Từ nâng hạng chứng khoán đến bài toán nâng chất thị trường vốn

Nhân dịp Xuân Bính Ngọ 2026, ông Bùi Hoàng Hải, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đã chia sẻ với báo chí về những ưu tiên điều hành năm 2026 và các trọng tâm phát triển bền vững.

Đẩy mạnh hoàn thiện khung pháp lý quyết liệt mục tiêu nâng hạng

Năm 2025 ghi dấu mốc nâng hạng theo FTSE Russell, khối lượng công việc rất lớn. Theo ông, các yếu tố then chốt tạo nên kết quả này là gì?

Phó Chủ tịch UBCKNN Bùi Hoàng Hải: Năm 2025 là năm bản lề và đột phá của thị trường chứng khoán (TTCK) Việt Nam. Trong bối cảnh kinh tế – tài chính quốc tế nhiều biến động, thị trường vẫn vận hành an toàn, ổn định, minh bạch, tăng trưởng mạnh và tiếp tục khẳng định vai trò là kênh dẫn vốn trung – dài hạn quan trọng của nền kinh tế.

Điểm nhấn của năm là việc FTSE Russell công bố Việt Nam đáp ứng toàn bộ tiêu chí và được nâng hạng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp. Theo tôi, đây là thành quả của quá trình cải cách đồng bộ về khung pháp lý, hạ tầng công nghệ, mức độ tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài, cũng như chất lượng quản lý – giám sát; từ đó cho thấy sự chuyển biến từ lượng sang chất của TTCK Việt Nam sau 25 năm hoạt động.

Về hạ tầng, hệ thống công nghệ thông tin mới đã được đưa vào vận hành chính thức sau nhiều năm chuẩn bị. Đây là hệ thống hiện đại, tích hợp hoạt động từ nhận giao dịch đến bù trừ và thanh toán, có nhiều tính năng mới, tạo nền tảng kỹ thuật hiện đại, an toàn để phát triển sản phẩm mới, nâng năng lực xử lý giao dịch và đáp ứng chuẩn mực quốc tế.

Về quy mô, cả thị trường cổ phiếu – trái phiếu – phái sinh đều tăng trưởng tích cực. Vốn hóa thị trường cổ phiếu tăng khoảng 39% so với cuối 2024, tương đương 77,6% GDP ước tính năm 2025; chỉ số VN-Index tăng hơn 40%. Thanh khoản duy trì ở mức cao, số lượng tài khoản nhà đầu tư vượt 11,8 triệu, qua đó phản ánh niềm tin của công chúng tiếp tục được củng cố.

Song song với tăng trưởng, khung khổ pháp luật trên TTCK được cải cách mạnh mẽ với hàng loạt quy định mới được ban hành, gỡ bỏ nút thắt, điểm nghẽn, giúp thị trường hoạt động minh bạch và hiệu quả hơn.

Khối lượng công việc để đáp ứng tiêu chí nâng hạng trải rộng từ hoàn thiện khung pháp lý, cải cách hạ tầng, tối ưu quy trình, nâng chất lượng thị trường đến đối thoại chính sách với các tổ chức quốc tế. Vì vậy, kết quả đạt được là tổng hòa nỗ lực và quyết tâm từ nhiều phía.

Trước hết, nâng hạng thị trường nhận được sự quan tâm và chỉ đạo sát sao của Lãnh đạo Chính phủ và Bộ Tài chính nhằm mục tiêu xây dựng một TTCK hiện đại, đáp ứng yêu cầu là kênh huy động vốn trung và dài hạn chủ chốt của nền kinh tế. Đây là yếu tố tạo sự thống nhất hành động, nâng hiệu quả phối hợp liên ngành và tháo gỡ kịp thời các "điểm nghẽn", qua đó củng cố niềm tin của nhà đầu tư và tổ chức xếp hạng quốc tế.

Trên cơ sở đó, UBCKNN chủ động triển khai nhiều giải pháp nhằm đáp ứng tiêu chí quốc tế, tập trung vào hoàn thiện pháp lý, tăng minh bạch, nâng khả năng tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài và hiện đại hóa hạ tầng theo chuẩn quốc tế. Đồng thời, cơ quan quản lý duy trì các cuộc tiếp xúc với nhà đầu tư quốc tế, tổ chức xếp hạng để đối thoại chính sách, cập nhật quan điểm và phản hồi từ thị trường.

Bên cạnh đó, vai trò phối hợp của các bộ, ngành, đặc biệt là Ngân hàng Nhà nước trong xây dựng và ban hành các quy định liên quan đến hoạt động của nhà đầu tư nước ngoài; cũng như sự hỗ trợ từ Ngân hàng Thế giới, chuyên gia FTSE Russell và nhà đầu tư toàn cầu, cùng sự phối hợp của các cơ quan thông tấn báo chí trong nước và quốc tế.

Một yếu tố quan trọng là chuyển biến của các thành viên thị trường, đặc biệt là công ty chứng khoán và doanh nghiệp niêm yết. Các công ty chứng khoán nâng cấp hệ thống, năng lực tài chính, quản trị rủi ro; triển khai giải pháp không yêu cầu có đủ tiền trước khi giao dịch – điểm then chốt trong tiêu chí nâng hạng, qua đó cải thiện trải nghiệm nhà đầu tư nước ngoài. Các doanh nghiệp niêm yết tăng cường quản trị công ty, tuân thủ công bố thông tin, trong đó có công bố thông tin song ngữ, góp phần cải thiện khả năng tiếp cận thông tin và nâng độ tin cậy đối với dòng vốn dài hạn.

Các nhóm nhiệm vụ ưu tiên cho năm 2026

Năm 2026 được xem là giai đoạn quan trọng khi cổ phiếu Việt Nam được phân bổ vào rổ chỉ số thị trường mới nổi của FTSE. UBCKNN sẽ tập trung nhóm nhiệm vụ nào trong năm mới?

Phó Chủ tịch UBCKNN Bùi Hoàng Hải: Năm 2026 là giai đoạn then chốt, bởi thị trường cần chuyển từ "đạt điều kiện" sang "vận hành ổn định và bền vững" theo chuẩn mực của một thị trường mới nổi. UBCKNN sẽ tiếp tục triển khai đồng bộ nhiệm vụ, giải pháp tại Quyết định số 2014/QĐ-TTg ngày 12/9/2025 của Thủ tướng Chính phủ về phê duyệt Đề án nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam.

Thứ nhất, tiếp tục hoàn thiện khung khổ pháp lý và chính sách theo hướng nhất quán, phù hợp thông lệ quốc tế.

Thứ hai, tiếp tục hoàn thiện cơ chế kỹ thuật và nghiệp vụ; trong đó, hoàn thiện quy định giúp mở rộng vai trò các công ty chứng khoán toàn cầu trong hoạt động giao dịch và nghiên cứu, triển khai mô hình tài khoản tổng theo thông lệ quốc tế, tối ưu hóa quy trình giao dịch và quản lý tài khoản cho nhà đầu tư tổ chức nước ngoài.

Thứ ba, đẩy mạnh nâng cấp hạ tầng giao dịch, trọng tâm là triển khai bù trừ, thanh toán theo mô hình đối tác bù trừ trung tâm (CCP) và cơ chế trao đổi thông tin (STP) giữa công ty chứng khoán và ngân hàng lưu ký.

Thứ tư, tập trung mở rộng nguồn cung và đa dạng hóa cơ sở hàng hóa cho thị trường; đẩy mạnh nghiên cứu, phát triển sản phẩm mới; nâng cao chất lượng công bố thông tin và quản trị công ty của doanh nghiệp niêm yết để tăng chiều sâu và tính đa dạng hàng hóa trên TTCK.

Thứ năm, tiếp tục tăng cường đối thoại với cộng đồng nhà đầu tư trong và ngoài nước, các tổ chức xếp hạng và định chế tài chính quốc tế nhằm nắm bắt phản hồi và điều chỉnh chính sách phù hợp thông qua Nhóm Đối thoại Chính sách với Nhà đầu tư (IAG) và các cơ chế trao đổi khác.

Đồng thời, công tác thanh tra, giám sát, phát hiện và xử lý vi phạm tiếp tục được triển khai xuyên suốt nhằm bảo đảm sự toàn vẹn, an toàn, ổn định và minh bạch của thị trường, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư và các chủ thể tham gia thị trường.

Chính sách nào để tăng vai trò nhà đầu tư tổ chức

Khi giao dịch nhà đầu tư cá nhân vẫn chiếm tỷ trọng lớn, theo ông, chính sách trọng tâm để tăng vai trò nhà đầu tư tổ chức và nâng tính bền vững của thị trường là gì?

Phó Chủ tịch UBCKNN Bùi Hoàng Hải: Cơ cấu nhà đầu tư trên TTCK Việt Nam hiện vẫn nghiêng về nhà đầu tư cá nhân, với gần 90% giá trị giao dịch hàng ngày. Cơ cấu này giúp thị trường duy trì tính sôi động, tuy nhiên cũng làm tăng biến động ngắn hạn do chịu tác động lớn từ yếu tố tâm lý, đặt ra yêu cầu cơ cấu lại cơ sở nhà đầu tư theo hướng cân bằng và bền vững hơn.

Trọng tâm thời gian tới là triển khai Đề án tái cấu trúc nhà đầu tư và phát triển ngành quỹ: khuyến khích nhà đầu tư cá nhân tham gia thông qua các định chế chuyên nghiệp; phát triển đa dạng sản phẩm quỹ; đa dạng kênh phân phối; xây dựng và phát triển Chuẩn mực chung đạo đức nghề nghiệp của ngành quỹ, nhằm thu hút và tạo dựng niềm tin của nhà đầu tư khi đầu tư thông qua các quỹ.

Song song, UBCKNN tăng cường đào tạo, phổ biến kiến thức để nâng cao nhận thức nhà đầu tư, hướng tới cầu đầu tư bền vững, tăng năng lực ra quyết định và quản trị rủi ro. Để cụ thể hóa, UBCKNN đã ban hành Đề án tuyên truyền, phổ biến kiến thức và đào tạo nhà đầu tư; trong đó đổi mới hình thức, triển khai nhiều chương trình phổ biến kiến thức về chứng khoán và TTCK, tăng cường ứng dụng công nghệ và phối hợp với các cơ quan truyền thông, thành viên thị trường để mở rộng khả năng tiếp cận thông tin.

Tích cực chuẩn bị để đón vốn quốc tế dài hạn

Một số quỹ đầu tư toàn cầu lớn được cho là quan tâm mạnh tới Việt Nam. Ông có thể chia sẻ mức độ quan tâm và sự chuẩn bị của UBCKNN để tiếp nhận dòng vốn này?

Phó Chủ tịch UBCKNN Bùi Hoàng Hải: Việc TTCK Việt Nam được nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp mở ra khả năng tiếp cận mạnh mẽ hơn đối với các dòng vốn đầu tư gián tiếp quốc tế mang tính trung và dài hạn, nhất là từ quỹ đầu tư theo chỉ số, quỹ hưu trí, quỹ bảo hiểm và các định chế tài chính lớn.

Trong thời gian qua, các tổ chức đầu tư lớn nhất thế giới như Vanguard, BlackRock, UBS, State Street… có những phân tích, đánh giá tích cực về TTCK Việt Nam; tăng cường tiếp xúc, trao đổi thông tin với UBCKNN, cơ quan quản lý liên quan và các định chế tài chính lớn của Việt Nam. Nhiều tổ chức đã xây dựng quy trình, thỏa thuận hợp tác với các định chế tài chính trong nước nhằm đảm bảo có thể triển khai đầu tư ngay sau kỳ rà soát tháng 3 của FTSE.

Như đã nêu, UBCKNN sẽ triển khai đồng bộ nhiệm vụ trong Đề án nâng hạng, ưu tiên hoàn thiện thể chế; mở rộng sản phẩm; nâng cấp hạ tầng; ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong quản lý, giám sát; tăng cường kỷ luật thị trường; phát triển cơ sở nhà đầu tư theo hướng chuyên nghiệp và bền vững. Ngoài ra, UBCKNN duy trì cơ chế đối thoại định kỳ hàng tháng với các tổ chức xếp hạng, chuyên gia quốc tế và nhà đầu tư (IAG) để nắm bắt khó khăn, đề xuất, từ đó xây dựng chính sách và giải pháp kịp thời, hỗ trợ khả năng tiếp cận thị trường Việt Nam của nhà đầu tư toàn cầu.

Trên nền tảng kinh tế vĩ mô ổn định, với sự chuẩn bị chủ động và có lộ trình của cơ quan quản lý, cùng sự phối hợp của các thành viên thị trường, TTCK Việt Nam đang từng bước nâng cao khả năng tiếp nhận các dòng vốn đầu tư quy mô lớn. Việc thu hút các dòng vốn này hướng tới mở rộng quy mô, nâng cao chất lượng, tăng minh bạch, chuẩn mực quản trị và tính bền vững, qua đó củng cố niềm tin của nhà đầu tư quốc tế và hỗ trợ mục tiêu phát triển dài hạn của nền kinh tế.

Anh Minh ghi