Triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW: Đưa sandbox vào thực tiễn để mở đường cho công nghệ chiến lược

Theo Bộ KH&CN, sau hơn 1 năm 6 tháng triển khai thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia (Nghị quyết 57), hành lang pháp lý và khung thể chế chiến lược cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã cơ bản được hoàn thiện. Nhiều cơ chế mới từng bước được thiết lập, từ cơ chế khoán trong hoạt động khoa học, công nghệ đến hệ thống các quỹ phát triển, tạo nền tảng huy động và phân bổ nguồn lực hiệu quả hơn. Đặc biệt, trong năm tài khóa 2026, Nhà nước đã ưu tiên bố trí hơn 60 nghìn tỷ đồng cho lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Công tác hoàn thiện thể chế được triển khai đồng bộ theo tinh thần đổi mới, từ hệ thống luật, nghị định đến các văn bản hướng dẫn thi hành.

Theo đó, hệ thống thể chế được định hướng kiện toàn thông qua lộ trình ban hành và sửa đổi 10 luật cốt lõi, trọng tâm là Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, Luật Chuyển đổi số, Luật Trí tuệ nhân tạo (AI), Luật Chuyển giao Công nghệ và Luật Công nghệ cao sửa đổi nhằm đáp ứng kịp thời sự thay đổi nhanh chóng của các xu hướng công nghệ toàn cầu.

Cùng với hoàn thiện luật, Chính phủ và các bộ, ngành đã đẩy nhanh xây dựng các văn bản hướng dẫn thi hành. Từ đầu năm 2025 đến nay, Bộ KH&CN đã khẩn trương trình Chính phủ ban hành 33 nghị định, 1 nghị quyết, 45 quyết định và tiếp tục hoàn thiện các nghị định hướng dẫn luật chuyên ngành.

Điểm đáng chú ý là các Nghị định hướng dẫn Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo tập trung đổi mới phương thức quản lý hoạt động nghiên cứu và thương mại hóa kết quả khoa học.

Đối với Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ quốc gia (NAFOSTED), cơ chế mới tập trung mở rộng chức năng từ hỗ trợ nghiên cứu khoa học sang thúc đẩy toàn diện khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; hoàn thiện cơ chế tài trợ xuyên suốt từ nghiên cứu cơ bản đến hoàn thiện công nghệ trước thương mại hóa; bổ sung các hình thức đặt hàng theo kết quả, liên kết “3 nhà”, kiểm chứng công nghệ và phát triển hạ tầng công nghệ chiến lược.

Cùng với đó, cơ chế tài chính cũng được đổi mới theo hướng quản lý dựa trên kết quả, tăng quyền tự chủ, áp dụng đồng tài trợ, đồng thời thiết lập cơ chế giám sát, đánh giá và quản trị rủi ro trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.

Các quy định về Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia (NATIF), hệ thống quỹ đầu tư mạo hiểm cũng được hoàn thiện nhằm hình thành hệ sinh thái tài chính đa dạng hơn cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; chuyển từ quản lý đầu vào sang quản lý theo hiệu quả đầu ra.

Từ quản lý đề tài sang giải quyết bài toán lớn của đất nước

Cùng với hoàn thiện thể chế, cách tiếp cận trong quản lý khoa học, công nghệ cũng đang có sự chuyển dịch quan trọng: Từ quản lý theo đề tài, nhiệm vụ riêng lẻ sang quản lý theo công nghệ, sản phẩm và các bài toán lớn mang tầm quốc gia.

Thủ tướng Chính phủ đã ban hành danh mục xác định 10 nhóm công nghệ và 30 nhóm sản phẩm công nghệ chiến lược; đồng thời giao 20 bài toán lớn của đất nước đến năm 2030 để tập trung nguồn lực giải quyết. Đây được xem là bước chuyển quan trọng, giúp khoa học, công nghệ gắn chặt hơn với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Trong lĩnh vực hạ tầng công nghệ, các chương trình trọng điểm đang được triển khai, trong đó có Đề án Trung tâm nghiên cứu thử nghiệm quốc gia, các phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia và Trung tâm quốc gia về hỗ trợ sản xuất chip bán dẫn, đặt nền móng cho hệ sinh thái công nghiệp bán dẫn trong nước.

Một trụ cột quan trọng khác là phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Chương trình hỗ trợ nghiên cứu sinh xuất sắc đã được triển khai với mức hỗ trợ lên tới 1 tỷ đồng/năm cho mỗi nghiên cứu sinh, hướng tới xây dựng đội ngũ kế cận cho nền khoa học Việt Nam.

Bên cạnh đó, Chương trình nghiên cứu cơ bản xuất sắc giai đoạn 2026-2035 đặt mục tiêu hình thành 30 nhóm nghiên cứu mạnh vào năm 2030 và nâng lên 50 nhóm vào năm 2035.

Đáng chú ý, lần đầu tiên nguyên tắc chấp nhận rủi ro khoa học được đưa vào quy chế quản lý, cùng với hướng dẫn về liêm chính học thuật. Điều này nhằm phân biệt rõ rủi ro khách quan trong nghiên cứu với hành vi vi phạm cố ý, tạo môi trường an toàn hơn để các nhà khoa học mạnh dạn theo đuổi những hướng nghiên cứu mới.

Bên cạnh hoàn thiện thể chế và phát triển nguồn nhân lực, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo đang trở thành động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng, nâng cao năng lực quản trị quốc gia và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Theo Bộ KH&CN, nhiều chiến lược và chương trình lớn đã được triển khai đồng bộ, trong đó có Chiến lược quốc gia về chuyển đổi số, Chiến lược quốc gia về trí tuệ nhân tạo (AI), Chiến lược quốc gia khởi nghiệp sáng tạo và Chương trình ứng dụng AI trong hoạt động công vụ. Đặc biệt, nền tảng AI hỗ trợ công vụ đang được xây dựng và triển khai trên phạm vi toàn quốc, góp phần tối ưu hóa hiệu suất hoạt động của bộ máy hành chính.

Cùng với đó, các chiến lược về AI, chip bán dẫn, hệ thống nền tảng số dùng chung và khung kiến trúc số quốc gia tiếp tục được triển khai đồng bộ, tạo nền tảng cho quá trình chuyển đổi số toàn diện.

Những kết quả bước đầu đã được phản ánh qua nhiều chỉ số tích cực. Việt Nam hiện xếp thứ 44/139 quốc gia về Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII), giữ vững vị trí thứ ba trong ASEAN. Hạ tầng số có bước phát triển mạnh mẽ khi mạng 5G đã phủ sóng gần 92% dân số; tốc độ internet băng rộng di động xếp thứ 9 và internet cố định xếp thứ 11 thế giới.

Hạ tầng số phục vụ hoạt động của hệ thống chính trị cũng tiếp tục được hoàn thiện. Mạng truyền số liệu chuyên dùng quốc gia đã kết nối các cơ quan trong hệ thống chính trị từ Trung ương đến 100% xã, phường theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp; đồng thời mở rộng hạ tầng phục vụ truyền văn bản mật, tối mật của Đảng, Nhà nước và Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.

Nền tảng đo chất lượng mạng CPT-Speedtest được đưa vào vận hành chính thức, góp phần bảo đảm thông tin liên lạc an toàn, thông suốt phục vụ các sự kiện chính trị quan trọng của đất nước, các hội nghị trực tuyến quy mô lớn và các cuộc điện đàm của lãnh đạo Đảng, Nhà nước với lãnh đạo quốc tế.

Công tác bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ cũng đạt nhiều kết quả tích cực. Trong năm 2025, số lượng đơn đăng ký sở hữu công nghiệp được xử lý tăng gần 75,6% so với năm 2024. Đặc biệt, sau khi Danh mục công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược được ban hành, số đơn đăng ký sáng chế của các chủ thể Việt Nam trong lĩnh vực này tăng khoảng 29% so với cả giai đoạn trước đó, cho thấy các chính sách mới đang từng bước tạo động lực thúc đẩy nghiên cứu, làm chủ và phát triển công nghệ chiến lược trong nước. 

Những điểm nghẽn cần tháo gỡ

Bên cạnh những kết quả đạt được, quá trình triển khai Nghị quyết 57 vẫn đang đối mặt với những điểm nghẽn, trong đó nổi bật là tiến độ giải ngân nguồn lực cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số còn chậm.

Năm 2026, tổng kinh phí dành cho các lĩnh vực này là 103,43 nghìn tỷ đồng, đã phân bổ 84,86 nghìn tỷ đồng. Tuy nhiên, đến ngày 29/6/2026, tỷ lệ giải ngân mới đạt 25,91% dự toán.

Theo Bộ KH&CN, vấn đề cốt lõi không nằm ở thiếu vốn hay thiếu định hướng, mà nằm ở khâu thực thi và tư duy quản lý chưa chuyển đổi kịp. Hoạt động khoa học, công nghệ vốn có tính bất định, cần tìm tòi cái mới, nhưng vẫn đang chịu ảnh hưởng bởi cách quản lý thiên về kiểm soát đầu vào, hạn chế rủi ro.

Việc lấy tiêu chí “không để thất thoát” làm thước đo chính trong quản lý hoạt động sáng tạo có thể dẫn tới tâm lý e ngại, sợ sai, khiến bộ máy thực thi lựa chọn phương án an toàn thay vì thử nghiệm và đổi mới.

Đưa sandbox vào thực tiễn để mở đường cho công nghệ chiến lược

Một trong những giải pháp được nhấn mạnh là sớm đưa cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) vào vận hành thực tế. Theo tinh thần Nghị quyết 57, sandbox phải trở thành không gian pháp lý an toàn để kiểm chứng công nghệ, mô hình quản lý và chính sách mới.

Bộ KH&CN đề xuất triển khai sandbox tập trung vào đặt hàng, mua sắm sản phẩm công nghệ chiến lược và vận hành quỹ đầu tư mạo hiểm với 3 nhóm nội dung trọng tâm.

Trong đó, mở rộng phạm vi thử nghiệm mua sắm các sản phẩm công nghệ chiến lược trong nước; áp dụng chính sách đặt hàng, khoán chi theo kết quả, mua sắm lô đầu tiên sản phẩm công nghệ chiến lược nội địa và cơ chế đầu tư mạo hiểm có vốn nhà nước vào khung thử nghiệm. Kết quả triển khai thực tế sẽ là căn cứ trực tiếp để điều chỉnh, hoàn thiện hệ thống pháp luật.

Cùng với đó là xây dựng không gian pháp lý an toàn, trong đó quy định rõ ràng người thực hiện đúng thẩm quyền, công khai, minh bạch và không vụ lợi sẽ được miễn trừ trách nhiệm phát sinh thiệt hại, thất thoát tài sản nhà nước do rủi ro trong quá trình thử nghiệm, mua sắm hoặc phát triển sản phẩm công nghệ không đạt kết quả kỳ vọng.

Cách tiếp cận mới cũng yêu cầu đổi mới phương thức giám sát. Theo đó, vận hành sandbox theo nguyên tắc một đầu mối, một quy trình xử lý thống nhất. Triệt để cắt giảm khâu tiền kiểm thủ tục hành chính, chuyển mạnh sang giám sát  bằng dữ liệu theo các mốc kỹ thuật và kết quả đầu ra thực tế của sản phẩm.

Có thể thấy, hệ thống thể chế và nguồn lực cơ bản đã được định hình, vấn đề cốt lõi hiện nay chính là khâu tổ chức thực hiện. Nghị quyết 57 chỉ có thể tạo ra bước chuyển lớn khi tư duy quản lý chuyển sang tư duy kiến tạo phát triển, khuyến khích những người dám quyết, dám làm, dám đổi mới và đồng thời bảo đảm trách nhiệm đối với những hành vi trì trệ, né tránh,

Thu Giang