Góp ý dự thảo Nghị định quy định về thi hành Luật Hòa giải ở cơ sở

Phát biểu khai mạc Hội thảo, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc cho biết, ngày 24/8/2026, Quốc hội khóa XVI đã thông qua Luật Hòa giải ở cơ sở số 16/2026/QH16, có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2027. Đây là văn bản pháp lý quan trọng góp phần hoàn thiện thể chế về hòa giải ở cơ sở, đáp ứng yêu cầu thực tiễn trong giai đoạn mới và thể hiện định hướng chiến lược về nâng cao hiệu quả công tác hòa giải ở cơ sở.

Theo Thứ trưởng, Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật và các văn bản chỉ đạo của Đảng, Nhà nước yêu cầu các văn bản hướng dẫn thi hành Luật phải có hiệu lực cùng thời điểm với Luật, nhằm bảo đảm tính khả thi và đáp ứng yêu cầu tổ chức thi hành pháp luật.

Do đó, việc ban hành Nghị định quy định chi tiết và biện pháp bảo đảm thi hành Luật Hòa giải ở cơ sở là nhiệm vụ quan trọng, cấp thiết. Nghị định phải bám sát Luật, quy định cụ thể, rõ ràng, khả thi, dễ thực hiện, phù hợp với điều kiện thực tế tại cơ sở; đồng thời tránh hành chính hóa hoạt động hòa giải ở cơ sở-vốn là hình thức tự quản, tự nguyện của cộng đồng dân cư, góp phần xây dựng thiết chế hòa giải ở cơ sở vững mạnh, nơi các mâu thuẫn, tranh chấp được giải quyết sớm bằng sự chân thành và đồng thuận.

Định hướng nội dung Hội thảo, Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý (Bộ Tư pháp) Cù Thu Anh đề nghị các đại biểu tập trung góp ý những nội dung trọng tâm của dự thảo Nghị định nhằm cụ thể hóa các nội dung được Luật giao, bảo đảm tính đồng bộ, rõ ràng và khả thi, tạo sự chủ động, thuận lợi cho địa phương trong quá trình thi hành Luật.

Việc ban hành Nghị định không chỉ giúp Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2026 đi vào cuộc sống mà còn thể chế hóa chủ trương của Đảng về tăng cường các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác hòa giải ở cơ sở, góp phần xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân, giữ vững an ninh trật tự và xây dựng xã hội an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển.

Dự thảo Nghị định bổ sung nhiều nội dung mới

Báo cáo tóm tắt dự thảo Nghị định, Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý (Bộ Tư pháp) Ngô Quỳnh Hoa cho biết, sau hơn 12 năm thi hành Nghị định số 15/2014/NĐ-CP và Nghị quyết liên tịch số 01/2014/NQLT-CP-UBTƯMTTQVN, một số quy định đã bộc lộ những điểm không còn phù hợp với yêu cầu mới.

Việc ban hành Nghị định mới nhằm cụ thể hóa đầy đủ các nội dung được Luật giao, khắc phục những bất cập của Nghị định số 15/2014/NĐ-CP, đồng thời phù hợp với bối cảnh sắp xếp bộ máy chính quyền địa phương, phân cấp, phân quyền và tạo thuận lợi hơn cho cơ sở.

Dự thảo Nghị định gồm 6 chương, 35 điều, tăng 15 điều so với Nghị định số 15/2014/NĐ-CP. Dự thảo được xây dựng theo hướng kế thừa những quy định còn phù hợp; sửa đổi, bổ sung những quy định không còn phù hợp; đồng thời bổ sung các nội dung mới của Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2026 và những vấn đề cần thiết để tổ chức thi hành Luật.

Trong đó, dự thảo hướng dẫn về xác định phạm vi hòa giải; bầu hòa giải viên, tổ trưởng tổ hòa giải và việc kết hợp các hình thức bầu hòa giải viên; chỉ định hòa giải viên; bảo đảm kinh phí, hồ sơ, thủ tục đề nghị hưởng thù lao theo vụ, việc đối với hòa giải viên và người được mời trực tiếp tham gia hòa giải.

Dự thảo cũng quy định về hồ sơ đề nghị hỗ trợ, tạo điều kiện khắc phục hậu quả trong trường hợp hòa giải viên hoặc người được mời trực tiếp tham gia hòa giải bị tai nạn, rủi ro ảnh hưởng đến sức khỏe, tính mạng; hình thức hòa giải trực tuyến; xử lý vụ việc không thuộc phạm vi hòa giải; mời người tham gia hòa giải; theo dõi việc thực hiện thỏa thuận hòa giải thành; giải quyết trường hợp hòa giải không thành; Sổ theo dõi hoạt động hòa giải ở cơ sở và trách nhiệm quản lý nhà nước về hòa giải ở cơ sở.

Làm rõ phạm vi hòa giải, cơ chế tài chính và trách nhiệm quản lý

Góp ý tại Hội thảo, các đại biểu cơ bản nhất trí với việc kế thừa quy định của Nghị định số 15/2014/NĐ-CP theo hướng liệt kê các vụ, việc thuộc phạm vi hòa giải, qua đó tạo thuận lợi cho hòa giải viên xác định phạm vi hòa giải. Tuy nhiên, các đại biểu đề nghị tiếp tục rà soát kỹ các quy định để bảo đảm hòa giải viên có thể hiểu và áp dụng thống nhất; đồng thời tránh chồng chéo với thẩm quyền của cơ quan tiến hành tố tụng.

Đối với quy định về giải quyết các trường hợp vụ, việc không thuộc phạm vi hòa giải tại Điều 5 dự thảo, đại biểu đề nghị làm rõ cách xử lý khi hòa giải viên đã hòa giải xong tranh chấp nhưng mâu thuẫn tiếp tục phát sinh hoặc sau đó phát hiện vụ, việc không thuộc phạm vi hòa giải.

Một số ý kiến cũng đề nghị quy định rõ thời hạn giải quyết đối với các hoạt động hỗ trợ của cơ quan nhà nước, tránh làm chậm quá trình hòa giải của người dân.

Về cơ chế tài chính, các đại biểu đồng thuận với việc bổ sung đối tượng được chi thù lao là người được mời trực tiếp tham gia hòa giải; bổ sung chi phí phiên dịch và các chi phí cần thiết khác. Đại biểu đề nghị quy định cụ thể hơn thủ tục thực hiện khi hòa giải viên gặp tai nạn để tránh tình trạng địa phương áp dụng khác nhau.

Đồng thời, cần rà soát các quy định tại Thông tư số 56/2025/TT-BTC của Bộ Tài chính để nâng mức chi cho các vụ, việc hòa giải, bảo đảm tương xứng hơn với thực tế và khối lượng công việc. Một số ý kiến đề nghị nghiên cứu cơ chế khoán chi văn phòng phẩm cho tổ hòa giải, đơn giản hóa, linh hoạt hơn thủ tục thanh toán và không xác định việc thanh toán thù lao theo vụ, việc cho hòa giải viên, tổ hòa giải là thủ tục hành chính.

Về trách nhiệm quản lý nhà nước, các đại biểu thống nhất với việc phân định lại trách nhiệm giữa cấp tỉnh và cấp xã. Đồng thời, đề nghị bổ sung hướng dẫn khoản 9 Điều 12 của Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2026 về căn cứ, cách thức đề nghị công an xã bảo đảm an ninh, trật tự trong quá trình hòa giải.

Phát biểu kết luận Hội thảo, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc ghi nhận, đánh giá cao tinh thần trách nhiệm và những ý kiến cụ thể, thiết thực của các đại biểu. Thứ trưởng khẳng định, các ý kiến tại Hội thảo là cơ sở quan trọng để cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Nghị định.

Cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ tổng hợp đầy đủ các ý kiến, phân loại rõ các nhóm vấn đề, nghiên cứu tiếp thu tối đa những ý kiến xác đáng, có cơ sở; đồng thời chủ động rà soát những vấn đề phát sinh từ thực tiễn để kịp thời nghiên cứu, xử lý, bảo đảm tiến độ xây dựng, trình ban hành Nghị định.

Diệu Anh