Việt Nam thúc đẩy vận hành sàn các-bon, mở đường cho kinh tế 'xanh'

Làm rõ cơ chế vận hành và cấu trúc thị trường các-bon trong nước

Ngày 30/3, tại Hà Nội, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước phối hợp với Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC) và Cục Kinh tế Liên bang Thụy Sĩ tại Việt Nam tổ chức hội nghị "Triển khai khung pháp lý và hướng dẫn nghiệp vụ vận hành sàn giao dịch các-bon tại Việt Nam".

Phát biểu khai mạc, ông Bùi Hoàng Hải- Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước nhấn mạnh: Việc Chính phủ ban hành Nghị định số 29/2026/NĐ-CP cùng Quyết định số 263/QĐ-TTg về phân bổ hạn ngạch phát thải đã tạo nền tảng pháp lý quan trọng cho việc vận hành sàn giao dịch các-bon. Đây là bước chuyển từ giai đoạn hoàn thiện chính sách sang triển khai thực tiễn.

Theo đó, thị trường các-bon được kỳ vọng trở thành công cụ hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ giảm phát thải, đồng thời huy động nguồn lực cho chuyển đổi xanh. Tuy nhiên, để đảm bảo vận hành minh bạch, an toàn và hiệu quả, các cơ quan quản lý và thành viên thị trường cần phối hợp chặt chẽ trong tổ chức vận hành và quản trị hệ thống.

Ông Đỗ Thanh Lâm, đại diện Vụ Pháp chế, Bộ Tài chính cho biết, sàn giao dịch các-bon được thiết kế nhằm tạo cơ chế định giá minh bạch.

Nguyên tắc vận hành thị trường được xác định rõ, bao gồm bảo đảm công bằng, công khai, minh bạch; bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể tham gia; đồng thời yêu cầu các bên tham gia phải tự chịu trách nhiệm đối với quyết định giao dịch của mình.

Hoạt động trao đổi hạn ngạch phát thải chỉ được thực hiện trên hệ thống giao dịch các-bon, trừ các trường hợp chuyển quyền sở hữu theo quy định. Các hành vi như thao túng giá, cung cấp thông tin sai lệch hoặc lợi dụng hệ thống để chiếm đoạt tài sản đều bị xử lý theo quy định pháp luật, tùy theo mức độ có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự.

Về trách nhiệm quản lý nhà nước, Bộ Nông nghiệp và Môi trường chịu trách nhiệm đối với hàng hóa và xử lý các vấn đề liên quan đến chủ thể tham gia. Bộ Tài chính hướng dẫn giám sát giao dịch, trong khi Ủy ban Chứng khoán Nhà nước thực hiện kiểm tra, giám sát hoạt động giao dịch, dịch vụ hỗ trợ và xử lý vi phạm.

Đáng chú ý, mô hình vận hành thị trường các-bon được xây dựng trên nền tảng hạ tầng của thị trường chứng khoán. Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội cung cấp dịch vụ giao dịch, Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam thực hiện lưu ký và thanh toán, cùng sự tham gia của các công ty chứng khoán và ngân hàng thanh toán. Cách tiếp cận này giúp tận dụng hạ tầng sẵn có, nâng cao tính an toàn và giảm chi phí triển khai.

Song song với đó, hội nghị cũng tập trung hướng dẫn các nghiệp vụ cụ thể như đăng ký, lưu ký, chuyển quyền sở hữu và thanh toán hạn ngạch phát thải. Các nội dung này nhằm bảo đảm thị trường vận hành minh bạch, hạn chế rủi ro, đặc biệt trong giai đoạn đầu khi thanh khoản còn là thách thức.

Tăng cường quản trị, hướng tới thị trường minh bạch và hiệu quả

Tại hội nghị, các chuyên gia quốc tế từ IFC và Sở Giao dịch Chứng khoán Malaysia đã chia sẻ kinh nghiệm về thiết kế và quản trị hệ thống giao dịch phát thải (ETS). Theo đó, một thị trường các-bon hiệu quả cần được xây dựng trên nền tảng pháp lý vững chắc, cơ chế giám sát minh bạch và hệ thống tuân thủ chặt chẽ.

Các yếu tố cốt lõi trong quản trị ETS bao gồm minh bạch thông tin, trách nhiệm giải trình, cơ chế giám sát thị trường và hệ thống báo cáo - thẩm định - xác minh (MRV). Nếu quản trị không hiệu quả, thị trường có thể đối mặt với rủi ro gian lận, biến động giá và suy giảm niềm tin của nhà đầu tư.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, trong giai đoạn đầu, việc kiểm soát chặt chẽ đối tượng tham gia là cần thiết để đảm bảo cân bằng giữa thanh khoản và ổn định thị trường. Đồng thời, vai trò của các tổ chức trung gian tài chính và việc công bố thông tin đầy đủ sẽ là yếu tố then chốt để thu hút doanh nghiệp và nhà đầu tư tham gia.

Bà Sibylle Bachmann, Giám đốc SECO tại Việt Nam đánh giá, việc Việt Nam nhanh chóng thiết lập khung pháp lý và chuẩn bị vận hành sàn giao dịch các-bon thể hiện cam kết mạnh mẽ trong việc gắn kết tăng trưởng kinh tế với phát triển bền vững. Thị trường các-bon không chỉ là công cụ giảm phát thải mà còn mở ra kênh huy động tài chính xanh.

Các ý kiến tại phiên thảo luận cũng nhấn mạnh yêu cầu nâng cao năng lực các thành viên thị trường, hoàn thiện hạ tầng công nghệ và xây dựng cơ chế giám sát, xử lý vi phạm. Đây là những điều kiện quan trọng để thị trường vận hành an toàn, minh bạch và hiệu quả.

Trong bối cảnh Việt Nam đang thí điểm hệ thống ETS tại một số ngành phát thải lớn, việc sớm đưa sàn giao dịch các-bon vào vận hành được kỳ vọng sẽ tạo động lực cho quá trình định giá carbon, góp phần phân bổ nguồn lực hiệu quả hơn trong nền kinh tế và thúc đẩy quá trình chuyển đổi xanh.

Anh Minh