Thúc đẩy hệ thống hiến, ghép tạng bền vững tại Việt Nam

Hội nghị do Trung tâm Điều phối Quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người, Hội Ghép tạng Việt Nam và Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh phối hợp tổ chức trong 2 ngày (9-10/1). Hội nghị quy tụ nhiều chuyên gia hàng đầu thế giới đến từ những quốc gia có hệ thống hiến, ghép tạng phát triển như Tây Ban Nha, Hàn Quốc, Trung Quốc, Thái Lan… cùng các nhà quản lý y tế, chuyên gia đầu ngành Việt Nam.

Hội nghị này được kỳ vọng tạo ra những luận cứ khoa học và thực tiễn quan trọng cho việc hoàn thiện mô hình hiến, ghép tạng quốc gia trong bối cảnh nhu cầu ghép tạng ngày càng gia tăng, trong khi nguồn hiến vẫn còn hạn chế.

Tại hội nghị, các chuyên gia quốc tế và Việt Nam tập trung trao đổi kinh nghiệm xây dựng hệ thống hiến, ghép tạng hiệu quả, minh bạch và bền vững; chia sẻ các mô hình thành công trong phát triển nguồn tạng từ người hiến chết não; thảo luận các yếu tố then chốt về pháp lý, đạo đức y học và điều phối tạng.

Những nội dung này được xem là nền tảng để Việt Nam tiếp tục hoàn thiện khung chính sách và tổ chức hệ thống hiến, ghép tạng phù hợp với thực tiễn trong nước.

Ghép tạng Việt Nam bứt phá mạnh mẽ

Dù khởi đầu muộn hơn thế giới gần nửa thế kỷ và chậm hơn các quốc gia trong khu vực khoảng 20 năm, nhưng ngành ghép tạng ở Việt Nam đã đạt tốc độ phát triển ấn tượng. Số liệu thống kê của Trung tâm Điều phối ghép tạng quốc gia cho thấy, kể từ ca ghép thận đầu tiên thực hiện tại Học viện Quân y năm 1992, sau hơn 3 thập kỷ triển khai, Việt Nam đã thực hiện gần 10.000 ca ghép tạng. Chỉ trong 3 năm (2022-2024), hơn 1.000 ca ghép tạng mỗi năm đã được thực hiện tại 31 bệnh viện, đưa Việt Nam trở thành quốc gia dẫn đầu Đông Nam Á về số lượng ghép tạng.

Đến nay, Việt Nam đã thực hiện ghép được 6 loại bộ phận cơ thể người, trong đó chủ yếu là ghép thận với 8.904 ca, tiếp theo là ghép gan 754 ca, 126 ca ghép tim và 13 ca ghép phổi, 3 ca ghép chi trên, 2 ca ghép ruột và hàng trăm ca ghép mô (ghép giác mạc, ghép da, tế bào gốc). Năm 2025, Việt Nam cũng xác lập “kỷ lục” mới là lần đầu tiên ghép cùng lúc tim - phổi.

GS.TS.BS Phạm Gia Khánh, Chủ tịch Hội Ghép tạng Việt Nam, cho biết, hiện Việt Nam đã thực hiện ghép cả 6 loại tạng gồm thận, gan, tim, phổi, ruột và tụy. Với các tạng ghép phổ biến như thận, gan và tim, Việt Nam đã làm chủ hầu hết các kỹ thuật phức tạp đang được áp dụng trên thế giới. Riêng ghép gan - một trong những phẫu thuật khó nhất - Việt Nam đã triển khai thành công ghép gan cho trẻ dưới 1 tuổi, người cao tuổi, ghép không cùng nhóm máu, ghép trong suy gan cấp, đến lấy - ghép gan bằng phẫu thuật nội soi và kỹ thuật chia gan.

Tỷ lệ sống còn sau 1 năm với bệnh nhân ghép thận khoảng 90-95%; ghép gan là 80-90%; ghép tim khoảng 85-90%. Phần lớn bệnh nhân sau ghép có hòa hợp miễn dịch tốt, tái hòa nhập cuộc sống bình thường, đi học, đi làm, hạn chế nhập viện tái diễn.

Thậm chí người ghép thận mang thai và sinh con mà không còn cần tới máy lọc máu và rất nhiều bệnh nhân đã duy trì thận ghép trong cơ thể lên tới 25 - 30 năm mới phải ghép lại.

Trong số những bệnh nhân được ghép tạng năm 1992, có những người có tạng ghép sống được 30 năm trong cơ thể và tới năm 2023 mới phải thực hiện phẫu thuật ghép lại lần hai. Điều này chứng minh y học Việt Nam đã làm chủ kỹ thuật hiện đại, mở ra cơ hội sống lâu dài và chất lượng cho người bệnh suy tạng giai đoạn cuối.

Hiến tạng là điểm tựa quan trọng cho sự bứt phá của y học ghép tạng Việt Nam

Theo PGS.TS Đồng Văn Hệ, Giám đốc Trung tâm Điều phối quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người, kỹ thuật ghép tạng tại Việt Nam đã đạt trình độ cao, muốn phát triển bền vững, chúng ta phải phát triển ngành hiến tạng tương xứng.

Hội nghị lần này mang tới những kinh nghiệm thực tiễn về hiến tạng, có thể áp dụng được Việt Nam từ các mô hình đã thành công tại các quốc gia trên thế giới như: Thái Lan, Hàn Quốc, Trung Quốc, Malaysia, Tây Ban Nha, Pháp… để từ đó đưa ra những định hướng, những kế hoạch cụ thể cho lĩnh vực hiến tạng tại Việt Nam trong những năm tới.

Mặc dù Việt Nam đứng đầu khu vực Đông Nam Á về số lượng ca ghép tạng, tuy nhiên, hơn 80% số ca ghép vẫn dựa vào nguồn tạng từ người hiến sống. Tạng hiến từ người chết não chỉ chiếm gần 20%, thấp hơn nhiều so với các quốc gia trong khu vực, như Thái Lan (khoảng 60%), Trung Quốc (80%).

Thực tế cho thấy, nhiều cơ sở ghép tạng có số ca thực hiện còn hạn chế không phải do năng lực chuyên môn, mà chủ yếu xuất phát từ tình trạng thiếu nguồn tạng hiến. Điều này cho thấy sự phát triển của ghép tạng tại Việt Nam vẫn chưa tương xứng với hệ thống hiến tạng.

PGS.TS Đồng Văn Hệ nhấn mạnh, kỹ thuật ghép tạng của Việt Nam đã đạt trình độ cao, nhưng để phát triển bền vững, cần xây dựng một hệ thống hiến tạng đủ mạnh, với sự tham gia của toàn xã hội và tất cả các bệnh viện. Khi nguồn hiến được bảo đảm, chuyên ngành ghép tạng mới có thể cứu sống thêm nhiều người bệnh.

Hiện nay, cả nước chỉ có 31 cơ sở đủ điều kiện thực hiện ghép tạng, tập trung chủ yếu ở các bệnh viện tuyến Trung ương và một số bệnh viện lớn thuộc khối công lập. Con số này chưa đáp ứng được nhu cầu ngày càng tăng của người bệnh suy tạng giai đoạn cuối.

Theo PGS.TS Đồng Văn Hệ, nhiều bệnh viện thường xuyên quá tải, số lượng bệnh nhân chờ ghép ngày càng tăng trong khi nguồn tạng hiến còn rất hạn chế. Thời gian chờ ghép không cố định, có thể kéo dài nhiều năm với bệnh nhân chờ ghép thận, còn người bệnh suy gan, suy tim, suy phổi giai đoạn cuối thường phải chờ trong tình trạng nguy kịch.

Việc chờ đợi kéo dài khiến nhiều bệnh nhân suy kiệt, tăng nguy cơ biến chứng và tử vong, không ít trường hợp không kịp chờ đến khi có tạng phù hợp, bỏ lỡ cơ hội được ghép và cứu sống.

Thực trạng thiếu hụt cơ sở ghép tạng đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc mở rộng mạng lưới bệnh viện tham gia hiến - ghép tạng, đồng thời tăng cường phối hợp chặt chẽ giữa công tác điều phối, khung pháp lý, chuyên môn và đạo đức y học. Việc đầu tư đồng bộ về nhân lực và cơ sở vật chất được xem là yếu tố then chốt nhằm đáp ứng nhu cầu lấy, ghép tạng ngày càng gia tăng tại Việt Nam.

Tại hội nghị, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh công bố lộ trình triển khai ghép tạng, dự kiến thực hiện các ca ghép đầu tiên trong năm 2026, đánh dấu bước chuyển quan trọng từ chuẩn bị năng lực sang thực hành lâm sàng.

Công bố này được kỳ vọng sẽ tạo thêm động lực phát triển cho mạng lưới hiến, ghép tạng quốc gia, góp phần rút ngắn thời gian chờ ghép và cứu sống nhiều người bệnh suy thận giai đoạn cuối.

Theo quy định, để được phép thực hiện ghép tạng, cơ sở y tế phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện nghiêm ngặt về cơ sở vật chất, trang thiết bị, nhân lực chuyên môn, quy trình chuẩn hóa, giấy phép hợp pháp và hệ thống hỗ trợ hậu phẫu hoàn chỉnh, được Bộ Y tế thẩm định và cấp phép; đồng thời tuân thủ chặt chẽ quy trình điều phối của Trung tâm Điều phối quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người.

Hiền Minh