In bài viết

Từ men lá bản Giáy đến bài toán việc làm vùng cao

(Chinhphu.vn) - Giải quyết việc làm ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi là nhiệm vụ gắn trực tiếp với giảm nghèo, nâng cao thu nhập và tạo nền tảng cho phát triển bền vững.

21/11/2026 07:41
Từ men lá bản Giáy đến bài toán việc làm vùng cao - Ảnh 1.

Giải quyết việc làm không đơn thuần là đạt chỉ tiêu về số lượng, mà quan trọng là tạo việc làm bền vững, có thu nhập ổn định: Ảnh minh họa

"Đánh thức" sinh kế từ men lá bản Giáy

Mùi thơm của những mẻ rượu men lá đã theo cô gái 9x Trương Thị Kiều Linh suốt hơn chục năm về làm dâu ở thôn Luổng Láo, xã Cốc San (Lào Cai). Trong gia đình người dân tộc Giáy nhiều đời gắn bó với nghề nấu rượu, Linh nhận ra thứ sản phẩm quen thuộc ấy có thể mở ra một hướng làm ăn mới, nếu được sản xuất bài bản và tìm được thị trường.

Men rượu được làm từ 14 loại lá, rễ cây rừng; có nguyên liệu chỉ thu hái được vào mùa đông. Từ khâu làm bánh men đến lên men, chưng cất, hoàn thiện sản phẩm, quy trình kéo dài nhiều tuần. Gia đình Linh hiện sử dụng khoảng 1,3 tấn gạo mỗi tháng, sản xuất khoảng 930 lít rượu, doanh thu hằng năm đạt khoảng 400 triệu đồng, lợi nhuận trên 100 triệu đồng.

Năm 2026, dự án "Khôi phục Men lá bản Giáy Cốc San - Rượu an toàn từ bí quyết gia truyền 4 đời" của Linh giành giải Khuyến khích tại Cuộc thi Ý tưởng, dự án Thanh niên khởi nghiệp tỉnh Lào Cai.

"Tôi muốn làm nhiều hơn để những sản phẩm của người Giáy được nhiều người biết đến hơn", Linh chia sẻ.

Câu chuyện của Linh là một hướng đi đáng chú ý trong giải quyết việc làm ở vùng cao. Đó là sinh kế có thể bắt đầu từ chính những gì người dân đang có. Tri thức bản địa, nghề truyền thống, nông sản đặc trưng và sức lao động tại chỗ, nếu được tổ chức sản xuất, nâng chất lượng và kết nối thị trường, đều có thể tạo ra việc làm, giữ lại giá trị kinh tế cho cộng đồng.

Tuy nhiên, với một địa bàn còn nhiều khó khăn như Cốc San, khởi nghiệp từ lợi thế bản địa mới là một phần lời giải. Cơ hội việc làm cần được mở rộng bằng nhiều con đường, từ phát triển kinh tế hộ, kinh tế tập thể đến đào tạo nghề, chuyển đổi nghề và đưa lao động đến những thị trường có nhu cầu.

Mở rộng cơ hội việc làm

Xã Cốc San (Lào Cai) hiện có hơn 2.800 hộ dân, gần 11.000 nhân khẩu thuộc 11 thành phần dân tộc; trong đó, đồng bào dân tộc thiểu số có 1.504 hộ với 6.022 nhân khẩu, trong đó có 5 thôn vùng cao đặc biệt khó khăn. Điều này đặt ra yêu cầu lớn đối với công tác tạo việc làm, nâng thu nhập để cải thiện điều kiện sống nơi đây.

Từ men lá bản Giáy đến bài toán việc làm vùng cao - Ảnh 2.

Ông Đặng Công Hải, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Cốc San, tỉnh Lào Cai  - Ảnh: CS

Trao đổi với Báo Điện tử Chính phủ, ông Đặng Công Hải, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Cốc San cho biết, lao động địa phương hiện vẫn tập trung nhiều ở nông nghiệp, một bộ phận làm việc tại doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, kinh doanh hoặc đi làm ngoài địa phương. Thu nhập tuy từng bước được cải thiện, song tính ổn định của việc làm, kỹ năng nghề và khả năng tiếp cận thông tin thị trường lao động vẫn là những vấn đề cần giải quyết.

"Giải quyết việc làm không đơn thuần là đạt chỉ tiêu về số lượng, mà quan trọng là tạo việc làm bền vững, có thu nhập ổn định; đồng thời gắn đào tạo nghề với nâng cao chất lượng lao động và chuyển dịch cơ cấu lao động phù hợp với định hướng phát triển kinh tế - xã hội của địa phương", ông Hải nhấn mạnh.

Năm 2026, Cốc San đặt mục tiêu giải quyết việc làm mới cho trên 400 lao động, chuyển dịch cơ cấu lao động cho 85 người, đưa 180 lao động đi làm việc ngoài tỉnh và 15 lao động đi làm việc ở nước ngoài. Để hiện thực hóa các mục tiêu này, xã sẽ triển khai đồng bộ các giải pháp.

Trước hết, xã phối hợp với cơ quan chuyên môn, doanh nghiệp, cơ sở đào tạo nghề và đơn vị tuyển dụng để tư vấn, giới thiệu việc làm; ưu tiên lao động trẻ, người chưa có việc làm ổn định, hộ nghèo, hộ cận nghèo và đồng bào dân tộc thiểu số.

Với lao động đi làm ngoài tỉnh, người dân sẽ được cung cấp thông tin rõ ràng về nơi làm việc, thu nhập, điều kiện lao động và quyền lợi trước khi quyết định.

Đối với lao động đi làm việc ở nước ngoài, khâu tư vấn từ cơ sở có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Theo ông Hải, xã sẽ phối hợp với các đơn vị có chức năng, giúp người dân tìm hiểu điều kiện tham gia, chi phí, quyền lợi và trách nhiệm, lựa chọn chương trình, thị trường phù hợp, hạn chế rủi ro trong quá trình đi làm việc.

Trong chuyển dịch lao động, xã gắn đào tạo nghề với việc làm cụ thể, khuyến khích người lao động chuyển sang những ngành nghề có nhu cầu tuyển dụng, năng suất và thu nhập cao hơn; đồng thời phát huy lợi thế của địa phương trong các lĩnh vực dịch vụ, thương mại, sản xuất và những ngành nghề phù hợp.

Một hướng đi khác đang được Cốc San thúc đẩy là phát triển kinh tế tập thể, liên kết sản xuất và khởi nghiệp nông thôn. Xã hiện có 13 chi, tổ hội nghề nghiệp và một hợp tác xã cây giống; trong năm 2026, địa phương thành lập thêm chi hội nghề nghiệp trồng dưa hấu và dưa địa phương.

Các cán bộ, hội viên nông dân, thành viên tổ hợp tác và hợp tác xã được trang bị kiến thức về liên kết sản xuất, chế biến, tiêu thụ theo chuỗi giá trị; phát triển OCOP, VietGAP, nông nghiệp hữu cơ, kinh tế tuần hoàn và chuyển đổi số.

Từ men lá bản Giáy đến bài toán việc làm vùng cao - Ảnh 3.
Từ men lá bản Giáy đến bài toán việc làm vùng cao - Ảnh 4.
Từ men lá bản Giáy đến bài toán việc làm vùng cao - Ảnh 5.
Từ men lá bản Giáy đến bài toán việc làm vùng cao - Ảnh 6.
Từ men lá bản Giáy đến bài toán việc làm vùng cao - Ảnh 7.
Từ men lá bản Giáy đến bài toán việc làm vùng cao - Ảnh 8.
Từ men lá bản Giáy đến bài toán việc làm vùng cao - Ảnh 9.
Từ men lá bản Giáy đến bài toán việc làm vùng cao - Ảnh 10.
Từ men lá bản Giáy đến bài toán việc làm vùng cao - Ảnh 11.

Phát triển các mô hình kinh tế phù hợp nhằm tạo sinh kế, góp phần cải thiện đời sống người dân xã Cốc San, tỉnh Lào Cai - Ảnh: CS

"Thước đo" thực chất của việc làm bền vững vùng cao

Nhìn rộng ra toàn tỉnh, kết quả giải quyết việc làm của Lào Cai trong năm 2026 cho thấy quy mô và yêu cầu của nhiệm vụ này ngày càng lớn. Theo báo cáo của UBND tỉnh, riêng trong tháng 8/2026, toàn tỉnh giải quyết việc làm cho 3.157 lao động; lũy kế 8 tháng đã giải quyết việc làm cho khoảng 23.271 người, bằng 77,57% kế hoạch năm.

Cùng thời gian, tỉnh tư vấn chính sách lao động, việc làm cho 33.834 lượt người; tổ chức 39 hội nghị, phiên giao dịch việc làm, tiếp nhận nhu cầu tuyển dụng khoảng 8.389 lao động và kết nối việc làm thành công cho 474 người.

Chính sách tín dụng tiếp tục hỗ trợ người dân tạo lập và duy trì sinh kế. Toàn tỉnh có 8.039 lao động được hỗ trợ vay vốn tạo việc làm, duy trì và mở rộng việc làm, với doanh số cho vay trên 929 tỷ đồng. Chuyển dịch cơ cấu lao động cũng ghi nhận chuyển biến tích cực với 4.535 lao động chuyển từ nông nghiệp sang phi nông nghiệp, đạt 64,8% kế hoạch. Tỷ lệ lao động qua đào tạo đạt 70,6%, trong đó lao động có văn bằng, chứng chỉ đạt 26,25%.

Những con số phản ánh nỗ lực mở rộng cơ hội việc làm, song cũng đặt ra yêu cầu nâng chất lượng kết nối giữa đào tạo, tuyển dụng và nhu cầu thực tế của người lao động. Với địa bàn miền núi, khoảng cách địa lý, điều kiện tiếp cận thông tin và trình độ nghề nghiệp vẫn có thể khiến một bộ phận người dân khó nắm bắt cơ hội.

Bởi vậy, bài toán việc làm tại những vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi như xã Cốc San (Lào Cai) nói riêng và các địa phương nói chung cần được giải quyết từ nhiều phía. Đó là phát huy lợi thế bản địa để tạo sinh kế tại chỗ; hỗ trợ vốn và kiến thức để người dân phát triển sản xuất; kết nối doanh nghiệp, đào tạo nghề sát nhu cầu; đồng thời mở rộng cơ hội làm việc ngoài tỉnh, ngoài nước với thông tin minh bạch và sự chuẩn bị đầy đủ.

Điều quan trọng là những cơ hội ấy phải trở thành sinh kế thực chất, giúp người dân có thu nhập ổn định và chủ động lựa chọn con đường phát triển của mình. Đó cũng là "thước đo" đánh giá kết quả thực hiện chính sách tạo việc làm cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi.

Sơn Hào