Đề xuất sửa Luật Thi đua, khen thưởng với nhiều điểm mới đáng chú ý

Chiều 8/4, tiếp tục chương trình làm việc của Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội đã nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thi đua, khen thưởng.

Thừa ủy quyền Thủ tướng Chính phủ, trình bày Tờ trình, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Đỗ Thanh Bình cho biết, Luật Thi đua, khen thưởng hiện hành sau hơn 2 năm triển khai đã tạo chuyển biến tích cực, đưa các phong trào thi đua đi vào thực chất, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội.

Tuy nhiên, bối cảnh mới đặt ra nhiều yêu cầu cấp bách, đặc biệt là việc sắp xếp tổ chức bộ máy trong hệ thống chính trị, triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp và thể chế hóa các nghị quyết lớn của Đảng về phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Những thay đổi này đòi hỏi hệ thống pháp luật về thi đua, khen thưởng phải được điều chỉnh kịp thời, đồng bộ.

Dự thảo Luật tập trung sửa đổi, bổ sung các nội dung liên quan đến tổ chức phong trào thi đua; danh hiệu thi đua và tiêu chuẩn xét tặng; hình thức, tiêu chuẩn khen thưởng; thẩm quyền và trách nhiệm trong khen thưởng; phân cấp, phân quyền; cải cách thủ tục hành chính và quản lý quỹ thi đua, khen thưởng.

Điều chỉnh tiêu chuẩn, danh hiệu theo hướng cụ thể, phù hợp thực tiễn

Một trong những điểm đáng chú ý là việc điều chỉnh các danh hiệu thi đua nhằm phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Đơn cử như danh hiệu "Xã, phường, thị trấn tiêu biểu" được sửa thành "Xã, phường, đặc khu tiêu biểu", phản ánh đúng thực tế sau khi không còn đơn vị hành chính cấp thị trấn.

Đáng chú ý, dự thảo Luật đã định lượng hóa một số tiêu chuẩn. Chẳng hạn, tiêu chuẩn "tổ chức đảng, đoàn thể trong sạch, vững mạnh" được thay bằng "tổ chức đảng hoàn thành tốt nhiệm vụ trở lên". Điều chỉnh này phù hợp với quy định hiện hành của Đảng về đánh giá, xếp loại tổ chức đảng, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc xét tặng danh hiệu thi đua.

Tiêu chuẩn "Chiến sĩ thi đua cơ sở" cũng được thiết kế lại bảo đảm rõ ràng, cụ thể: Thay thế cụm từ "có đề tài khoa học, đề án khoa học, công trình khoa học và công nghệ đã được nghiệm thu" bằng cụm từ "có nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được cấp có thẩm quyền đánh giá hiệu quả theo quy định của pháp luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo" để phù hợp với Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo năm 2025; đồng thời đề xuất giao Chính phủ quy định tỉ lệ xét tặng danh hiệu "Chiến sĩ thi đua cơ sở"; quy định đối tượng, tỉ lệ đóng góp vào sáng kiến, nhiệm vụ khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo để phù hợp với thực tiễn một số ngành, lĩnh vực đặc thù (y tế, giáo dục) có nhiều sáng kiến, nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, bảo đảm tính chặt chẽ, chính xác hơn trong việc xét tặng danh hiệu thi đua này.

Đổi mới nguyên tắc khen thưởng, khuyến khích sáng tạo

Dự thảo Luật cũng sửa đổi nguyên tắc khen thưởng theo hướng rõ ràng hơn. Nguyên tắc khen thưởng "không khen thưởng nhiều lần, nhiều hình thức cho một thành tích đạt được" được đề xuất sửa đổi, bổ sung thành "đối với một thành tích đột xuất hoặc thành tích theo chuyên đề chỉ khen thưởng một lần, một hình thức" để thống nhất giữa nguyên tắc và tiêu chuẩn khen thưởng (làm rõ phạm vi nguyên tắc chỉ áp dụng đối với thành tích đột xuất và chuyên đề, không áp dụng đối với khen thưởng công trạng là loại hình khen thưởng tích lũy thành tích, đã quy định điều kiện, tiêu chuẩn cụ thể trong từng hình thức, mức hạng khen thưởng).

Đặc biệt, một nguyên tắc mới được bổ sung là chú trọng khen thưởng các cá nhân, tập thể có thành tích tiêu biểu, mang lại hiệu quả thiết thực, đi đầu trong đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và ứng dụng khoa học, công nghệ. 

Bên cạnh đó, dự thảo cũng mở rộng không gian khuyến khích đối với khu vực doanh nghiệp. Số lượng giải thưởng cấp quốc gia dành cho doanh nhân, doanh nghiệp được đề xuất tăng từ tối đa 2 lên tối đa 3 giải, đồng thời điều chỉnh tiêu chí theo hướng chú trọng hiệu quả kinh tế, đóng góp xã hội và đổi mới sáng tạo.

Một điểm mới quan trọng là quy định về sự tương đương giữa khen thưởng của Đảng và khen thưởng của chính quyền. Theo đó, các hình thức khen thưởng định kỳ của tổ chức đảng có thể được quy đổi tương đương với các danh hiệu, hình thức khen thưởng của Nhà nước khi xét khen thưởng ở mức cao hơn.

Quy định này giúp tháo gỡ rào cản trong việc công nhận thành tích, bảo đảm sự liên thông giữa hai hệ thống, đồng thời nâng cao tính công bằng, minh bạch trong ghi nhận đóng góp của tập thể, cá nhân.

Ngoài ra, dự thảo Luật cũng điều chỉnh mạnh mẽ về thẩm quyền khen thưởng nhằm phù hợp với mô hình tổ chức bộ máy mới, đặc biệt trong bối cảnh bỏ cấp huyện; thể chế hóa chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, tăng tính chủ động, linh hoạt và rút ngắn thời gian xử lý.

Cùng với đó, thủ tục hành chính trong thi đua, khen thưởng được đơn giản hóa đáng kể. Nhiều thành phần hồ sơ được cắt giảm, tích hợp vào báo cáo thành tích, giúp giảm chi phí, thời gian và nhân lực cho cả cơ quan quản lý và đối tượng được khen thưởng.

Đặc biệt, dự thảo bổ sung quy định về ứng dụng công nghệ thông tin, xây dựng cơ sở dữ liệu và hệ thống quản lý hồ sơ điện tử trong lĩnh vực thi đua, khen thưởng.

Trình bày Báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Nguyễn Đắc Vinh cho biết, Ủy ban tán thành sự cần thiết sửa đổi Luật nhằm thể chế hóa các chủ trương lớn của Đảng, đặc biệt là về sắp xếp tổ chức bộ máy, phân cấp, phân quyền và thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo.

Ủy ban cơ bản đồng tình với phạm vi điều chỉnh và nội dung dự thảo, song đề nghị tiếp tục rà soát các quy định liên quan đến tổ chức bộ máy sau sắp xếp; bảo đảm tính thống nhất với các luật có liên quan.

Một số vấn đề được đề nghị làm rõ, như đánh giá tác động về nguồn lực tài chính, nhân lực để triển khai Luật; cơ chế quản lý và sử dụng quỹ thi đua, khen thưởng; tiêu chí phân cấp thẩm quyền khen thưởng nhằm tránh tràn lan.

Ủy ban cũng đề nghị nghiên cứu bổ sung các quy định bảo đảm bình đẳng giới trong xét thi đua, khen thưởng; quan tâm hơn đến chính sách đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Ủy ban tán thành việc bổ sung nguyên tắc khen thưởng đối với các thành tích tiêu biểu liên quan đến đổi mới, sáng tạo, chuyển đổi số, ứng dụng khoa học và công nghệ. Tuy nhiên, đề nghị Chính phủ quy định nguyên tắc riêng đối với khen thưởng đột xuất, khen thưởng chuyên đề. 

Về Quỹ thi đua, khen thưởng, còn nhiều ý kiến khác nhau, đề nghị Chính phủ tiếp tục nghiên cứu, đánh giá tác động tài chính khi mở rộng đối tượng và số lượng khen thưởng.

Thu Giang