Thông tư 89: Kỳ vọng sẽ góp phần giải quyết tình trạng 'làm đẹp điểm số'

Bảo đảm kết quả kiểm tra, đánh giá phản ánh đúng năng lực học sinh, nâng cao hiệu quả quản lý chất lượng giáo dục là yêu cầu xuyên suốt trong đổi mới giáo dục phổ thông. Ngày 16/10/2026, Bộ Giáo dục và Đào tạo (GDĐT) ban hành Thông tư số 89/2026/TT-BGDĐT, quy định những nội dung mới về kiểm tra định kỳ theo đề chung ở một số khối lớp, tổ chức kiểm tra trên máy tính và quản lý kết quả đánh giá học sinh. Thông tư có hiệu lực từ ngày 1/12/2026. 

Để làm rõ mục tiêu, cách thức triển khai và những vấn đề đặt ra trong quá trình thực hiện, Báo điện tử Chính phủ đã có cuộc trao đổi với ông Thái Văn Tài - Vụ trưởng Vụ Giáo dục Phổ thông (Bộ GD&ĐT) về những nội dung đáng chú ý của Thông tư. 

Thông tư 89 hướng tới đánh giá thực chất chất lượng giáo dục

Thông tư 89/2026/TT-BGDĐT quy định tổ chức kiểm tra định kỳ theo đề chung đối với một số môn học, khối lớp. Vì sao cần triển khai hình thức này trên phạm vi rộng và kết quả kiểm tra chung sẽ được sử dụng như thế nào để nâng cao chất lượng quản lý, dạy và học, thưa ông?

Ông Thái Văn Tài: Việc tổ chức kiểm tra trên quy mô rộng xuất phát từ yêu cầu nâng cao chất lượng quản lý giáo dục, bảo đảm kết quả đánh giá khách quan, công bằng và phản ánh đúng thực chất chất lượng dạy và học.

Theo Thông tư số 89/2026/TT-BGDĐT, Sở GDĐT chủ trì xây dựng, thẩm định và cung cấp đề kiểm tra định kỳ chung cho các cơ sở giáo dục trên địa bàn đối với một số môn học, khối lớp được lựa chọn. Cụ thể, học sinh lớp 5 kiểm tra vào cuối học kỳ I và cuối năm học; học sinh lớp 9 và lớp 12 kiểm tra vào cuối học kỳ I và cuối học kỳ II. Đây là hình thức tổ chức kiểm tra định kỳ theo quy định, không phải tổ chức thêm một kỳ thi mới.

Đề kiểm tra chung tạo thêm căn cứ để cơ quan quản lý đối chiếu, phân tích kết quả giữa các cơ sở giáo dục, nhận diện những mặt mạnh, hạn chế và vấn đề cần điều chỉnh trong quá trình thực hiện chương trình. Trên cơ sở đó, cơ quan quản lý có thể chỉ đạo sát hơn; nhà trường, giáo viên có thêm thông tin để điều chỉnh phương pháp dạy học và hỗ trợ học sinh phù hợp với năng lực, sự tiến bộ của từng em.

Đặc biệt, Chỉ thị số 37/CT-TTg ngày 20/10/2026 của Thủ tướng Chính phủ yêu cầu tăng cường tính trung thực, khách quan, công bằng và thực chất trong học tập, kiểm tra, đánh giá và thi cử. Vì vậy, cần có thông tin đủ tin cậy, cơ chế giám sát và đối chiếu để phát hiện dấu hiệu bất thường, ngăn chặn việc can thiệp trái quy định làm sai lệch kết quả học tập.

Tuy nhiên, kết quả kiểm tra chung không phải căn cứ duy nhất để xếp hạng nhà trường, đánh giá giáo viên hay kết luận về năng lực học sinh. Kết quả cần được xem xét trong bối cảnh cụ thể, kết hợp với các hình thức đánh giá khác và sử dụng đúng mục đích. Mục tiêu là nâng cao chất lượng quản lý, dạy và học, không chạy theo điểm số hoặc tạo thêm áp lực thành tích. 

Thưa ông, Thông tư 89 cho phép tổ chức kiểm tra định kỳ trên máy tính khi nhà trường đáp ứng đủ điều kiện. Vậy Bộ Giáo dục và Đào tạo dự kiến triển khai chủ trương này theo lộ trình nào, cần chuẩn bị những điều kiện gì và làm thế nào để bảo đảm tính khách quan, công bằng, quyền lợi của học sinh trong quá trình thực hiện?

Ông Thái Văn Tài: Ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong kiểm tra, đánh giá giúp tăng tính khách quan, minh bạch, đồng thời tạo điều kiện lưu trữ, phân tích dữ liệu phục vụ quản lý chất lượng giáo dục. Tuy nhiên, việc triển khai phải phù hợp với điều kiện thực tế, có lộ trình và bảo đảm quyền lợi của học sinh.

Thông tư số 89/2026/TT-BGDĐT quy định nhà trường ở cấp trung học cơ sở và trung học phổ thông được tổ chức kiểm tra định kỳ trên máy tính khi đáp ứng đủ điều kiện về cơ sở vật chất, hạ tầng công nghệ thông tin, phần mềm và vận hành theo hướng dẫn của Bộ GDĐT. Nhà trường phải thông báo trước cho học sinh, cha mẹ học sinh về hình thức kiểm tra và các yêu cầu kỹ thuật.

Chỉ thị số 37/CT-TTg yêu cầu xây dựng lộ trình cụ thể, hướng dẫn từng bước triển khai kiểm tra, đánh giá và thi trên máy tính khi đáp ứng đủ điều kiện; đồng thời tăng cường xây dựng, khai thác ngân hàng câu hỏi, kiểm soát chất lượng đề và bảo đảm an toàn, bảo mật. Do đó, việc chuyển đổi phải gắn với khả năng đáp ứng của từng địa phương, nhà trường, không triển khai đồng loạt khi chưa đủ điều kiện.

Các nhiệm vụ trọng tâm gồm rà soát hạ tầng, thiết bị; chuẩn bị phần mềm đáp ứng yêu cầu kỹ thuật và an toàn thông tin; xây dựng ngân hàng câu hỏi bám sát yêu cầu cần đạt của Chương trình giáo dục phổ thông; tập huấn đội ngũ và tăng cường giám sát quá trình thực hiện.

Một yêu cầu quan trọng là bảo đảm tính pháp lý của bài làm và quyền lợi của học sinh. Bài làm, kết quả kiểm tra trên máy tính có giá trị pháp lý tương đương bài làm trên giấy khi đáp ứng các yêu cầu về tính toàn vẹn, xác thực, bảo mật, lưu trữ và khả năng truy xuất theo quy định. Nếu sự cố kỹ thuật ảnh hưởng đến kết quả làm bài, nhà trường phải tổ chức kiểm tra lại hoặc chuyển sang hình thức trên giấy trong thời hạn quy định. Học sinh khuyết tật cũng cần được điều chỉnh hình thức, điều kiện kiểm tra phù hợp để bảo đảm cơ hội tham gia bình đẳng.

Chuyển đổi số trong kiểm tra, đánh giá không đơn thuần là thay giấy bằng máy tính. Điều quan trọng là nâng cao chất lượng đề kiểm tra, bảo đảm tính khách quan, an toàn và sử dụng dữ liệu đúng mục đích để cải thiện chất lượng dạy học. 

Thông tư 89: Không còn bảng 'điểm số đẹp'

Một trong những yêu cầu đặt ra đối với đổi mới kiểm tra, đánh giá là khắc phục bệnh thành tích, bảo đảm điểm số phản ánh đúng năng lực học sinh. Thông tư 89 cùng với Chỉ thị số 37/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ sẽ góp phần giải quyết tình trạng “làm đẹp điểm số” như thế nào? Cần có những giải pháp gì để ngăn chặn việc can thiệp trái quy định vào kết quả đánh giá học sinh thưa ông?

Ông Thái Văn Tài: Tăng cường tính khách quan, công bằng và thực chất trong kiểm tra, đánh giá là yêu cầu quan trọng của đổi mới giáo dục. Mục tiêu không chỉ là khắc phục tình trạng “làm đẹp điểm số”, mà còn bảo đảm kết quả đánh giá phản ánh đúng mức độ đạt được của học sinh, giúp giáo viên xác định những nội dung các em còn hạn chế để điều chỉnh hoạt động dạy học, hỗ trợ tiến bộ.

Việc tổ chức kiểm tra định kỳ chung đối với một số môn học, khối lớp tạo thêm căn cứ để đối chiếu, phân tích kết quả và nhận diện những dấu hiệu cần xem xét. Tuy nhiên, chênh lệch kết quả giữa các cơ sở giáo dục không mặc nhiên là bằng chứng của việc nâng điểm hay vi phạm. Mọi dấu hiệu bất thường cần được xác minh khách quan, dựa trên dữ liệu và quy trình phù hợp.

Chỉ thị số 37/CT-TTg yêu cầu đổi mới việc giao chỉ tiêu xếp loại, kết quả thi, kiểm tra, đánh giá phục vụ thi đua, khen thưởng theo hướng không tạo áp lực thành tích; không lấy riêng tỷ lệ học sinh khá, giỏi, tỷ lệ tốt nghiệp hoặc kết quả thi làm căn cứ đánh giá, xếp loại, khen thưởng tập thể, cá nhân. Chỉ thị cũng nghiêm cấm việc chỉ đạo, gây sức ép hoặc can thiệp trái quy định nhằm nâng điểm, nâng tỷ lệ tốt nghiệp, làm sai lệch kết quả học tập hoặc che giấu vi phạm để đạt thành tích.

Muốn khắc phục bệnh thành tích, không thể chỉ dựa vào đề kiểm tra chung hay giải pháp kỹ thuật. Cần thực hiện đồng bộ việc đổi mới dạy học, nâng cao chất lượng kiểm tra, đánh giá, tăng trách nhiệm của người đứng đầu, minh bạch quy trình và kết quả, kịp thời phát hiện, xử lý hành vi cố tình làm sai lệch kết quả.

Đánh giá thực chất cũng không có nghĩa là chỉ chú trọng điểm số hoặc tăng độ khó của bài kiểm tra. Học sinh cần biết mình đã đạt được gì, còn hạn chế ở đâu và cần cố gắng như thế nào. Những em gặp khó khăn phải được hỗ trợ để tiến bộ, thay vì bị gắn nhãn hoặc so sánh máy móc với bạn bè.

Mục tiêu cuối cùng là bảo đảm điểm số và nhận xét phản ánh trung thực kết quả học tập; mỗi học sinh được đánh giá công bằng và có cơ hội phát triển đúng năng lực của mình. Đó cũng là tinh thần “học thật, thi thật, đánh giá thật” mà ngành Giáo dục cần kiên trì thực hiện. 

Thu Trang (Thực hiện)