Thủy sản Việt Nam đứng trước cơ hội vượt mốc 12 tỷ USD xuất khẩu

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), 4 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu thủy sản ước đạt khoảng 3,7 tỷ USD, tăng gần 15% so với cùng kỳ năm trước, tạo nền tảng tích cực cho mục tiêu cả năm.

Tín hiệu phục hồi rõ nét từ thị trường xuất khẩu

Ngay từ đầu năm 2026, nhiều nhóm hàng thủy sản chủ lực như tôm, cá tra, mực, bạch tuộc, cua ghẹ và nhuyễn thể đã ghi nhận đà tăng trưởng khả quan tại các thị trường trọng điểm như Hoa Kỳ, EU, Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc.

Năm 2025, xuất khẩu thủy sản đạt khoảng 11,32 tỷ USD, tăng 12,7% so với năm trước. Trên nền tăng trưởng đó, ngành đặt mục tiêu đạt khoảng 12 tỷ USD trong năm 2026.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, tổng kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản năm 2026 được kỳ vọng đạt 73–74 tỷ USD, trong đó thủy sản tiếp tục là một trong những ngành hàng chủ lực đóng góp quan trọng cho tăng trưởng xuất khẩu quốc gia.

Phát biểu tại Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu nông lâm thủy sản tổ chức tại Thành phố Hồ Chí Minh ngày 8/5, ông Nguyễn Hoài Nam, Tổng thư ký VASEP nhận định: "Ngành thủy sản có cơ hội để phấn đấu đạt mục tiêu tăng trưởng 8–10%, kim ngạch trên 12 tỷ USD trong năm 2026 nếu có sự đồng hành, hỗ trợ kịp thời của Chính phủ, các bộ, ngành và địa phương trong cải cách thể chế, giảm chi phí tuân thủ và xử lý các rào cản thương mại quốc tế".

Các chuyên gia cho rằng dư địa tăng trưởng của thủy sản Việt Nam vẫn còn rất lớn nhờ lợi thế từ các FTA thế hệ mới như EVFTA, CPTPP, UKVFTA hay RCEP. Đây là những hiệp định đang giúp hàng thủy sản Việt Nam mở rộng khả năng tiếp cận các thị trường có mức tiêu thụ cao và thuế suất ưu đãi.

Trong báo cáo điều hành năm 2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định tái cơ cấu sản xuất, đổi mới mô hình tăng trưởng, chuyển đổi số và phát triển xanh là động lực trọng tâm để thúc đẩy xuất khẩu nông, lâm, thủy sản.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ra chương hành động thực hiện các Nghị quyết 01 và 02 của Chính phủ, trong đó nhấn mạnh yêu cầu chuyển mạnh từ tăng trưởng theo sản lượng sang nâng cao giá trị gia tăng, chất lượng và phát triển bền vững.

Bên cạnh đó, nhu cầu tiêu dùng thủy sản chế biến sâu tại nhiều thị trường đang gia tăng, đặc biệt với các sản phẩm có giá trị gia tăng cao, sản phẩm xanh, thân thiện môi trường và có truy xuất nguồn gốc minh bạch. Đây được xem là lợi thế cho doanh nghiệp Việt Nam trong bối cảnh ngành đang đẩy mạnh đầu tư công nghệ chế biến, tự động hóa và chuyển đổi số.

Theo VASEP, nhiều doanh nghiệp thủy sản đã tăng cường đầu tư vào sản phẩm chế biến sâu, sản phẩm ăn liền, collagen, dầu cá, thực phẩm chức năng từ phụ phẩm nhằm nâng cao giá trị xuất khẩu và giảm phụ thuộc vào xuất khẩu thô.

Tháo gỡ "điểm nghẽn" để tạo đột phá

Dù cơ hội lớn, ngành thủy sản vẫn đang đối mặt nhiều thách thức như chi phí sản xuất cao, thiếu nguyên liệu, thiếu lao động, dịch bệnh và áp lực ngày càng lớn từ các rào cản kỹ thuật quốc tế.

Đặc biệt, vấn đề chống khai thác IUU tiếp tục là yêu cầu then chốt đối với xuất khẩu hải sản sang EU. Theo VASEP, việc hoàn thiện hệ thống truy xuất nguồn gốc, số hóa dữ liệu nghề cá và tháo gỡ các vướng mắc trong cấp giấy chứng nhận đang là yêu cầu cấp bách.

Trong tham luận gửi Hội nghị ngày 8/5, VASEP kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường sớm sửa đổi các Thông tư 81/2025 và 74/2025 nhằm tháo gỡ bất cập liên quan đến thủ tục chứng nhận xuất khẩu sang EU và Hoa Kỳ, đồng thời đơn giản hóa hồ sơ, số hóa quy trình và thống nhất cách thực hiện giữa các địa phương.

Hiệp hội cũng đề xuất rà soát quy định phân vùng khai thác để phù hợp thực tiễn nghề cá; tiếp tục đầu tư hạ tầng cảng cá, hệ thống giám sát tàu cá, nhật ký điện tử và cơ sở dữ liệu nguồn gốc khai thác nhằm đáp ứng yêu cầu quốc tế về minh bạch và chống IUU.

Một trong những vấn đề đáng chú ý khác là thiếu hụt lao động trong ngành chế biến thủy sản. Theo VASEP, nhiều doanh nghiệp hiện thiếu lao động nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến công suất nhà máy và tiến độ giao hàng. Hiệp hội kiến nghị cần có chính sách ổn định nguồn nhân lực cho ngành chế biến thủy sản tại các địa phương trọng điểm.

Các chuyên gia nhận định để đạt mục tiêu xuất khẩu trên 12 tỷ USD, ngành thủy sản không chỉ dựa vào tăng sản lượng mà phải chuyển mạnh sang mô hình tăng trưởng xanh và bền vững.

Báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho thấy giai đoạn 2026–2030, ngành nông nghiệp Việt Nam hướng tới tăng trưởng xuất khẩu 8–12%/năm theo hướng xanh, hiện đại và thích ứng biến động toàn cầu.

Trong đó, thủy sản được xác định là ngành có khả năng tạo giá trị gia tăng cao nhờ công nghệ chế biến, đổi mới sản phẩm và khả năng mở rộng thị trường.

Tại hội nghị ngành, lãnh đạo VASEP khẳng định cộng đồng doanh nghiệp thủy sản cam kết tiếp tục đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực tuân thủ, phát triển sản phẩm giá trị gia tăng và đồng hành cùng cơ quan quản lý trong xây dựng ngành thủy sản minh bạch, trách nhiệm và bền vững.

Nếu các điểm nghẽn về thể chế, chi phí tuân thủ, hạ tầng nghề cá và nguồn nguyên liệu được tháo gỡ đồng bộ, mục tiêu tăng trưởng 8–10% và kim ngạch xuất khẩu vượt 12 tỷ USD trong năm 2026 được đánh giá là hoàn toàn khả thi, tạo thêm động lực cho tăng trưởng nông nghiệp và xuất khẩu của Việt Nam trong giai đoạn mới.

Đỗ Hương