Tăng cường bảo vệ bản quyền báo chí trong môi trường số

Ông Lê Quốc Minh - Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam đã thông tin nội dung trên trong Phiên thảo luận về "Bản quyền báo chí trong kỷ nguyên AI: Bảo vệ giá trị của nghề báo" của Diễn đàn báo chí toàn quốc 2026 được tổ chức hôm nay (20/6), trong khuôn khổ Hội báo Toàn quốc 2026 tại Hải Phòng.

Ông Lê Quốc Minh cho rằng nội dung đã sử dụng là phải trả tiền. Do đó, nếu không đấu tranh, AI sẽ sớm bắt chước và làm giỏi hơn con người trong những nội dung đơn giản; báo chí phải tập trung vào sự sáng tạo, cảm xúc chuyên sâu nhưng đồng thời phải có chế tài để ngăn chặn tình trạng "sống trên lưng báo chí".

Bà Đặng Thị Phương Thảo - Phó Cục trưởng Cục Báo chí (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) cũng nêu lên thách thức đối với báo chí trong kỷ nguyên số chính là vấn đề bản quyền. Đại diện Cục Báo chí cho hay, vấn đề vi phạm bản quyền báo chí đang diễn ra hết sức nhức nhối với tình trạng: Sao chép nguyên văn, "xào nấu" nội dung bằng cách đổi tiêu đề, thay đổi một phần câu chữ; vi phạm hình ảnh, video như cắt logo, chỉnh sửa nhận diện, đăng lại trên mạng xã hội và khai thác dữ liệu báo chí bằng AI thông qua việc thu thập dữ liệu huấn luyện; tóm tắt nội dung, tái tạo thông tin báo chí.

"Tình trạng này khiến các cơ quan báo chí mất doanh thu quảng cáo, giảm lượt truy cập, còn các nhà báo bị giảm động lực sáng tạo, khó bảo vệ quyền tác giả; đối với xã hội là suy giảm đầu tư cho báo chí chất lượng; gia tăng thông tin sai lệch, cắt ghép", bà Thảo nói.

Để bảo vệ bản quyền báo chí trong môi trường số, ông Lê Quốc Minh cho rằng: Cần nâng cao nhận thức trong nội bộ các cơ quan báo chí, bảo đảm tôn trọng và không vi phạm bản quyền nội dung của nhau. Đồng thời, các cơ quan báo chí cũng phải đẩy mạnh thực thi pháp luật về bản quyền; tăng cường ứng dụng công nghệ để truy vết các hành vi vi phạm; kiên quyết yêu cầu bồi thường, dù giá trị bồi thường lớn hay nhỏ. Điều này không chỉ góp phần răn đe vi phạm mà còn tránh tình trạng công sức, chất xám của đội ngũ phóng viên, biên tập viên bị khai thác trái phép.

Bà Đặng Thị Phương Thảo cho biết, dù khung pháp lý Việt Nam về bản quyền tương đối đầy đủ nhưng việc thực thi vẫn gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là khoảng trống pháp lý đối với việc chia sẻ doanh thu từ các nền tảng xuyên biên giới và việc AI sử dụng dữ liệu báo chí, chia sẻ doanh thu với báo chí, quản lý bản quyền nội dung số đa nền tảng. Thực tế này cho thấy, luật pháp đang chạy sau tốc độ phát triển công nghệ.

Để bảo vệ quyền lợi chính đáng của những người làm báo đang ngày đêm nỗ lực sáng tạo, sản xuất các nội dung có ích cho xã hội, Cục Báo chí đề xuất giải pháp, đó là: cần hoàn thiện thể chế để quy định rõ về dữ liệu AI và cơ chế đàm phán bản quyền; ứng dụng công nghệ để quét nội dung vi phạm tự động; xây dựng cơ chế chia sẻ doanh thu bắt buộc đối với các nền tảng số; thành lập cơ quan quản lý tập thể quyền báo chí để đại diện cấp phép và thu phí.

Về phía Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, theo bà Đặng Thị Phương Thảo, đó là tiếp tục hoàn thiện thể chế, tuyên truyền thực thi Luật Sở hữu trí tuệ, Luật Báo chí và Công điện số 38 của Chính phủ. Phát triển và hoàn thiện, nâng cấp giải pháp Media Hub thành nền tảng dữ liệu quốc gia nhằm quản lý bảo vệ quyền dữ liệu báo chí tên môi trường số. Xây dựng Trung tâm dữ liệu và hợp tác truyền thông quốc tế. Trong đó có nhiệm vụ về hỗ trợ bảo vệ bản quyền báo chí; nghiên cứu thí điểm mô hình Trung tâm bảo vệ bản quyền báo chí.

Khuyến nghị các biện pháp bảo vệ và thực thi quyền tác giả trong lĩnh vực báo chí, bà Phạm Thị Kim Oanh, Phó Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) cho biết, các cơ quan báo chí cần nhanh chóng rà soát lại tài nguyên của mình, thực hiện nhận diện tài sản và áp dụng các biện pháp bảo vệ theo quy định tại Luật Sở hữu trí tuệ và Nghị định số 17/2023/NĐ-CP ngày 26 tháng 4 năm 2023 quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Sở hữu trí tuệ về quyền tác giả, quyền liên quan.

Bà Phạm Thị Kim Oanh nhấn mạnh, các tòa soạn phối hợp với các đơn vị công nghệ để gắn mã nhận diện vào các tài sản có khả năng khai thác nhằm đảm bảo tính bảo mật. Trong quá trình này, các nhà cung cấp dịch vụ trung gian (ISP) cũng có trách nhiệm phối hợp để thực thi bản quyền trên môi trường số.

Diệp Anh