Sửa đổi Luật Đấu thầu: Tăng tính chủ động cho chủ đầu tư, bảo đảm cạnh tranh, minh bạch

Sáng 23/10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội nghe Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, trình bày Tờ trình về dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi).

Trình bày Tờ trình, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, việc sửa đổi Luật Đấu thầu nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng, Nhà nước về hoàn thiện thể chế, cải cách thủ tục hành chính, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, khơi thông nguồn lực và thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; đồng thời tạo cơ sở pháp lý đồng bộ, khả thi hơn, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, bảo đảm cạnh tranh, minh bạch và phòng, chống tham nhũng, lãng phí trong hoạt động đấu thầu.

Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, dự thảo Luật tập trung sửa đổi, bổ sung các quy định theo 4 nhóm chính sách.

Nhóm thứ nhất nhằm bảo đảm tính khả thi, đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật về đấu thầu.

Nhóm thứ hai tập trung nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động đấu thầu; bổ sung các quy định về chính sách và nguyên tắc cơ bản nhằm xác định mục tiêu, định hướng chính sách và bảo đảm thống nhất trong tổ chức thực hiện.

Nhóm thứ ba hướng tới đơn giản hóa thủ tục, rút ngắn thời gian và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền. Theo đó, dự thảo Luật sửa đổi các quy định theo hướng trao quyền cho chủ đầu tư quyết định việc áp dụng các hình thức lựa chọn nhà thầu phù hợp, như chỉ định thầu, đấu thầu, qua đó nâng cao tính chủ động và trách nhiệm của chủ đầu tư trong hoạt động đấu thầu.

Nhóm thứ tư nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, tăng cường cơ chế kiểm tra, giám sát hoạt động đấu thầu.

Dự thảo Luật gồm 8 chương, 59 điều, quy định về hoạt động lựa chọn nhà thầu thực hiện dự án, dự toán mua sắm sử dụng ngân sách nhà nước, nguồn thu hợp pháp của cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập; lựa chọn nhà đầu tư thực hiện dự án đầu tư kinh doanh thuộc trường hợp pháp luật quy định phải thực hiện theo pháp luật về đấu thầu; quản lý nhà nước đối với hoạt động đấu thầu và quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm của các bên liên quan.

Đối với cơ quan, tổ chức có hoạt động đấu thầu không thuộc phạm vi bắt buộc áp dụng, dự thảo Luật quy định được tự quyết định lựa chọn áp dụng toàn bộ hoặc một số quy định cụ thể của Luật.

Trình bày Báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi cho biết, Ủy ban thống nhất với sự cần thiết sửa đổi Luật Đấu thầu nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, đơn giản hóa thủ tục, tăng cường phân cấp, phân quyền, khơi thông nguồn lực cho đầu tư phát triển và bảo đảm đồng bộ với các luật mới được ban hành. Hồ sơ dự án Luật đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến tại Kỳ họp thứ 2.

Tuy nhiên, Ủy ban Kinh tế và Tài chính lưu ý, Luật Đấu thầu năm 2023 đã được sửa đổi, bổ sung nhiều lần và nay tiếp tục được đề xuất sửa đổi toàn diện theo trình tự, thủ tục rút gọn, với nhiều chính sách thay đổi lớn, phạm vi tác động rộng.

Do đó, cần quán triệt tinh thần thận trọng, chắc chắn, chỉ sửa đổi những vấn đề đã đủ chín, đủ rõ từ thực tiễn; đánh giá thực chất tác động, chi phí, lợi ích và rủi ro của các chính sách lớn. Đồng thời, bảo đảm tính ổn định, thống nhất của hệ thống pháp luật, chuẩn bị đầy đủ các điều kiện và văn bản hướng dẫn để Luật được triển khai thống nhất, đồng bộ ngay khi có hiệu lực.

Về các hành vi bị cấm trong hoạt động đấu thầu (Điều 14), Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị rà soát, xác định rõ chủ thể và hành vi vi phạm, bảo đảm phòng ngừa, xử lý đầy đủ các hành vi thông thầu, gian lận, xung đột lợi ích và làm lộ bí mật nhà nước.

Một số ý kiến cho rằng, quy định chỉ cấm tổ chức lựa chọn nhà thầu khi chưa xác định được nguồn vốn nếu dẫn đến nợ đọng có thể khiến việc xác định vi phạm phải chờ đến khi phát sinh hậu quả, gây khó khăn cho công tác phòng ngừa và xử lý.

Vì vậy, đề nghị xác định rõ hành vi bị cấm ngay tại thời điểm thực hiện; đồng thời quy định cụ thể các trường hợp được tổ chức lựa chọn nhà thầu khi chưa xác định nguồn vốn, nhất là đối với gói thầu khẩn cấp, cấp bách và trường hợp đấu thầu trước, thay vì chỉ xác định hành vi bị cấm khi đã phát sinh hậu quả nợ đọng vốn.

Về hình thức, phương thức lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư, Ủy ban Kinh tế và Tài chính cơ bản thống nhất với việc hợp nhất chào hàng cạnh tranh vào đấu thầu rộng rãi, mua sắm trực tiếp vào chỉ định thầu và bổ sung hình thức đàm phán cạnh tranh.

Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục xác định đấu thầu rộng rãi là hình thức chủ yếu để bảo đảm cạnh tranh; quy định rõ điều kiện, giới hạn áp dụng chỉ định thầu, đặt hàng, lựa chọn nhà thầu trong trường hợp đặc biệt và chỉ định nhà đầu tư, nhất là các tiêu chí về lĩnh vực chiến lược, hạn mức chỉ định thầu, tránh thu hẹp cạnh tranh.

Đối với hình thức đàm phán cạnh tranh, Ủy ban đề nghị có quy định bảo vệ bí mật kinh doanh, quyền sở hữu trí tuệ, bảo đảm căn cứ kiểm chứng khách quan về giá; đồng thời tăng cường cơ chế kiểm soát và trách nhiệm giải trình của chủ đầu tư.

Diệp Anh