Nâng giá trị chăn nuôi để góp sức cho mục tiêu xuất khẩu nông sản 100 tỷ USD

Gỡ bỏ những "nút thắt" để sở hữu "tấm hộ chiếu" toàn cầu

Với 22 nhà máy trên cả nước, De Heus đang là một trong những doanh nghiệp có quy mô lớn nhất trong lĩnh vực dinh dưỡng vật nuôi tại Việt Nam. Sau nhiều năm gắn bó với thị trường Việt Nam, ông Johan van den Ban bày tỏ sự ấn tượng trước tốc độ thay đổi nhanh chóng của ngành chăn nuôi nội địa. Ông nhận định rằng, nhiều trang trại tại Việt Nam hiện nay đã tiếp cận trình độ công nghệ, năng lực quản trị và các tiêu chuẩn sản xuất tương đương với các quốc gia phát triển trong khu vực. Đây chính là nền tảng quan trọng để ngành chăn nuôi không chỉ phục vụ thị trường 100 triệu dân mà còn vươn ra thế giới.

Tuy nhiên, để đóng góp hiệu quả vào mục tiêu 100 tỷ USD xuất khẩu nông nghiệp, ông Johan cho rằng chìa khóa không nằm ở việc nỗ lực xuất khẩu số lượng lớn các sản phẩm thô với giá rẻ. Thay vào đó, Việt Nam cần chuyển dịch sang xuất khẩu giá trị cao thông qua thực phẩm có thương hiệu, chế biến sâu và đáp ứng khắt khe các tiêu chuẩn quốc tế.

"Ngành chăn nuôi có đầy đủ tiềm năng để trở thành động lực tăng trưởng mới", ông Johan khẳng định. Nếu Việt Nam kiên trì với định hướng nâng cao giá trị gia tăng và xây dựng hệ sinh thái sản xuất hiện đại, đóng góp của ngành vào tổng kim ngạch xuất khẩu nông nghiệp sẽ ngày càng lớn mạnh.

Dù năng lực sản xuất đã có bước tiến dài, nhưng ngành chăn nuôi vẫn đang đối mặt với những rào cản không nhỏ khi muốn thâm nhập vào các thị trường khó tính. Theo vị Tổng Giám đốc De Heus, thách thức lớn nhất hiện nay không còn nằm ở khâu nuôi trồng, mà là khả năng đáp ứng các điều kiện để tham gia sâu hơn vào chuỗi thực phẩm toàn cầu.

Điểm nghẽn đầu tiên và quan trọng nhất chính là vấn đề an toàn dịch bệnh. Ông Johan nhấn mạnh rằng việc xây dựng các vùng chăn nuôi an toàn dịch bệnh đạt chuẩn quốc tế không chỉ là một yêu cầu kỹ thuật đơn thuần, mà chính là "tấm hộ chiếu" bắt buộc để sản phẩm chăn nuôi Việt Nam bước chân vào các thị trường có giá trị cao. Một hệ thống giám sát minh bạch và khả năng truy xuất nguồn gốc đáng tin cậy sẽ là nền tảng để tạo dựng niềm tin với người tiêu dùng toàn cầu.

Bên cạnh đó, việc nâng cao hiệu quả sử dụng nguyên liệu, ứng dụng công nghệ tự động hóa và tăng cường quy mô liên kết cũng là những bài toán cần lời giải. Hiện nay, các xu hướng mới về phúc lợi động vật, sử dụng kháng sinh có trách nhiệm và phát triển bền vững đang đặt ra những tiêu chuẩn rất cao. Theo ông Johan, doanh nghiệp Việt Nam nên coi đây là cơ hội để nâng cấp mình, tạo ra lợi thế cạnh tranh dài hạn thay vì chỉ xem đó là gánh nặng chi phí.

Xây dựng chuỗi liên kết: Đưa người chăn nuôi vào trung tâm

Kinh nghiệm từ các quốc gia có ngành chăn nuôi xuất khẩu thành công cho thấy, sự thịnh vượng của ngành không đến từ các cá thể đơn lẻ mà đến từ sự vận hành đồng bộ của cả chuỗi giá trị. Đó là sự liên kết chặt chẽ giữa các mắt xích: con giống, dinh dưỡng, chăn nuôi, thú y, giết mổ, chế biến và phân phối.

Ông Johan chia sẻ, một chuỗi liên kết hiệu quả cần hội tụ đủ bốn yếu tố: Năng lực sản xuất chuẩn mực; Tiêu chuẩn chung cho toàn chuỗi; Ứng dụng công nghệ dữ liệu và đặc biệt là sự chia sẻ giá trị công bằng. Trong đó, ông đặc biệt nhấn mạnh vai trò của người chăn nuôi độc lập. Ngành chăn nuôi chỉ có thể phát triển bền vững khi người nông dân là những người ở "tiền tuyến" của sản xuất phải thực sự được hưởng lợi từ quá trình chuyển đổi.

"Thành công của một chuỗi liên kết không nên được đo bằng quy mô đầu tư hay số lượng dự án, mà phải bằng khả năng giúp người chăn nuôi nâng cao hiệu quả, tăng thu nhập và tham gia bền vững vào thị trường", ông Johan nêu quan điểm.

Một trong những động lực quan trọng để đẩy nhanh quá trình hiện đại hóa là khu vực có vốn đầu tư nước ngoài (FDI). Theo ông Johan, tinh thần của Nghị quyết 10 mà Bộ Chính trị mới ban hành về phát huy vai trò khu vực FDI cần được hiện thực hóa mạnh mẽ trong ngành chăn nuôi.

Các doanh nghiệp FDI không chỉ mang đến nguồn vốn, mà quan trọng hơn là mang đến tri thức là kinh nghiệm quản trị, công nghệ tiên tiến, tiêu chuẩn sản xuất quốc tế và mạng lưới kết nối thị trường toàn cầu. Khi những nguồn lực này được kết hợp với sự năng động của doanh nghiệp trong nước và kinh nghiệm bản địa của người chăn nuôi Việt Nam, ngành sẽ có một sức bật mới để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Để ngành chăn nuôi thực sự trở thành "át chủ bài" trong mục tiêu 100 tỷ USD, ông Johan đề xuất với Chính phủ ba nhóm giải pháp ưu tiên có tính chiến lược dài hạn:

Đẩy nhanh xây dựng vùng an toàn dịch bệnh: Đây là điều kiện tiên quyết để mở cửa thị trường xuất khẩu. Việt Nam cần đầu tư bài bản vào hệ thống giám sát dịch bệnh và truy xuất nguồn gốc để tạo dựng uy tín quốc tế.

Tối ưu hóa nguồn lực FDI: Cần có cơ chế để các doanh nghiệp FDI lan tỏa công nghệ và tiêu chuẩn sản xuất thông qua các mô hình liên kết với hợp tác xã và hộ chăn nuôi. Điều này giúp chuẩn hóa chất lượng sản phẩm trên diện rộng.

Khuyến khích đầu tư xanh và chế biến sâu: Chính phủ cần tạo động lực mạnh mẽ thông qua các chính sách tín dụng xanh và ưu đãi đổi mới công nghệ. Giá trị gia tăng của tương lai không nằm ở sản lượng, mà nằm ở các sản phẩm thực phẩm chất lượng cao, đáp ứng các tiêu chuẩn về môi trường và kinh tế tuần hoàn.

Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để thay đổi vị thế của ngành chăn nuôi trên bản đồ nông nghiệp thế giới. Với sự đồng hành của Chính phủ, nỗ lực của doanh nghiệp và sự chuyển mình của người chăn nuôi, mục tiêu 100 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu vào năm 2030 không chỉ là con số, mà là minh chứng cho một nền nông nghiệp hiện đại, bền vững và giá trị cao.

Đỗ Hương