Làm rõ phạm vi hòa giải ở cơ sở, bảo đảm quy định dễ thực hiện

Ngày 16/9, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc đã chủ trì Hội thảo Góp ý dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Hoà giải ở cơ sở.

Phát biểu khai mạc Hội thảo, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc nhấn mạnh, Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2026 được ban hành nhằm khắc phục những hạn chế của Luật năm 2013, đồng thời đưa ra các giải pháp thúc đẩy công tác hòa giải trong bối cảnh mới, hướng tới xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật.

Theo Thứ trưởng, để những quy định của Luật sớm đi vào cuộc sống, việc ban hành Nghị định quy định chi tiết và biện pháp thi hành Luật là nhiệm vụ quan trọng, cấp thiết. Nghị định cần bám sát Luật, quy định cụ thể, rõ ràng, khả thi, dễ thực hiện và phù hợp với điều kiện thực tế ở cơ sở; đồng thời tránh hành chính hóa quá mức hoạt động hòa giải, vốn là hình thức tự quản, tự nguyện của cộng đồng dân cư.

Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc đề nghị các đại biểu tập trung góp ý những nội dung của dự thảo Nghị định, nhất là các vấn đề cần tháo gỡ từ thực tiễn, đặc biệt là phạm vi hòa giải ở cơ sở; qua đó giúp tổ chức thi hành Luật thuận lợi, phát huy vai trò của hòa giải viên, tổ hòa giải trong giải quyết tranh chấp tại cộng đồng dân cư. Đồng thời trao đổi, thảo luận đối với những nội dung của dự thảo Nghị định, những vấn đề cần được tháo gỡ vướng mắc từ thực tiễn, đặc biệt là phạm vi hòa giải ở cơ sở.

Báo cáo tóm tắt dự thảo Nghị định, Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý (PBGDPL&TGPL) Ngô Quỳnh Hoa cho biết, dự thảo Nghị định được kết cấu gồm 06 chương, 35 điều (tăng 15 điều so với Nghị định số 15/2014/NĐ-CP).

Dự thảo tập trung cụ thể hóa nhiều nội dung quan trọng của pháp luật về hòa giải ở cơ sở, trong đó tiếp tục đề cao nguyên tắc tự nguyện của các bên; hoàn thiện các quy định về bầu, công nhận Tổ trưởng tổ hoà giải, thôi làm hòa giải viên, Tổ trưởng tổ hoà giải; bổ sung quy định về người được mời tham gia hòa giải và người phiên dịch; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin; bảo đảm kinh phí và làm rõ trách nhiệm quản lý nhà nước đối với công tác hòa giải ở cơ sở…

Đáng chú ý, quy định về người được mời tham gia hòa giải là nội dung mới so với pháp luật hiện hành. Do đó, dự thảo cần xác định rõ phạm vi, trình tự, thủ tục mời, sự thỏa thuận của các bên cũng như trách nhiệm phối hợp của cơ quan, tổ chức có liên quan trong việc cử người tham gia quá trình hòa giải.

Một điểm mới khác là yêu cầu ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động hòa giải ở cơ sở. Nếu trước đây hoạt động hòa giải chủ yếu được thực hiện theo phương thức truyền thống thì dự thảo lần này đặt vấn đề ứng dụng công nghệ trong nhiều khâu, từ bầu hòa giải viên đến tổ chức hòa giải, kể cả khả năng thực hiện hòa giải trực tuyến. Đi cùng với đó phải có các quy định phù hợp nhằm bảo đảm an toàn, bảo mật thông tin và quyền riêng tư của các bên tham gia.

Theo bà Hoa, cần tập trung làm rõ phạm vi hòa giải ở cơ sở, bảo đảm hòa giải viên nhận diện được vụ việc thuộc phạm vi hòa giải hay phải chuyển cơ quan có thẩm quyền giải quyết. Quy định cần phù hợp với đặc thù hoạt động hòa giải, kết hợp giữa pháp luật với các yếu tố văn hóa, đạo đức, tình và lý. Dự thảo cũng cần làm rõ phạm vi, trách nhiệm, bảo đảm nguồn lực và thuận lợi trong tổ chức thực hiện, đồng thời giảm tối đa những thủ tục không cần thiết đối với hòa giải viên.

Tại Hội thảo, PGS.TS Trương Hồ Hải, Ủy viên là đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội khóa XVI cho rằng, cần rà soát tính khả thi của các quy định về chuyển đổi số, nhất là hòa giải trực tuyến, biên bản hòa giải điện tử; đồng thời quy định rõ trình tự, thủ tục và điều kiện thực hiện tại thôn, tổ dân phố, khu dân cư, phù hợp với thực tế cơ sở.

Về phạm vi hòa giải ở cơ sở, ông Hải cho rằng cần xác định rõ ranh giới và thẩm quyền để tránh phát sinh vướng mắc trong quá trình thực hiện. Liên quan Điều 3 dự thảo, ông đề nghị nghiên cứu quy định theo phương pháp loại trừ, làm rõ những trường hợp không được hòa giải hoặc không thuộc phạm vi hòa giải; tập trung vào các tiêu chí nhận biết, hạn chế lặp lại quy định của Luật và nghiên cứu dẫn chiếu đối với những nội dung đã được pháp luật chuyên ngành điều chỉnh.

Ông Nghiêm Xuân Giang, đại diện Công an phường Ba Đình cho rằng, hòa giải viên cần phát huy vai trò phát hiện sớm, tiếp cận sớm và giải quyết mâu thuẫn ngay từ cơ sở. Khi tiếp nhận vụ việc, hòa giải viên cần nhận diện tính chất, mức độ mâu thuẫn; nếu còn thuộc phạm vi hòa giải thì chủ động vận động, thuyết phục, phân tích quy định pháp luật để các bên tìm được tiếng nói chung; trường hợp vượt phạm vi hòa giải thì kịp thời chuyển đến cơ quan có thẩm quyền.

Theo ông Giang, các quy định cần rõ ràng, cụ thể, dễ nhận biết để hòa giải viên xác định được giới hạn trách nhiệm, tránh can thiệp vào những vụ việc thuộc thẩm quyền của cơ quan chức năng và phát huy hiệu quả hòa giải đối với những mâu thuẫn có thể giải quyết tại cộng đồng.

Thùy Linh