Chính quyền 2 cấp ở ĐBSCL: Giao thêm thẩm quyền, nâng cao năng lực thực thi

Sau hơn một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, yêu cầu đặt ra không chỉ là tinh gọn bộ máy, giảm tầng nấc trung gian mà còn phải nâng cao hiệu quả quản trị và chất lượng phục vụ người dân. Các tham luận tại hội thảo tập trung phân tích những vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện về phân cấp, phân quyền, bảo đảm nguồn lực, nâng cao năng lực cán bộ và đổi mới phương thức lãnh đạo, điều hành.

Cấp xã thêm nhiệm vụ, nguồn lực cần tương xứng

Phát biểu tại hội thảo, PGS.TS. Nguyễn Xuân Phong, Phó Giám đốc Học viện Chính trị khu vực IV, nhấn mạnh việc vận hành chính quyền địa phương hai cấp không chỉ là thay đổi về tổ chức bộ máy mà còn đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức quản trị, thực thi công vụ và quan hệ giữa chính quyền với người dân, doanh nghiệp.

Theo PGS.TS. Nguyễn Xuân Phong, cấp xã hiện đảm nhận nhiều nhiệm vụ hơn, phạm vi quản lý rộng hơn, trực tiếp xử lý những vấn đề phức tạp liên quan đến đất đai, xây dựng, tài chính, tư pháp, môi trường và đời sống dân cư. Vì vậy, việc chuyển giao nhiệm vụ, thẩm quyền cần đi đôi với bố trí tương xứng về nhân lực, tài chính, cơ sở vật chất, dữ liệu và công cụ thực thi.

Tại Cần Thơ, khối lượng nhiệm vụ chuyển giao cho cấp xã tăng đáng kể. Đến cuối tháng 5/2026, số nhiệm vụ của cấp xã tăng từ 344 lên 1.373. Từ ngày 1/7/2025 đến 31/5/2026, cấp xã đã xử lý hơn 690.900 hồ sơ, tỉ lệ giải quyết đúng hoặc trước hạn đạt 98,1%, mức độ hài lòng đạt 96,87%.

Các số liệu này phản ánh kết quả giải quyết thủ tục hành chính của chính quyền cơ sở trong giai đoạn đầu vận hành mô hình mới, khi khối lượng công việc và phạm vi thẩm quyền có nhiều thay đổi.

Phân tích từ góc độ chính quyền phục vụ và chính quyền số, TS. Chu Văn Hưởng, Phó Hiệu trưởng Trường Chính trị Tôn Đức Thắng (An Giang), cùng ThS. Nguyễn Minh Diễm Quỳnh chỉ ra rằng cấp xã đang đảm nhiệm nhiều chức năng trước đây thuộc cấp huyện, trong khi địa bàn quản lý và quy mô dân số tăng lên.

Theo TS. Chu Văn Hưởng, để đáp ứng yêu cầu mới, đội ngũ cán bộ cấp xã cần nâng cao năng lực chuyên môn, khả năng kết nối, khai thác dữ liệu, phối hợp giữa các cơ quan và xử lý những vấn đề phức tạp phát sinh tại cơ sở. Đây là những điều kiện quan trọng để thẩm quyền được phân cấp, phân quyền có thể thực hiện hiệu quả trên thực tế.

Không đo hiệu quả bằng số cuộc họp, văn bản

Trong tham luận về đổi mới phương thức lãnh đạo của cấp ủy đối với chính quyền địa phương hai cấp, TS. Đoàn Trung Dũng, Học viện Chính trị khu vực IV, đề nghị chuyển mạnh từ cách lãnh đạo, kiểm tra và đánh giá chú trọng quy trình sang coi trọng sản phẩm và kết quả cuối cùng.

Theo ông, hiệu quả không chỉ thể hiện qua số nghị quyết ban hành, số cuộc họp hay số cuộc kiểm tra, mà quan trọng hơn là những điểm nghẽn được tháo gỡ, nhiệm vụ được giải quyết và chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp được cải thiện như thế nào.

TS. Đoàn Trung Dũng cũng đề nghị phân định rõ trách nhiệm lãnh đạo, định hướng của cấp ủy với thẩm quyền quyết định của HĐND, UBND theo quy định pháp luật; khắc phục tình trạng bao biện, làm thay hoặc xin ý kiến đối với những nội dung đã thuộc thẩm quyền, qua đó nâng cao tính chủ động và trách nhiệm giải trình của chính quyền.

Từ thực tiễn phường Mỹ Quới (Cần Thơ), ThS. Nguyễn Văn Lạc, Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy, Trưởng Ban Xây dựng Đảng phường, đề cập yêu cầu đổi mới phương thức làm việc ở cơ sở.

Theo ông Nguyễn Văn Lạc, từ khi thành lập đến giữa năm 2026, phường đã ban hành hơn 2.000 văn bản phục vụ lãnh đạo, chỉ đạo và điều hành. Khối lượng công việc này đặt ra yêu cầu giảm trùng lặp trong xử lý văn bản, phân định rõ trách nhiệm và tăng cường theo dõi kết quả thực hiện. Từ thực tiễn đó, ông đề xuất vận dụng nguyên tắc “6 rõ”: Rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm, rõ thẩm quyền; đồng thời tăng cường quản trị dựa trên dữ liệu và kết quả.

Thước đo cuối cùng là chất lượng phục vụ người dân

Tại hội thảo, các đại biểu cũng đề cập yêu cầu đánh giá đầy đủ hơn chất lượng dịch vụ công, thay vì chỉ căn cứ vào tỉ lệ giải quyết hồ sơ đúng hạn.

Bên cạnh thời hạn xử lý, cần xem xét thời gian thực tế người dân phải chờ đợi, số lần đi lại, yêu cầu bổ sung giấy tờ, chi phí tuân thủ và khả năng giải quyết công việc ngay tại cấp xã.

Đối với Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), hiệu quả quản trị còn thể hiện ở khả năng ứng phó với những vấn đề đặc thù như xâm nhập mặn, sạt lở, quản lý tài nguyên nước và chuyển đổi sản xuất nông nghiệp.

Trong tham luận về ứng phó với biến đổi khí hậu và xâm nhập mặn, ThS. Võ Hoàng Ân, Phó Chủ tịch HĐND xã Đông Hưng (An Giang), đề xuất chuyển từ tư duy tiếp nhận văn bản sang tiếp nhận thông tin phục vụ quản trị rủi ro.

Theo đó, khi có cảnh báo xâm nhập mặn, cấp xã không chỉ chuyển thông tin đến các bộ phận chuyên môn mà cần xác định khu vực bị ảnh hưởng, kiểm tra nguồn nước, hướng dẫn người dân điều chỉnh sản xuất và chủ động phương án ứng phó.

Người dân không chỉ cần biết độ mặn bao nhiêu mà còn cần biết khu vực nào bị ảnh hưởng, vào thời điểm nào, nguồn nước có thể sử dụng hay không và cần áp dụng biện pháp gì.

Phát biểu tổng kết hội thảo, PGS.TS. Ngô Tuấn Nghĩa, Giám đốc Học viện Chính trị khu vực IV, nhấn mạnh chất lượng hoạt động của cấp xã là một trong những yếu tố quyết định hiệu quả vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Theo PGS.TS. Ngô Tuấn Nghĩa, yêu cầu đặt ra là chuyển từ “sắp xếp bộ máy” sang “nâng cao chất lượng quản trị”; từ “phân cấp nhiệm vụ” sang “phân quyền gắn với nguồn lực và trách nhiệm”; từ “chính quyền giải quyết công việc” sang “chính quyền phục vụ và kiến tạo phát triển”.

Lê Sơn