Người trẻ khó tìm việc hơn: Điều gì khiến cơ hội việc làm thu hẹp?

Theo báo cáo Xu hướng việc làm toàn cầu cho thanh niên năm 2026 của ILO, tỉ lệ thanh niên không có việc làm, không tham gia học tập hoặc đào tạo (NEET) tăng nhẹ lên 20% trong năm 2025, tương đương hơn 257 triệu người.

Đáng chú ý, tỉ lệ thất nghiệp thanh niên tăng mạnh tại một số nền kinh tế thu nhập cao, ảnh hưởng đến kỳ vọng của hàng triệu thanh niên khi bắt đầu bước vào thị trường lao động.

Trong giai đoạn 2023-2025, tỉ lệ thất nghiệp thanh niên tăng tại 8 trong số 11 tiểu vùng trên thế giới. ILO cho rằng tăng trưởng kinh tế chậm lại, khả năng tạo việc làm hạn chế, căng thẳng địa chính trị và những thay đổi nhanh chóng về công nghệ đang đẩy các quốc gia tới nguy cơ đối mặt với một cuộc khủng hoảng việc làm mới của thanh niên.

"Một thế hệ không thể tìm được việc làm thỏa đáng sẽ không thể tự tin xây dựng tương lai. Khi thanh niên không tiếp cận được việc làm có chất lượng, các quốc gia sẽ không tận dụng được tiềm năng của nguồn nhân lực trẻ, đồng thời chịu tổn thất về năng suất và sự gắn kết xã hội", Tổng Giám đốc ILO Gilbert F. Houngbo cho biết. 

Theo ông, tạo việc làm thỏa đáng cho thanh niên không chỉ là yêu cầu cấp thiết về mặt xã hội mà còn là một trong những khoản đầu tư đúng đắn nhất mà một quốc gia có thể thực hiện.

Cơ hội việc làm thu hẹp ngay tại các nền kinh tế thu nhập cao

Tại Bắc Mỹ, tỉ lệ thất nghiệp thanh niên tăng từ 8,3% năm 2023 lên 9,8% năm 2025. Tại Bắc, Nam và Tây Âu, tỉ lệ này vẫn ở mức cao 15% trong năm 2025, với 20/29 quốc gia ghi nhận cơ hội việc làm dành cho thanh niên suy giảm.

Theo ILO, số lượng việc làm đòi hỏi kỹ năng trung bình đang giảm, khiến thanh niên khó tìm được việc ổn định, lâu dài. Những vị trí vốn là điểm khởi đầu để người trẻ gia nhập thị trường lao động, như văn thư, hành chính, dịch vụ, bán hàng, sản xuất và một số nghề kỹ thuật, đang giảm dần.

Tại các nền kinh tế đang phát triển, thách thức vẫn là tạo đủ việc làm thỏa đáng cho số lượng thanh niên ngày càng tăng. Tỉ lệ thất nghiệp thấp không đồng nghĩa với việc họ có việc làm ổn định. Nhiều người không thể kéo dài thời gian thất nghiệp mà phải chấp nhận làm việc trong khu vực phi chính thức hoặc những công việc thiếu ổn định.

Gần 9/10 lao động trẻ từ 15-29 tuổi tại các quốc gia thu nhập thấp và trung bình thấp làm việc trong khu vực phi chính thức, khiến họ khó tiếp cận thu nhập ổn định và bảo trợ xã hội.

Các quốc gia Arab và Bắc Phi tiếp tục ghi nhận tỉ lệ thất nghiệp thanh niên cao nhất thế giới, lần lượt ở mức 26,2% và 22,6% trong năm 2025. Ở cả 2 tiểu vùng, ít nhất cứ 3 thanh niên thì có một người thuộc nhóm NEET. Châu Phi cận Sahara cũng chịu sức ép đặc biệt lớn về nhân khẩu học trong khi có quá ít việc làm thỏa đáng.

AI đang làm thay đổi cơ hội việc làm của thanh niên

Báo cáo cho thấy những thay đổi về công nghệ, trong đó có những tiến bộ về trí tuệ nhân tạo (AI), đang làm thay đổi cơ hội việc làm đối với lao động trẻ.

ILO ước tính 6,1% số việc làm của lao động trẻ từ 15-29 tuổi thuộc các nghề có khả năng chịu ảnh hưởng lớn từ những thay đổi liên quan đến AI. Nhiều nghề trong số này cũng thuộc nhóm nghề đòi hỏi kỹ năng trung bình, vốn ghi nhận số việc làm dành cho thanh niên giảm kể từ năm 2023, đặc biệt là các vị trí văn thư và hành chính.

Trong khi đó, nhu cầu tiếp tục tăng ở một số nghề đòi hỏi kiến thức chuyên môn trong các lĩnh vực như khoa học, y tế và kỹ thuật, cho thấy tầm quan trọng của việc bảo đảm thanh niên được trang bị những kỹ năng phù hợp với nhu cầu đang thay đổi của thị trường lao động.

Bà Sukti Dasgupta, Giám đốc Ban Việc làm, kỹ năng và doanh nghiệp bền vững của ILO cho rằng dù tác động trực tiếp của AI đối với việc làm vẫn chưa rõ ràng, không thể chủ quan và đánh giá thấp các rủi ro. Cần tăng cường đầu tư vào kỹ năng, học tập suốt đời và bảo trợ xã hội để thanh niên có thể thích ứng với thay đổi và nắm bắt những cơ hội mới.

"Tiến bộ công nghệ, trong đó có AI, phải mang lại lợi ích cho người trẻ, chứ không phải gây bất lợi cho họ", bà Sukti Dasgupta nhấn mạnh.

ILO kêu gọi áp dụng cách tiếp cận lấy con người làm trung tâm trong quản trị AI, bảo đảm đổi mới tạo ra cơ hội thay vì làm gia tăng bất bình đẳng; đồng thời đầu tư vào giáo dục có chất lượng, học tập suốt đời và đào tạo nghề.

Báo cáo cũng đề xuất tăng cường dịch vụ việc làm và các thể chế thị trường lao động để hỗ trợ thanh niên gia nhập thị trường lao động, đặc biệt là phụ nữ trẻ; mở rộng bảo trợ xã hội và bảo đảm các quyền trong lao động, nhất là đối với thanh niên trong hoàn cảnh dễ bị tổn thương. Đồng thời, các chính sách kinh tế vĩ mô và chính sách ngành cần hỗ trợ tạo thêm việc làm thỏa đáng cho thanh niên.

An Bình