Chuyên gia khuyến cáo xây dựng ‘lá chắn kép’ phòng bệnh sốt xuất huyết

Thời tiết ẩm ướt, nắng mưa xen kẽ tạo điều kiện thuận lợi cho muỗi vằn truyền bệnh SXHD sinh sôi. Theo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TPHCM (HCDC), riêng tuần 36 (31/08 - 06/09), thành phố ghi nhận 1.338 trường hợp mắc SXHD.

Chia sẻ tại tọa đàm “Lá chắn kép bảo vệ gia đình khỏi sốt xuất huyết Dengue trong mùa mưa” do HCDC phối hợp với Công ty TNHH Dược Phẩm Takeda Việt Nam tổ chức tháng 9/2026, ThS.BS. Lê Hồng Nga, Phó Giám đốc HCDC, cho biết SXHD đã trở thành bệnh lưu hành quanh năm tại TPHCM. Đáng lưu ý, số ca mắc trong 8 tháng đầu năm nay đã cao hơn cùng kỳ năm trước.

Những “điểm mù” khiến sốt xuất huyết dai dẳng ở đô thị

Theo bác sĩ Nga, biến đổi khí hậu cùng đặc điểm đô thị có mật độ dân cư cao khiến SXHD có nguy cơ lưu hành dai dẳng và bùng phát tại TPHCM.

Chỉ cần những vật dụng chứa nước không được kiểm tra, xử lý thường xuyên, muỗi vằn Aedes aegypti đã có thể tìm thấy nơi sinh sản. Khi xuất hiện ca bệnh trong gia đình hoặc cộng đồng, nguy cơ hình thành ổ dịch, chùm ca bệnh sẽ gia tăng nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời.

Bác sĩ Nga cũng bác bỏ quan niệm muỗi vằn chỉ xuất hiện ở nơi ẩm thấp, ô nhiễm. Loài muỗi này thường tìm đến các vật dụng chứa nước sạch ngay trong nhà, thay vì nước cống hay những nơi ô nhiễm. Vì vậy, từ nhà phố đến căn hộ cao tầng, các gia đình vẫn có thể đối mặt với nguy cơ SXHD.

Từ thực tế điều trị, BS.CKII. Nguyễn Trần Nam, Phó Giám đốc Bệnh viện Nhi đồng Thành phố, cảnh báo nguy cơ không chỉ nằm trong nhà mà còn hiện hữu tại khu phố, trường học và môi trường xung quanh.

Nếu chủ quan hoặc nhầm triệu chứng ban đầu của SXHD với cảm sốt thông thường, người bệnh có thể bỏ lỡ thời điểm theo dõi và can thiệp phù hợp. Những trường hợp nặng có thể diễn tiến phức tạp, trong khi hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu. Người bệnh có thể phải trải qua các kỹ thuật chuyên sâu như truyền dịch cao phân tử, truyền máu, lọc máu, thở máy, chạy ECMO; một số trường hợp phải điều trị kéo dài hàng tháng.

“Ở các nhóm đối tượng nguy cơ cao như trẻ nhũ nhi, trẻ béo phì, nhóm dễ rơi vào sốc hoặc tổn thương đa cơ quan, và trẻ mắc bệnh nền mạn tính về tim mạch, thận, phổi hay thần kinh, SXHD thường diễn biến cực kỳ khó lường, gây nhiều khó khăn cho công tác điều trị”, bác sĩ Nam khuyến cáo.

Không chỉ tạo áp lực cho hệ thống y tế, những ca bệnh nặng còn có thể để lại sang chấn tâm lý kéo dài cho trẻ và gia đình. Vì vậy, phòng bệnh và hạn chế biến chứng nặng cần bắt đầu từ mỗi gia đình và sự chung tay của cả cộng đồng.

Diệt lăng quăng: “Chốt chặn” đầu tiên

Ngành y tế dự phòng khuyến cáo người dân thường xuyên kiểm tra, loại bỏ nơi sinh sản của lăng quăng và phòng muỗi đốt trong môi trường sống.

Theo bác sĩ Nga, muỗi vằn có thể đẻ trứng chỉ trong một lượng nước đọng rất nhỏ. Những vật dụng dễ bị bỏ quên như bình cắm hoa, chậu cây thủy sinh, chén cúng, nắp chai nước suối hay ly trà sữa uống dở đều có thể trở thành nơi sinh sản của muỗi.

Khi gặp nước, trứng muỗi có thể nở thành lăng quăng và phát triển thành muỗi trưởng thành trong khoảng 7 ngày. Đáng lưu ý, trứng muỗi vằn có thể chịu khô hạn tới 6 tháng và tiếp tục phát triển khi gặp điều kiện thuận lợi.

Do đó, các vật chứa nước cần được cọ rửa kỹ, không chỉ đơn thuần đổ nước. Mỗi tuần, các gia đình nên dành 10-15 phút cùng nhau kiểm tra những góc khuất, loại bỏ vật chứa nước và ổ lăng quăng, tạo “lá chắn” từ môi trường sống.

Kết hợp nhiều biện pháp để tạo “lá chắn kép”

Vệ sinh môi trường, diệt muỗi, diệt lăng quăng là nền tảng phòng SXHD. Tuy nhiên, nguy cơ muỗi đốt vẫn hiện hữu khi trẻ học tập, vui chơi ngoài trời. Vì vậy, tiêm chủng có thể là một biện pháp bổ sung trong chiến lược phòng ngừa tích hợp, góp phần giảm nguy cơ mắc bệnh, nhập viện và biến chứng nặng.

Vắc-xin SXHD đang lưu hành tại Việt Nam được Bộ Y tế phê duyệt cho người từ 4 tuổi trở lên. Theo các chuyên gia, tiêm chủng có thể góp phần tạo miễn dịch chủ động trước 4 tuýp huyết thanh của virus Dengue.

Nếu trễ lịch tiêm mũi hai quá 3 tháng, người dân không cần tiêm lại từ đầu mà nên đến cơ sở tiêm chủng để hoàn thành mũi còn lại sớm nhất có thể.

Bên cạnh tiêm vắc-xin, kiểm soát véc-tơ truyền bệnh vẫn cần được duy trì thường xuyên. Các biện pháp này không chỉ góp phần phòng SXHD mà còn giúp hạn chế những bệnh khác do muỗi vằn truyền như Zika và Chikungunya, trong khi hiện chưa có vắc-xin phòng ngừa các bệnh này.

“Do đó, lời khuyên phù hợp nhất là vẫn phải duy trì thói quen diệt muỗi, diệt lăng quăng và ngủ mùng bên cạnh tiêm vắc-xin phòng bệnh SXHD để tạo dựng lớp lá chắn kép thực sự bền vững bảo vệ sức khỏe cho cả gia đình”, bác sĩ Nga khuyến cáo.

* Tài liệu được cung cấp bởi Công ty TNHH Dược Phẩm Takeda Việt Nam và Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Thành phố Hồ Chí Minh. Mọi thông tin y khoa được trình bày khách quan và nhằm mục đích nâng cao nhận thức cộng đồng. Vui lòng tham khảo ý kiến bác sĩ để được tư vấn thêm.

Vĩnh Hoàng

C-ANPROM/VN/NON/0220 Sep 2026