Tăng cường tính chuyên nghiệp, hiện đại của các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài

Trình bày Tờ trình dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Cơ quan đại diện (CQĐD) nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ở nước ngoài, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung cho biết, mục đích xây dựng Luật nhằm khắc phục một số hạn chế, bất cập của Luật CQĐD năm 2009 (sửa đổi, bổ sung năm 2017); sửa đổi, bổ sung một số quy định nhằm bảo đảm hiệu quả hoạt động của CQĐD đáp ứng các yêu cầu mới của tình hình phát triển kinh tế-xã hội của đất nước, thực hiện thống nhất quản lý hoạt động đối ngoại, tăng cường tính chuyên nghiệp trong hoạt động của cơ quan đại diện, đáp ứng yêu cầu về chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền của Đảng và Nhà nước, bảo đảm sự đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật, góp phần xây dựng nền ngoại giao hiện đại, thể hiện vị trí của công tác đối ngoại là trọng yếu, thường xuyên.

Quan điểm xây dựng Luật nhằm thể chế hóa đầy đủ các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách của Nhà nước về đối ngoại, đặc biệt là chủ trương hội nhập quốc tế đồng bộ, toàn diện, sâu rộng và hiệu quả, về đổi mới tư duy trong xây dựng pháp luật theo hướng giải phóng toàn bộ sức sản xuất, khơi thông mọi nguồn lực để phát triển, về nâng cao hiệu quả đầu tư công và đẩy nhanh giải ngân đầu tư công; bảo đảm phù hợp với Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013 (được sửa đổi, bổ sung năm 2025) và các quy định pháp luật liên quan;

Đồng thời, tăng cường cải cách hành chính, phân cấp, phân quyền trong lĩnh vực đối ngoại theo tinh thần các nghị quyết, kết luận của cấp có thẩm quyền và quy định pháp luật, đơn giản hóa trình tự, thủ tục theo thực tế, bảo đảm tính hợp lý, khả thi, linh hoạt, chặt chẽ, gắn với trách nhiệm của các cơ quan liên quan;

Cùng với đó, nhằm thực hiện đầy đủ các nhiệm vụ được giao tại Nghị quyết số 292/NQ-CP ngày 23/9/2025 của Chính phủ về Kế hoạch xây dựng và phát triển ngành Ngoại giao đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045; nghiên cứu kế thừa các quy định còn phù hợp và khắc phục những hạn chế, bất cập của Luật CQĐD năm 2009 (sửa đổi, bổ sung năm 2017); Bảo đảm tính tương thích với các điều ước quốc tế có liên quan mà Việt Nam là thành viên, tính thống nhất, đồng bộ với các luật, nghị quyết được Quốc hội ban hành trong thời gian vừa qua, tham khảo có chọn lọc kinh nghiệm nước ngoài phù hợp với điều kiện thực tiễn Việt Nam để bảo đảm tính khả thi.

Bố cục của Dự thảo Luật gồm 02 Điều: Điều 1: Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật CQĐD năm 2009 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), gồm 16 khoản; Điều 2: Điều khoản thi hành, gồm 02 khoản: Khoản 1 quy định về ngày hiệu lực và khoản 2 quy định về việc sửa đổi, bổ sung khoản 11 Điều 8 Luật Xuất cảnh, nhập cảnh của công dân Việt Nam số 49/2019/QH14 (được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 23/2023/QH15).

Đáng chú ý, nội dung cơ bản của dự thảo Luật hướng tới kiện toàn chức năng, nhiệm vụ, cơ cấu tổ chức và tăng cường tính chuyên nghiệp, hiện đại của CQĐD; đẩy mạnh phân quyền, phân cấp trong công tác quản lý CQĐD; hoàn thiện chế độ, chính sách đối với thành viên CQĐD và thân nhân; một số nội dung khác nhằm khắc phục mâu thuẫn, chồng chéo, chưa phù hợp với quy định pháp luật chuyên ngành hiện hành và một số nội dung cần quy định rõ hơn tại Luật.

Chính phủ trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI. Dự kiến Luật có hiệu lực từ 01/7/2026.

Trình bày Báo cáo thẩm tra dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật CQĐD nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ở nước ngoài, Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại của Quốc hội, Thượng tướng Lê Tấn Tới nhấn mạnh, Thường trực Ủy ban cơ bản tán thành với sự cần thiết ban hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật CQĐD nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ở nước ngoài với các cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn đã được nêu trong Tờ trình của Chính phủ; dự án Luật đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét, quyết định.

Các nội dung của dự thảo Luật phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng về chủ động, tích cực hội nhập quốc tế trong tình hình mới; sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Bên cạnh đó, dự thảo Luật cơ bản bảo đảm tính hợp hiến, tính thống nhất với hệ thống pháp luật và đáp ứng yêu cầu về bảo đảm quốc phòng, an ninh, cơ bản phù hợp với các điều ước quốc tế có liên quan mà Việt Nam là thành viên.

Về phục vụ phát triển đất nước, Thường trực Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại cơ bản tán thành việc mở rộng phạm vi, chức năng, nhiệm vụ của CQĐD tại dự thảo Luật. Tuy nhiên, có ý kiến đề nghị làm rõ nội hàm cụm từ "theo yêu cầu hội nhập quốc tế" tại khoản 1 và khoản 4, do cụm từ này còn định tính, chưa được xác định cụ thể về mặt hành vi pháp lý, dễ dẫn đến cách hiểu và áp dụng có thể không thống nhất trong thực tiễn.

Về tổ chức bộ máy và biên chế, Thường trực Ủy ban đề nghị rà soát, sắp xếp lại các lĩnh vực theo nhóm có tính chất tương đồng tại khoản 3 Điều 14 để thuận lợi trong quản lý và điều hành.

Ngoài ra, có ý kiến đề nghị bổ sung cụm từ "doanh nghiệp" vào lĩnh vực phụ trách của CQĐD tại khoản 3 Điều 14 do hiện nay mạng lưới Hiệp hội doanh nghiệp Việt Nam tại nước ngoài đang được thành lập nhằm hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam nâng cao năng lực hội nhập quốc tế.

Về tiêu chuẩn bổ nhiệm Đại sứ đặc mệnh toàn quyền, Ủy ban cơ bản tán thành việc mở rộng tiêu chuẩn bổ nhiệm Đại sứ đặc mệnh toàn quyền tại dự thảo Luật. Tuy nhiên, đề nghị đánh giá kỹ tác động của việc mở rộng đối tượng đối với các "chuyên gia", bảo đảm phù hợp với tính chất, yêu cầu của chức danh và thực tiễn hoạt động đối ngoại.

Thùy Linh