Ngành Hải quan triển khai Nghị quyết 66 - BÀI 1: Thêm ‘đường thông’ cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu

Hải quan thay đổi sang tư duy phục vụ doanh nghiệp

Trong bối cảnh hoạt động xuất nhập khẩu ngày càng đóng vai trò quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế, yêu cầu đặt ra với ngành Hải quan không chỉ là bảo đảm quản lý chặt chẽ hàng hóa qua biên giới mà còn phải tạo thuận lợi tối đa cho dòng chảy thương mại.

Thực hiện Nghị quyết số 66/NQ-CP ngày 26/3/2025 của Chính phủ về Chương trình cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh giai đoạn 2025-2026, cơ quan Hải quan đã triển khai một chương trình rà soát toàn diện đối với các thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh thuộc phạm vi quản lý.

Mục tiêu được đặt ra là bãi bỏ tối thiểu 30% điều kiện đầu tư kinh doanh không cần thiết; giảm tối thiểu 30% thời gian giải quyết thủ tục hành chính; giảm tối thiểu 30% chi phí tuân thủ cho người dân, doanh nghiệp.

Theo đánh giá của ngành Hải quan, cải cách lần này không chỉ là việc giảm số lượng thủ tục trên giấy tờ mà hướng tới thay đổi căn bản phương thức quản lý nhà nước, phù hợp với xu hướng quản trị hiện đại dựa trên dữ liệu, công nghệ và mức độ tuân thủ của doanh nghiệp.

Trên cơ sở chức năng, nhiệm vụ được giao, cơ quan Hải quan đã tiến hành rà soát 225 thủ tục hành chính và 29 điều kiện kinh doanh thuộc phạm vi quản lý.

Qua quá trình đánh giá, nhiều thủ tục được xác định đã không còn phù hợp với yêu cầu quản lý trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ. Một số quy định trước đây phù hợp với phương thức quản lý truyền thống nhưng khi công nghệ phát triển, dữ liệu được kết nối và khả năng kiểm soát rủi ro được nâng cao thì không còn cần thiết duy trì.

Từ kết quả rà soát, Cục Hải quan đã đề xuất Bộ Tài chính phê duyệt 39 phương án cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính tại Quyết định số 2421/QĐ-BTC ngày 9/7/2025.

Tiếp đó, Thủ tướng Chính phủ phê duyệt 39 phương án cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính và phương án bãi bỏ 15 điều kiện kinh doanh thuộc lĩnh vực hải quan tại Quyết định số 1848/QĐ-TTg ngày 27/8/2025.

Nếu so với tổng số 225 thủ tục hành chính được rà soát, các phương án được phê duyệt đã tác động trực tiếp đến khoảng 34,6% số thủ tục của ngành.

Đây là tỷ lệ cải cách đáng kể đối với lĩnh vực quản lý chuyên ngành có tính chất phức tạp, liên quan trực tiếp đến hoạt động xuất nhập khẩu, logistics, thuế và kiểm soát hàng hóa qua biên giới.

Không dừng ở giảm thủ tục mà hướng đến quản lý hiệu quả hơn

Theo ông Trần Đức Hùng, Phó Cục trưởng Cục Hải quan (Bộ Tài chính), điểm cốt lõi của quá trình cải cách không nằm ở việc đơn thuần cắt giảm số lượng thủ tục mà là sự thay đổi trong tư duy quản lý.

Ông Trần Đức Hùng cho biết, ngành Hải quan đang hướng tới chuyển dịch từ mô hình quản lý dựa nhiều vào tiền kiểm sang mô hình quản lý dựa trên dữ liệu, đánh giá rủi ro và mức độ tuân thủ của doanh nghiệp.

"Cốt lõi của những cải cách này không đơn thuần là cắt giảm số lượng thủ tục mà là cuộc cách mạng về tư duy quản trị, chuyển dịch mạnh mẽ từ tiền kiểm sang hậu kiểm, từ quản lý hành chính sang mô hình quản trị dựa trên dữ liệu rủi ro và niềm tin số", ông Trần Đức Hùng nhấn mạnh.

Theo lãnh đạo Cục Hải quan, mỗi thủ tục hay điều kiện kinh doanh được bãi bỏ không chỉ là sự thay đổi về mặt quy định mà còn là một nút thắt được tháo gỡ cho hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.

Tinh thần này thể hiện rõ trong việc rà soát các quy định liên quan đến kho bãi, địa điểm kiểm tra giám sát, đại lý làm thủ tục hải quan, hàng miễn thuế và các thủ tục liên quan.

Thay vì yêu cầu doanh nghiệp phải xin phép, chờ phê duyệt ở nhiều khâu, ngành Hải quan đang từng bước chuyển sang cơ chế thông báo, ghi nhận và hậu kiểm trên nền tảng dữ liệu.

Tạo dư địa mới cho doanh nghiệp

Theo kết quả triển khai các phương án được Bộ Tài chính phê duyệt tại Quyết định số 2421/QĐ-BTC, ngành Hải quan đã hoàn thành thực thi 25/39 thủ tục hành chính, đạt khoảng 64,1%.

Trong số này, có 16 thủ tục được bãi bỏ và 9 thủ tục được đơn giản hóa. Đáng chú ý, 7 thủ tục trong quá trình triển khai đã được đánh giá lại và chuyển từ phương án đơn giản hóa sang bãi bỏ hoàn toàn. Điều này cho thấy cách tiếp cận cải cách của ngành Hải quan không chỉ dừng ở việc giảm thành phần hồ sơ hoặc rút ngắn thời gian xử lý, mà hướng tới loại bỏ những thủ tục không còn cần thiết.

Đối với các phương án theo Quyết định số 1848/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, cơ quan Hải quan đã hoàn thành toàn bộ 39/39 phương án được giao. Trong đó, 33 thủ tục hành chính đã hoàn thành thực thi; 16 thủ tục được bãi bỏ và 17 thủ tục được đơn giản hóa.

Những kết quả này cho thấy xu hướng cải cách đang chuyển mạnh sang tinh giản quy trình, giảm yêu cầu hành chính và tăng vai trò của công nghệ trong quản lý.

Một trong những nội dung có tác động trực tiếp đến môi trường kinh doanh là việc rà soát, cắt giảm điều kiện kinh doanh.

Theo phương án được phê duyệt, ngành Hải quan đã thực hiện cắt giảm các điều kiện liên quan đến hoạt động kho ngoại quan, địa điểm thu gom hàng lẻ, địa điểm tập kết, kiểm tra, giám sát hàng hóa xuất nhập khẩu, kho hàng không kéo dài và các địa điểm thuộc khu vực cảng, ga đường sắt liên vận quốc tế.

Sau quá trình đánh giá thực tiễn, Chính phủ đã phê duyệt phương án cắt giảm 5 điều kiện kinh doanh liên quan đến yêu cầu về tường rào, ngăn cách khu vực đối với các loại kho bãi, địa điểm chịu sự kiểm tra, giám sát hải quan.

Bên cạnh đó, ngành Hải quan tiếp tục rà soát ngoài phạm vi ban đầu và đề xuất cắt giảm thêm các điều kiện kinh doanh, thủ tục liên quan đến đại lý làm thủ tục hải quan, kho bảo thuế và kinh doanh hàng miễn thuế.

Tính trên tổng số 29 điều kiện kinh doanh thuộc phạm vi quản lý được rà soát, việc bãi bỏ 14 điều kiện tương đương khoảng 48%, vượt mục tiêu cắt giảm tối thiểu 30% theo yêu cầu của Nghị quyết số 66/NQ-CP.

Nhìn từ góc độ doanh nghiệp, cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực hải quan có ý nghĩa trực tiếp bởi mỗi ngày giảm trong thời gian xử lý thủ tục đều liên quan đến chi phí logistics, chi phí lưu kho bãi và khả năng cạnh tranh trên thị trường.

Một điểm thay đổi quan trọng là việc chuyển từ yêu cầu cung cấp nhiều loại giấy tờ sang khai thác dữ liệu đã có trong hệ thống quản lý nhà nước.

Theo ông Trần Đức Hùng, mục tiêu của ngành Hải quan là hướng tới nguyên tắc "doanh nghiệp không phải cung cấp lại những gì Nhà nước đã có".

Điều này được thể hiện qua việc khai thác dữ liệu từ các cơ sở dữ liệu quốc gia, giảm yêu cầu nộp bản sao giấy tờ khi cơ quan quản lý có thể kiểm tra, xác thực thông tin bằng phương thức điện tử. Cùng với đó, việc tăng cường hậu kiểm giúp cơ quan Hải quan tập trung nguồn lực vào các lĩnh vực có nguy cơ cao.

Kết quả cải cách giai đoạn 2025-2026 cho thấy ngành Hải quan đang chuyển từ cải tiến từng quy trình riêng lẻ sang cải cách tổng thể dựa trên nguyên tắc giảm chi phí, tăng minh bạch và nâng cao hiệu quả quản lý.

Việc bãi bỏ nhiều thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh không còn phù hợp đang tạo nền tảng quan trọng để ngành Hải quan tiếp tục xây dựng mô hình Hải quan số, Hải quan thông minh trong thời gian tới.

Theo định hướng của ngành, cải cách thể chế và chuyển đổi số sẽ đi song song, trong đó công nghệ là công cụ hỗ trợ để thực hiện mục tiêu quản lý hiện đại, còn cải cách thể chế là nền tảng để doanh nghiệp thực sự hưởng lợi.

Với cách tiếp cận lấy doanh nghiệp làm trung tâm, mỗi thủ tục được đơn giản hóa không chỉ là sự thay đổi trong quy trình hành chính mà còn là bước tiến trong xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, thuận lợi và cạnh tranh hơn.

Anh Minh