách theo hướng một đầu mối, doanh nghiệp sẽ tiếp tục mất nhiều thời gian, chi phí và thủ tục hành chính, làm giảm sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam.

Huy Thắng