Chính quyền hai cấp đặt ra 'chuẩn mới' cho cán bộ cấp xã ở ĐBSCL

Chiều 12/9, Học viện Chính trị khu vực IV phối hợp với Trường Chính trị tỉnh Cà Mau tổ chức Hội thảo khoa học cấp Bộ với chủ đề “Xây dựng đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp xã sau hợp nhất, sáp nhập - Sứ mệnh đào tạo, bồi dưỡng của các Trường Chính trị khu vực đồng bằng sông Cửu Long hiện nay”.

Tham dự có PGS.TS Ngô Tuấn Nghĩa, Giám đốc Học viện Chính trị khu vực IV; PGS.TS Hoàng Anh, Vụ trưởng Vụ Quản lý khoa học, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh; lãnh đạo tỉnh Cà Mau cùng các nhà khoa học, chuyên gia và trường chính trị trong vùng.

Phát biểu tại hội thảo, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Cà Mau Hồ Thanh Thủy tin tưởng những trao đổi, phân tích và kiến nghị tại hội thảo không chỉ làm rõ hơn các vấn đề về lý luận, mà quan trọng hơn là cung cấp những luận cứ thực tiễn có giá trị để các cấp ủy, chính quyền địa phương và hệ thống trường chính trị nghiên cứu, vận dụng trong xây dựng đội ngũ cán bộ cấp xã thời gian tới.

Hội thảo tập hợp 80 tham luận, chia thành 5 nhóm nội dung, từ cơ sở lý luận, thực tiễn xây dựng đội ngũ cán bộ sau sáp nhập, yêu cầu về năng lực, chất lượng cán bộ đến sứ mệnh của các trường chính trị và giải pháp giai đoạn mới.

Cấp xã bước vào một không gian quản trị mới

Một vấn đề xuyên suốt tại hội thảo là sự thay đổi lớn về vai trò của cấp xã khi mô hình chính quyền địa phương hai cấp đi vào vận hành.

Khi cấp huyện kết thúc hoạt động, nhiều nhiệm vụ được chuyển xuống cấp xã hoặc phân cấp, ủy quyền mạnh hơn. Sau hợp nhất, nhiều xã, phường có diện tích rộng hơn, dân số đông hơn, địa bàn phức tạp hơn.

Tại Cà Mau, sau sắp xếp, số đơn vị hành chính cấp xã giảm từ 164 xuống 64, gồm 55 xã và 9 phường. Xã Đất Mũi rộng hơn 271 km², là đơn vị cấp xã rộng nhất tỉnh, trong khi phường Bạc Liêu gần 30 km²; dân số từ hơn 23.000 người ở Tam Giang đến gần 94.000 người tại phường Bạc Liêu. Quá trình sắp xếp trực tiếp tác động tới khoảng 6.334 cán bộ, công chức và người hoạt động không chuyên trách cấp xã.

Thực tiễn tại xã Đầm Dơi cho thấy nhiều vị trí phải kiêm thêm việc: Văn phòng - thống kê gắn với quản lý văn bản điện tử, dữ liệu số; tư pháp - hộ tịch thêm hòa giải, hỗ trợ dịch vụ công trực tuyến; địa chính, xây dựng quản lý địa bàn rộng và lượng hồ sơ lớn hơn.

Sáp nhập vì thế không chỉ thay đổi địa giới, đầu mối tổ chức mà còn làm thay đổi quy mô trách nhiệm, phương thức làm việc và yêu cầu năng lực của cán bộ cấp xã.

Những 'khoảng trống' nhân lực sau sáp nhập

Nhiều tham luận chỉ ra sự thiếu hụt nhân lực có chuyên môn phù hợp với nhiệm vụ mới. Tại Cà Mau, nhu cầu tập trung ở các lĩnh vực địa chính - xây dựng, tư pháp - hộ tịch, công nghệ thông tin, tài chính - kế toán.

Đáng chú ý, trong 64 xã, phường, mới có 37 đơn vị bố trí được cán bộ, công chức phụ trách công nghệ thông tin và chuyển đổi số; 27 đơn vị còn thiếu nhân lực chuyên trách hoặc phải bố trí kiêm nhiệm.

Khoảng trống này càng rõ khi hồ sơ điện tử, ký số, khai thác dữ liệu và dịch vụ công trực tuyến đã trở thành công việc thường xuyên ở cấp xã.

Năng lực cán bộ sau hợp nhất cũng chưa đồng đều. Một bộ phận cán bộ có kinh nghiệm thực tiễn nhưng gặp khó trong sử dụng phần mềm, chữ ký số và hồ sơ trực tuyến; cán bộ trẻ có lợi thế về công nghệ lại cần thêm kinh nghiệm xử lý tình huống ở cơ sở.

Tại xã Đầm Dơi, Trung tâm Phục vụ hành chính công có những ngày tiếp nhận hàng chục hồ sơ; cán bộ địa chính, tư pháp cùng lúc xử lý nhiều đầu việc. Do đây từng là trung tâm huyện, một bộ phận người dân vẫn có thói quen đến làm thủ tục dù hồ sơ không thuộc thẩm quyền địa phương.

Bài toán vì thế không chỉ là “thiếu người”, mà còn phải bố trí đúng người, đúng chuyên môn và giúp cán bộ thích nghi nhanh với vị trí mới. 

Không chỉ 'đủ chuẩn', phải có năng lực thực thi

Từ các tham luận, một yêu cầu nổi lên khá rõ: Đánh giá cán bộ cấp xã cần coi trọng hơn năng lực thực thi và kết quả công việc.

Một nghiên cứu trong kỷ yếu xác định năng lực số là yêu cầu mới quan trọng. Sau sáp nhập, dữ liệu dân cư, đất đai, hộ tịch, an sinh xã hội của nhiều đơn vị cũ phải được tích hợp, chuẩn hóa và quản lý thống nhất. Nếu thiếu kỹ năng số, quá trình này dễ phát sinh sai sót, ảnh hưởng tới quản lý và quyền lợi người dân.

Nhưng năng lực số chỉ là một phần. Cán bộ cấp xã còn phải chuyển từ tư duy hành chính sang quản trị phát triển, chú trọng kết quả phục vụ và nhu cầu chính đáng của người dân.

Các tham luận đề xuất lấy kết quả thực hiện nhiệm vụ và sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp làm tiêu chí quan trọng trong đánh giá cán bộ; đồng thời tăng sử dụng dữ liệu, hồ sơ điện tử, chữ ký số và nền tảng trực tuyến trong quản lý, điều hành.

Thực tiễn tại xã Nguyễn Phích, tỉnh Cà Mau cho thấy yêu cầu này đã hiện hữu. Xã có diện tích khoảng 245 km², 29 ấp, hơn 25.800 người. Năm 2025, Trung tâm Phục vụ hành chính công của xã tiếp nhận 4.325 hồ sơ, tỉ lệ giải quyết đúng hạn đạt 98,6%. Chính quyền xã tổ chức 12 cuộc đối thoại trực tiếp với người dân; mức độ hài lòng qua khảo sát khoảng 96%.

Những con số ấy cho thấy thước đo cuối cùng của bộ máy mới là khả năng giải quyết công việc và chất lượng phục vụ người dân.

Đào tạo phải hướng tới 'làm được việc'

Khi yêu cầu công việc thay đổi, cách đào tạo, bồi dưỡng cán bộ cũng phải thay đổi.

Nhiều tham luận đặt vấn đề đổi mới vai trò của các trường chính trị: từ chủ yếu truyền đạt kiến thức, lý luận sang phát triển năng lực thực thi; từ chương trình chung sang bám sát vị trí việc làm và những tình huống cán bộ gặp hằng ngày. Kỷ yếu cũng dành riêng các tham luận cho hướng chuyển từ “truyền thụ kiến thức” sang “bồi dưỡng năng lực”, đào tạo gắn với chuyển đổi số và vị trí việc làm.

Từ thực tế tại một số địa phương ở Cần Thơ, các tác giả đề xuất trước mỗi chương trình bồi dưỡng cần khảo sát khoảng trống năng lực; tăng sử dụng hồ sơ thực tế đã được ẩn danh, quy trình xử lý công việc, phần mềm và tình huống cụ thể.

Hiệu quả đào tạo cần được nhìn từ chuyển biến trong công việc: hồ sơ có được giải quyết đúng hạn hơn, chất lượng tham mưu có tốt hơn, sai sót có giảm và mức độ hài lòng của người dân có tăng hay không.

Đây là yêu cầu trực tiếp đối với các trường chính trị vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Nội dung bồi dưỡng phải đi sâu hơn vào kỹ năng số, xử lý tình huống, dân vận và những nghiệp vụ sát từng địa bàn.

Sắp xếp địa giới, tổ chức lại bộ máy có thể hoàn thành trong một khoảng thời gian xác định, nhưng để năng lực cán bộ theo kịp nhiệm vụ mới cần một quá trình lâu dài. Giá trị của đào tạo, bồi dưỡng vì thế không chỉ nằm ở số lớp đã mở, mà ở chỗ cán bộ sau đào tạo giải quyết công việc tốt hơn và người dân được phục vụ nhanh hơn, thuận lợi hơn, hiệu quả hơn.

Lê Sơn