Lần đầu tiên công bố Chỉ số Hiệu quả Kinh tế tư nhân: TPHCM dẫn đầu

Một kỳ báo cáo đánh dấu bước chuyển lớn

Sự kiện diễn ra đúng thời điểm tròn một năm Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân được ban hành. Đồng thời, đây cũng là giai đoạn Việt Nam triển khai nhiều thay đổi lớn như sáp nhập đơn vị hành chính cấp tỉnh từ 63 xuống còn 34 địa phương, chuyển sang mô hình chính quyền địa phương hai cấp và thúc đẩy định hướng đưa kinh tế tư nhân trở thành động lực quan trọng của nền kinh tế.

Bức tranh kinh tế tư nhân năm 2025 ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực khi số doanh nghiệp gia nhập thị trường tăng kỷ lục. Tuy vậy, khó tiếp cận vốn, chi phí không chính thức và khả năng dự báo chính sách thấp vẫn là những rào cản lớn với doanh nghiệp.

Lần đầu tiên VCCI ra mắt chỉ số BPI đo hiệu quả kinh tế tư nhân, đồng thời nâng cấp PCI 2.0 sau 21 năm triển khai. Báo cáo cho thấy niềm tin doanh nghiệp đang phục hồi mạnh giữa giai đoạn cải cách lớn của nền kinh tế.

Báo cáo được xây dựng từ khảo sát hơn 3.546 doanh nghiệp tư nhân trong nước, 586 doanh nghiệp FDI cùng 1.001 hộ kinh doanh tại toàn bộ 34 tỉnh, thành phố. Đây được đánh giá là một trong những cuộc điều tra có quy mô lớn và chiều sâu về khu vực kinh tế tư nhân trong nhiều năm qua.

Đáng chú ý, đến cuối năm 2025, cả nước có hơn 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động, tăng 6,6% so với năm trước. Cùng với khoảng 6,1 triệu hộ kinh doanh, khu vực tư nhân hiện tạo việc làm cho khoảng 26 triệu lao động, tương đương hơn 50% tổng việc làm của cả nước.

Ngoài ra, số doanh nghiệp gia nhập thị trường trong năm đạt mức kỷ lục 297.500 doanh nghiệp, tăng 27,4% so với năm 2024. Có tới 85,7% doanh nghiệp cho biết đang duy trì hoặc mở rộng quy mô hoạt động. Tuy nhiên, báo cáo cũng chỉ ra nhiều thách thức lớn mà cộng đồng doanh nghiệp đang phải đối mặt.

Nhận diện 4 điểm nghẽn lớn của khu vực tư nhân

Theo báo cáo, khó khăn lớn nhất hiện nay là thị trường đầu ra khi 60,2% doanh nghiệp cho biết gặp trở ngại trong tìm kiếm khách hàng. Con số này tăng mạnh so với mức 45,3% của năm 2024 và 41% của năm 2022.

Trong khi đó, tiếp cận vốn tiếp tục là bài toán nan giải. Có tới 75,5% doanh nghiệp cho biết không thể vay vốn nếu thiếu tài sản bảo đảm. 

Không chỉ vậy, khả năng dự báo chính sách của doanh nghiệp vẫn còn hạn chế. Chỉ khoảng 6-8% doanh nghiệp có thể thường xuyên dự đoán thay đổi chính sách, còn 51,9% phải dựa vào mạng xã hội để tiếp cận thông tin dự thảo văn bản.

Một vấn đề khác tiếp tục được cộng đồng doanh nghiệp phản ánh là chi phí không chính thức. Khoảng 26% doanh nghiệp cho biết phát sinh chi phí ngoài quy định khi xin giấy phép kinh doanh, cao gần gấp ba mức trung bình khu vực.

PCI 2.0 năm nay được cấu trúc lại với 9 chỉ số thành phần và 98 chỉ tiêu, gồm: gia nhập thị trường, tiếp cận nguồn lực, tính minh bạch, chi phí tuân thủ thủ tục hành chính, chi phí không chính thức, cạnh tranh bình đẳng, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, thiết chế pháp lý và chính quyền kiến tạo.

Khác với các năm trước, VCCI chuyển từ công bố bảng xếp hạng chi tiết sang công bố 6 nhóm chất lượng điều hành nhằm phù hợp với bối cảnh mới sau sáp nhập địa phương và tiệm cận thông lệ quốc tế. Điểm PCI trung vị toàn quốc đạt 63,90 điểm trên thang 100.

Bắc Ninh, Đà Nẵng, Hải Phòng nằm trong nhóm dẫn đầu

Báo cáo ghi nhận 5 địa phương thuộc nhóm chất lượng điều hành "Tốt" gồm Bắc Ninh, Đà Nẵng, Hải Phòng, Phú Thọ và Quảng Ninh.

Trong đó, Bắc Ninh dẫn đầu về chỉ số Chính quyền kiến tạo và Chi phí tuân thủ thủ tục hành chính. Đà Nẵng đứng đầu cả nước về Gia nhập thị trường. Hải Phòng có tới 7/9 chỉ số thành phần nằm trong nhóm 10 địa phương cao nhất cả nước. Phú Thọ đứng thứ hai về Tiếp cận nguồn lực, còn Quảng Ninh tiếp tục duy trì vị trí cao ở các chỉ số Cạnh tranh bình đẳng và Chính quyền kiến tạo.

Một điểm mới đáng chú ý khác là lần đầu tiên VCCI công bố Chỉ số Hiệu quả Kinh tế tư nhân (BPI) với 23 chỉ tiêu, tập trung đo lường sự phát triển của khu vực tư nhân và năng lực đổi mới sáng tạo.

Kết quả thí điểm BPI 2025 cho thấy TPHCM dẫn đầu với 5,67 điểm, tiếp theo là Hà Nội với 5,41 điểm và Quảng Ninh với 5,33 điểm.

Xếp ngay sau TP.HCM là Hà Nội với 5,41 điểm. Thủ đô được đánh giá duy trì năng lực phát triển doanh nghiệp và mức độ tập trung cao của khu vực kinh tế tư nhân.

Đứng thứ ba là Quảng Ninh với 5,33 điểm, tiếp tục cho thấy hiệu quả từ nhiều năm cải cách môi trường đầu tư, kinh doanh và điều hành địa phương.

Phân tích tương quan của báo cáo cho thấy chất lượng điều hành PCI năm 2022 có mối liên hệ thống kê với hiệu quả kinh tế tư nhân BPI năm 2025, phản ánh tác động chính sách thường có độ trễ khoảng ba năm.

Ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký, Trưởng ban Pháp chế VCCI thẳng thắn chỉ ra: Nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa chưa chú trọng đổi mới sản phẩm, cải thiện quy trình kinh doanh hay đầu tư cho nghiên cứu phát triển (R&D). Trong khi đó, chất lượng quản trị doanh nghiệp còn thấp, ảnh hưởng lớn đến khả năng vay vốn, tiếp cận nguồn lực và mở rộng hoạt động sản xuất kinh doanh. Tuy nhiên, Chính phủ đã xác định rõ yêu cầu thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong các chính sách phát triển doanh nghiệp thời gian qua. Ngoài ra, khảo sát của VCCI cho thấy khu vực hộ kinh doanh có vai trò đặc biệt quan trọng với an sinh xã hội và việc làm. Dù nhiều hộ kinh doanh gặp khó khăn, giảm doanh thu trong giai đoạn vừa qua, song vẫn có hơn 60% hộ giữ nguyên quy mô hoạt động. Vì vậy, ông Tuấn nhấn mạnh cần có thêm chính sách hỗ trợ khu vực này phát triển song hành với doanh nghiệp lớn và khu vực FDI.

Phát biểu tại lễ công bố, ông Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch VCCI cho rằng: Khu vực kinh tế tư nhân Việt Nam đã vượt qua giai đoạn phòng thủ, đang tích lũy nội lực và sẵn sàng bước vào giai đoạn bứt phá nếu những điểm nghẽn về thị trường, vốn và minh bạch chính sách được tháo gỡ quyết liệt trong 12-18 tháng tới.

Ông Hồ Sỹ Hùng nhấn mạnh: PCI 2.0 cùng BPI sẽ giúp đo lường sâu hơn chất lượng điều hành và năng lực kiến tạo của chính quyền địa phương trong giai đoạn mới.

"Để đạt mục tiêu có 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030, chính sách cần chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy đồng hành, từ giảm gánh nặng thủ tục sang kiến tạo năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp", Chủ tịch Hồ Sỹ Hùng nhấn mạnh.

Huy Thắng