Ngày Pháp luật Việt Nam: Đưa tinh thần thượng tôn pháp luật vào đời sống

Ngày Pháp luật nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (9/11) năm 2026 diễn ra trong bối cảnh cả nước kỷ niệm 80 năm Quốc hội nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa thông qua Hiến pháp năm 1946 (9/11/1946-9/11/2026).

Nhìn lại lịch sử lập hiến, ngay từ Hiến pháp năm 1946, tư tưởng xuyên suốt đã là khẳng định quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân, bảo đảm các quyền tự do, dân chủ của Nhân dân và việc tổ chức, thực hiện quyền lực nhà nước phải theo Hiến pháp, pháp luật. Đây cũng là nền tảng để tiếp tục xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân.

Lan tỏa tinh thần thượng tôn Hiến pháp và pháp luật

Theo Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng, tinh thần thượng tôn Hiến pháp và pháp luật được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh trong bài phát biểu tại Chương trình kỷ niệm 80 năm Ngày Quốc hội Việt Nam thông qua bản Hiến pháp đầu tiên có ý nghĩa đặc biệt sâu sắc.

Đây không chỉ là thông điệp định hướng mà còn đặt ra yêu cầu nâng cao nhận thức, trách nhiệm và hành động của cả hệ thống chính trị, từng cơ quan, tổ chức, cán bộ, đảng viên và mỗi người dân trong xây dựng, thực thi Hiến pháp, pháp luật.

Bộ trưởng nhấn mạnh: "Ngày Pháp luật Việt Nam không đơn thuần là hoạt động tuyên truyền, phổ biến các quy định pháp luật, mà quan trọng hơn là khơi dậy, củng cố ý thức tôn trọng, chấp hành và bảo vệ pháp luật; đưa tinh thần thượng tôn Hiến pháp, pháp luật trở thành chuẩn mực ứng xử, nguyên tắc hành động và văn hóa trong đời sống xã hội".

Tinh thần đó trước hết phải được thể hiện trong hoạt động của các cơ quan nhà nước và đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức. Trong bối cảnh vận hành mô hình tổ chức bộ máy mới, thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, yêu cầu thượng tôn Hiến pháp, pháp luật cần được cụ thể hóa bằng hiệu lực, hiệu quả hoạt động của bộ máy và chất lượng phục vụ Nhân dân.

Việc phân cấp, phân quyền phải đi đôi với điều kiện bảo đảm thực hiện và cơ chế kiểm soát phù hợp; quyền, lợi ích hợp pháp của người dân phải được tôn trọng, bảo vệ trong thực tiễn.

Tinh thần thượng tôn pháp luật cũng phải được thể hiện trong hoạt động xây dựng, hoàn thiện thể chế. Nghị quyết số 27 đặt ra yêu cầu tiếp tục xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam; Nghị quyết số 66 xác định đổi mới xây dựng và thi hành pháp luật là nhiệm vụ trọng tâm để đột phá về thể chế.

Theo Bộ trưởng, pháp luật không chỉ là công cụ quản lý nhà nước mà còn là nền tảng bảo đảm quyền con người, quyền công dân, tạo lập môi trường ổn định, minh bạch, an toàn cho đầu tư, kinh doanh và thúc đẩy đổi mới sáng tạo.

Vì vậy, mỗi quy định pháp luật phải xuất phát từ thực tiễn, bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, thống nhất, đồng bộ, khả thi và hướng tới lợi ích chung. Đây cũng là cách kế thừa, phát huy những giá trị của Hiến pháp năm 1946, biến di sản lập hiến thành động lực và sức mạnh nội sinh cho sự phát triển đất nước.

Để hiện thực hóa yêu cầu này, Bộ trưởng cho rằng cần tiếp tục đổi mới tư duy xây dựng pháp luật theo hướng kiến tạo phát triển, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm; khắc phục tư duy cục bộ, lợi ích ngành, lĩnh vực, hạn chế tình trạng quy định chồng chéo, thiếu rõ ràng hoặc tạo ra điều kiện kinh doanh, thủ tục hành chính không cần thiết.

Đồng thời, nâng cao chất lượng xây dựng chính sách, thẩm định dự án, dự thảo văn bản quy phạm pháp luật; chú trọng đánh giá thực chất tác động, tính khả thi và nguồn lực tổ chức thực hiện.

Cùng với đó, cần chủ động nghiên cứu, xây dựng khuôn khổ pháp lý cho những lĩnh vực mới, các vấn đề phát sinh từ cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ 4, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và các mô hình kinh doanh mới.

Hành lang pháp lý cần đủ rộng để khuyến khích đổi mới, sáng tạo nhưng cũng đủ chặt chẽ để kiểm soát rủi ro, bảo vệ lợi ích công và quyền, lợi ích hợp pháp của các chủ thể liên quan.

Chia sẻ về những kết quả đạt được thời gian qua, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng khẳng định, trước hết là nhận thức của các cấp, các ngành và người dân về vị trí, vai trò của Hiến pháp, pháp luật trong đời sống xã hội ngày càng được nâng cao. 

Pháp luật từng bước đến gần hơn với người dân thông qua các mô hình phổ biến, giáo dục pháp luật tại cơ sở, hoạt động tư vấn, trợ giúp pháp lý, truyền thông trực quan và các nền tảng số; văn hóa pháp lý trong mỗi cá nhân từng bước được nâng lên; ý thức tự giác học tập, tìm hiểu, tuân thủ và chấp hành pháp luật có chuyển biến tích cực…

Tuy nhiên, Bộ trưởng thẳng thắn nhìn nhận, ở một số nơi, hoạt động hưởng ứng còn hình thức, chưa có chiều sâu, chưa đi vào thực chất, cách thức tổ chức chậm đổi mới. Công tác xây dựng và thi hành pháp luật vẫn còn hạn chế; một số quy định chồng chéo, mâu thuẫn, thiếu tính ổn định và khả thi; tổ chức thi hành pháp luật vẫn là khâu yếu.

Đổi mới cách thức triển khai, gắn trách nhiệm với kết quả thực chất

Một trong những vấn đề được Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng đặc biệt nhấn mạnh là khắc phục điểm nghẽn trong tổ chức thực hiện pháp luật. Bộ trưởng dẫn lại nhận định của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: "Điểm nghẽn" về thể chế cơ bản đã được tháo gỡ, nhưng "tổ chức triển khai hiện nay đang là 'điểm nghẽn của điểm nghẽn'".

Điều này đặt ra yêu cầu toàn hệ thống chính trị phải hành động quyết liệt, đồng bộ, hiệu quả trong tổ chức thực hiện pháp luật, đưa chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước thực sự đi vào cuộc sống.

Theo Bộ trưởng, cần xác định tổ chức thi hành pháp luật là nhiệm vụ trọng tâm, thường xuyên, gắn trực tiếp với trách nhiệm của người đứng đầu. Ngay từ khâu xây dựng chính sách phải tính toán đầy đủ các điều kiện bảo đảm thực hiện; sau khi văn bản được ban hành, cần tăng cường theo dõi, đánh giá tình hình thi hành pháp luật, kịp thời phát hiện khó khăn, vướng mắc và tiếp nhận phản ánh, kiến nghị của người dân, doanh nghiệp, cơ quan thực thi để có giải pháp xử lý phù hợp.

Đối với đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, yêu cầu quan trọng là gương mẫu trong chấp hành và thực thi pháp luật, thực hiện đúng chức trách, nhiệm vụ, quyền hạn được giao; đề cao đạo đức công vụ, tinh thần trách nhiệm và thái độ phục vụ Nhân dân. Sự nêu gương của cán bộ, đảng viên, nhất là người đứng đầu, có ý nghĩa quan trọng trong củng cố niềm tin của Nhân dân và lan tỏa văn hóa thượng tôn pháp luật.

Đối với cộng đồng doanh nghiệp, cần chủ động tìm hiểu, tuân thủ pháp luật, xây dựng văn hóa kinh doanh minh bạch, liêm chính và có trách nhiệm với xã hội; tích cực tham gia góp ý, phản ánh những quy định bất cập, không khả thi, những khó khăn phát sinh do quy định pháp luật không phù hợp để cơ quan nhà nước nghiên cứu, hoàn thiện chính sách.

Với người dân, Bộ trưởng nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ tiếp cận pháp luật thụ động, một chiều sang chủ động tìm hiểu, tương tác, phản hồi, kiến nghị và phản ánh những vướng mắc trong thực thi chính sách, pháp luật. Việc tôn trọng, tuân thủ pháp luật cần trở thành ý thức tự giác, nhu cầu tự thân của mỗi người.

Về phía Bộ Tư pháp, với vai trò cơ quan giúp Chính phủ quản lý nhà nước về công tác xây dựng pháp luật và tổ chức thi hành pháp luật, Bộ sẽ tiếp tục tham mưu đổi mới công tác xây dựng pháp luật theo hướng kiến tạo phát triển, nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật; đồng thời đổi mới mạnh mẽ công tác phổ biến, giáo dục pháp luật theo tinh thần Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2026.

Trọng tâm là chuyển từ cung cấp thông tin pháp luật sang tạo lập môi trường, điều kiện cần thiết để người dân, doanh nghiệp chủ động tiếp cận, tìm hiểu, học tập pháp luật trên môi trường số; phát huy vai trò của Hội đồng Phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật các cấp trong chỉ đạo, phối hợp và huy động các cơ quan, tổ chức tham gia.

Trong giai đoạn mới, Ngày Pháp luật Việt Nam cần tiếp tục được triển khai thường xuyên, liên tục, gắn với trách nhiệm cụ thể và kết quả thực chất. Qua đó, góp phần xây dựng nền hành chính phục vụ, nâng cao hiệu lực, hiệu quả tổ chức thi hành pháp luật, từng bước hình thành văn hóa thượng tôn Hiến pháp, pháp luật trong toàn xã hội.

Diệu Anh