Phân cấp, phân quyền trong đấu thầu phải đi đôi với kiểm soát quyền lực, trách nhiệm

Góp ý tại phiên họp, đa số các đại biểu Quốc hội tán thành việc sửa đổi Luật Đấu thầu và định hướng phân cấp mạnh cho chủ đầu tư. Bởi đấu thầu là phương tiện, hiệu quả mới là mục tiêu. Mục tiêu cuối cùng của Luật Đấu thầu là hiệu quả sử dụng nguồn lực của Nhà nước và xã hội.

Tăng cơ chế phòng ngừa thông thầu, gian lận trong đấu thầu

Trước vấn nạn thông thầu, tình trạng giả mạo hồ sơ năng lực kinh nghiệm, chứng nhận chất lượng làm sai lệch dữ liệu và sử dụng công nghệ để thực hiện các hành vi gian lận trong môi trường đấu thầu điện tử… đại biểu Nguyễn Trung Kiên (Đoàn Đồng Nai) đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo, cần tiếp tục nghiên cứu để tăng cường thêm cơ chế phòng ngừa tiêu cực, thông thầu, gian lận, bảo vệ tài sản công, xây dựng môi trường đấu thầu cạnh tranh thực chất, công bằng, minh bạch, phục vụ phát triển kinh tế-xã hội.

Cụ thể, làm rõ hơn hành vi bị cấm trong hoạt động đấu thầu, bổ sung quy định về phòng ngừa, phát hiện và xử lý vi phạm pháp luật trong hoạt động đấu thầu trong dự thảo. Trong đó, xác định rõ trách nhiệm của người đứng đầu, chủ đầu tư, bên mời thầu trong việc chủ động nhận diện, kiểm soát nguy cơ thông thầu, gian lận, xung đột lợi ích ngay từ khâu chuẩn bị đấu thầu, hồ sơ thầu.

Cùng với đó, cần thiết lập cơ chế tiếp nhận, kiểm tra, xác minh và xử lý kịp thời các dấu hiệu vi phạm. Nghiêm cấm hành vi bao che, che giấu vi phạm, cản trở hoạt động kiểm tra, xác minh và bảo vệ người phản ánh, tố cáo vi phạm theo quy định của pháp luật.

Tăng cường ứng dụng dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo trong phân tích, đánh giá hồ sơ thầu, phát hiện những dấu hiệu bất thường về giá, về tỉ lệ dịch thầu (tỉ lệ chọn thầu/dự thầu), hay là về số lượng trúng thầu bất thường trong một thời gian ngắn; quan hệ sở hữu giữa các nhà thầu và kết quả thực hiện hợp đồng.

Bày tỏ sự ủng hộ mục tiêu xuyên suốt của lần sửa đổi này của Luật Đấu thầu là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền triệt để cho chủ đầu tư, cắt giảm tầng nấc trung gian, tích hợp các quy trình thủ tục để rút ngắn thời gian chuẩn bị và đẩy nhanh tiến độ đầu tư dự án, nhưng đại biểu Nguyễn Văn Mạnh (tỉnh Phú Thọ) cho rằng, phân cấp, phân quyền càng cao, yêu cầu kiểm soát rủi ro càng nghiêm ngặt. Việc mở rộng mạnh mẽ các hình thức lựa chọn nhà thầu không thông qua cạnh tranh thực chất, nếu thiếu vắng cơ chế hậu kiểm độc lập và hàng rào định lượng sẽ rất dễ biến tướng thành công cụ hợp thức hóa lợi ích nhóm, chia nhỏ gói thầu và nảy sinh cơ chế xin cho mới tinh vi hơn.

Do đó, Đại biểu đề nghị giữ nguyên nguyên tắc đấu thầu rộng rãi là hình thức lựa chọn nhà thầu cơ bản chủ đạo; rà soát quy định chặt chẽ về chỉ định thầu và thiết lập cơ chế kiểm soát quyền lực và chế tài người đứng đầu, gắn quyền tự quyết của người có thẩm quyền và chủ đầu tư với chế tài trách nhiệm pháp lý cá nhân nếu để xảy ra tiêu cực, lãng phí.

Hoàn thiện cơ chế kiểm soát, ngăn tiêu cực trong đấu thầu

Phát biểu giải trình, tiếp thu ý các kiến đại biểu Quốc hội nêu, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn khẳng định sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với cơ quan soạn thảo để làm rõ phạm vi áp dụng của luật cũng như đồng bộ với các luật chuyên ngành khác.

Về các hình thức lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư, Bộ trưởng Bộ Tài chính cho biết, lần sửa đổi này mở rộng nhiều hình thức lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư, trong đó ngoài đấu thầu cạnh tranh còn có đàm phán cạnh tranh, chỉ định thầu.

Về việc phải có tiêu chuẩn, tiêu chí quy định, phải kiểm tra, giám sát để việc lựa chọn nhà thầu thực sự công khai, minh bạch, tránh lợi dụng chính sách, Bộ trưởng cho biết đây là nội dung được nhiều đại biểu Quốc hội quan tâm cho ý kiến, cơ quan soạn thảo sẽ nghiêm túc tiếp thu để bảo đảm bổ sung vào dự án luật.

Về hiệu quả và chất lượng của công tác đấu thầu, đồng tình ý kiến đại biểu về tình trạng khi đấu thầu thì bỏ giá rất thấp, không quan tâm đến chất lượng và thời gian, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết trong dự thảo Luật đã có quy định bổ sung tập trung vào đánh giá về tiêu chí kỹ thuật hoặc kết hợp cả tiêu chí về kỹ thuật cũng như về giá, bảo đảm lựa chọn được nhà thầu chất lượng tốt để triển khai dự án.

"Bổ sung quy định về tăng cường sử dụng cơ sở dữ liệu, kết nối liên thông giữa các cơ quan có trách nhiệm để cung cấp giá phù hợp để có những căn cứ tham chiếu khi lựa chọn nhà thầu", Bộ trưởng nêu rõ.

Bên cạnh đó, dự án luật lần này cũng có quy định bảo đảm tính linh hoạt trong việc mua sắm thiết bị y tế, bảo đảm kịp thời khám chữa bệnh trong thời gian vừa qua. Bộ trưởng cho biết sẽ tiếp tục phối hợp với Bộ Y tế để rà soát kỹ các điều khoản, bảo đảm tính khả thi nhưng vẫn bảo đảm tính chặt chẽ.

Về quy trình thủ tục lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh, dự án luật cũng đẩy mạnh phân cấp phân quyền theo đúng tinh thần của Trung ương và Quốc hội trong thời gian tới. Đồng thời, cơ chế phân cấp phân quyền phải gắn với cơ chế kiểm tra, giám sát để bảo đảm tránh lạm dụng, nhằm lựa chọn thầu được chính xác…

Thùy Linh