Khoa học công nghệ cần những ‘cú hích’ trọng điểm để bứt phá

Ngày 17/4, tại Hà Nội, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam tổ chức Hội nghị “Thúc đẩy nghiên cứu cơ bản, làm chủ một số công nghệ chiến lược và tăng cường năng lực Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam”.

GS.TS Trần Hồng Thái, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Phó Trưởng Ban Chính sách chiến lược Trung ương cho biết, hội nghị nằm cho chuỗi tham vấn thường xuyên trong bối cảnh triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị. Đây đồng thời là bước đi quan trọng trong quá trình tái cơ cấu, hướng tới xây dựng Viện Hàn lâm trở thành trung tâm khoa học công nghệ nòng cốt, đóng vai trò dẫn dắt quốc gia.

Hội nghị tập trung vào 3 nội dung chính: Thúc đẩy nghiên cứu cơ bản, làm chủ công nghệ chiến lược; tăng cường năng lực Viện Hàn lâm; và đề án thành lập Hội đồng Viện sĩ.

Các nhà khoa học cho rằng, với những nội dung mang tính chiến lược, việc triển khai cần được nghiên cứu thận trọng, toàn diện và có chiều sâu, bảo đảm cơ sở khoa học và thực tiễn vững chắc. Các đề án cần được thực hiện đồng bộ, có lộ trình rõ ràng, gắn kết chặt chẽ giữa nghiên cứu cơ bản với phát triển công nghệ và nhu cầu thực tiễn.

Bên cạnh đó, việc xây dựng cơ chế, chính sách cần theo hướng đổi mới, linh hoạt nhưng vẫn bảo đảm minh bạch và hiệu quả, tạo điều kiện thuận lợi cho sáng tạo khoa học.

Giải bài toán “chảy máu chất xám”, lấy con người làm trung tâm

PGS.TS Phạm Ngọc Điệp, Trung tâm Vũ trụ Việt Nam cho rằng, một trong những thách thức lớn hiện nay là tình trạng “chảy máu chất xám”, khi nhiều nhà khoa học rời khu vực công do thu nhập và điều kiện làm việc chưa đủ cạnh tranh. Vì vậy, Viện Hàn lâm cần trở thành môi trường làm việc hấp dẫn, hướng tới mục tiêu là “điểm đến mơ ước” của các nhà khoa học trẻ.

Cùng với đó, việc triển khai quá nhiều mục tiêu cùng lúc có thể dẫn đến dàn trải, thiếu trọng tâm. Do đó, cần lựa chọn một số trụ cột ưu tiên để tập trung nguồn lực, tạo ra kết quả rõ nét. Việc đầu tư cũng nên theo hướng dùng chung hạ tầng nghiên cứu để nâng cao hiệu quả.

PGS.TS Phạm Ngọc Điệp cũng nhấn mạnh vai trò của nghiên cứu sinh – lực lượng nòng cốt trong nhiều hệ thống khoa học tiên tiến và đề xuất cần có chính sách học bổng, đãi ngộ phù hợp để thu hút và giữ chân nhân tài.

Chia sẻ tại hội nghị, GS.TSKH Phùng Hồ Hải cho rằng các diễn đàn trao đổi khoa học cần được duy trì thường xuyên, bởi nhiều vấn đề lớn chưa thể giải quyết ngay mà cần thời gian thảo luận, hoàn thiện.

Ông nhấn mạnh, việc xây dựng đội ngũ viện sĩ là mục tiêu lớn nhưng cần cân nhắc thời điểm phù hợp. Trong bối cảnh hiện nay, ưu tiên hàng đầu vẫn là đầu tư cho thế hệ trẻ, đặc biệt trong lĩnh vực khoa học cơ bản.

Đồng thời, cần nâng cao chất lượng nghiên cứu, xây dựng các tiêu chuẩn khoa học nghiêm ngặt, bảo đảm tính liêm chính học thuật. 

Tập trung đầu tư trọng điểm, gắn nghiên cứu với thực tiễn

Kết luận hội nghị, GS.TS Trần Hồng Thái cho biết Viện Hàn lâm đang triển khai 3 đề án lớn về nghiên cứu cơ bản, công nghệ ứng dụng và xây dựng đội ngũ viện sĩ. Tuy nhiên, cần rà soát để xác định rõ trọng tâm, tránh phân tán nguồn lực.

Định hướng thời gian tới là tập trung đầu tư có trọng điểm, đặc biệt cho các phòng thí nghiệm trọng điểm; thúc đẩy cơ chế hợp tác giữa Nhà nước và doanh nghiệp; gắn nghiên cứu với sản phẩm cụ thể, phục vụ trực tiếp nhu cầu phát triển của đất nước.

Cùng với đó, Viện Hàn lâm sẽ chú trọng xây dựng môi trường làm việc thuận lợi nhằm thu hút và giữ chân các nhà khoa học giỏi, kể cả chuyên gia quốc tế. Về nhân lực, sẽ hình thành các nhóm nghiên cứu trẻ, tạo điều kiện để các tiến sĩ dẫn dắt nghiên cứu sinh theo chu kỳ, từng bước xây dựng lực lượng kế cận.

Ngoài ra, cần phát huy vai trò của các hội đồng khoa học trong định hướng nghiên cứu, gắn với cơ chế trách nhiệm rõ ràng, qua đó nâng cao hiệu quả hoạt động khoa học.

Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam khẳng định sẽ tiếp thu đầy đủ các ý kiến tại hội nghị, tiếp tục hoàn thiện các đề án và tăng cường tham vấn chuyên gia, hướng tới xây dựng các chính sách khoa học hiệu quả, khả thi hơn trong thời gian tới.

Thu Giang