'Chìa khóa' cho đột phá ngành chăn nuôi và thú y

Phát biểu tại Hội nghị khoa học, công nghệ chăn nuôi và thú y toàn quốc lần thứ nhất sáng 28/3, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến khẳng định chăn nuôi là trụ cột của ngành nông nghiệp, đồng thời nhấn mạnh khoa học công nghệ sẽ là động lực quyết định cho giai đoạn phát triển tới.

Trong hơn một thập kỷ qua, ngành duy trì tốc độ tăng trưởng 4,5-6%/năm, đưa Việt Nam vào nhóm quốc gia có quy mô chăn nuôi lớn trên thế giới, với đàn lợn đứng thứ 5, gia cầm đứng thứ 9. Năm 2025, sản lượng đạt 8,68 triệu tấn thịt, 21,4 tỷ quả trứng và 1,3 triệu tấn sữa tươi. Xuất khẩu sản phẩm chăn nuôi vượt 2,2 tỷ USD, trong khi thuốc và vaccine thú y đã có mặt tại gần 50 quốc gia.

Tuy nhiên, ngành đang đối mặt với nhiều thách thức như biến đổi khí hậu, dịch bệnh phức tạp, sản xuất nhỏ lẻ và áp lực chuyển đổi sang mô hình bền vững. Thiệt hại do thiên tai năm 2025 lên tới khoảng 100.000 tỷ đồng cho thấy yêu cầu cấp thiết phải đổi mới mạnh mẽ dựa trên khoa học công nghệ.

Thực tế cho thấy, các tiến bộ về giống, dinh dưỡng, chăn nuôi thông minh, chế biến và vaccine đã góp phần nâng cao năng suất, chất lượng và giảm rủi ro. Đặc biệt, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, công nghệ sinh học và công nghệ môi trường đang mở ra hướng đi mới, giúp tối ưu hóa chuỗi giá trị và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Hệ thống thể chế ngày càng hoàn thiện với Luật Chăn nuôi 2018, Luật Thú y 2015 cùng các chính sách lớn như Chiến lược phát triển chăn nuôi đến năm 2030, tầm nhìn 2045. Đáng chú ý, dự kiến gần 100.000 tỷ đồng sẽ được đầu tư cho khoa học công nghệ trong thời gian tới, tạo động lực lớn cho đổi mới sáng tạo.

Theo Thứ trưởng Phùng Đức Tiến, nguồn lực này vừa là cơ hội, vừa là áp lực để các viện, trường và doanh nghiệp làm chủ công nghệ lõi như công nghệ gen, tế bào – phôi và vi sinh, đặc biệt trong chọn giống và sản xuất vaccine.

Tại hội nghị, Vụ trưởng Vụ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Văn Long cho biết giai đoạn 2021-2025 đánh dấu bước chuyển từ thiếu hụt sang chủ động nguồn cung và từng bước tham gia xuất khẩu. Ngành đã triển khai 84 nhiệm vụ khoa học công nghệ, công nhận 31 tiến bộ kỹ thuật và công bố gần 795 công trình khoa học.

Nhiều thành tựu nổi bật đã được ghi nhận, đặc biệt trong chọn tạo giống với 47 giống vật nuôi mới được công nhận, nâng tổng số giống năng suất cao lên 59 giống. Trong lĩnh vực thú y, việc sản xuất thành công vaccine, trong đó có vaccine tam giá trên gia cầm, góp phần giảm phụ thuộc nhập khẩu.

Bên cạnh đó, các giải pháp xử lý môi trường, ứng dụng chế phẩm sinh học và tự động hóa quản lý trang trại được triển khai rộng rãi, với hơn 96% trang trại áp dụng các biện pháp xử lý chất thải.

Dù vậy, ngành vẫn còn những hạn chế như chất lượng giống chưa đồng đều, thiếu công nghệ tổng hợp và liên kết nghiên cứu chưa chặt chẽ. Giai đoạn 2026-2030 được xác định là thời kỳ đột phá, tập trung làm chủ các công nghệ lõi và thúc đẩy chuyển đổi số.

Các định hướng lớn gồm ứng dụng công nghệ di truyền tiên tiến, phát triển dữ liệu lớn ngành chăn nuôi, trí tuệ nhân tạo trong chẩn đoán dịch bệnh và tự động hóa sản xuất. Trong lĩnh vực thú y, mục tiêu là làm chủ công nghệ vaccine hiện đại như CRISPR, mRNA, tiến tới chủ động sản xuất trong nước và hướng tới xuất khẩu.

Song song, ngành sẽ phát triển chăn nuôi tuần hoàn, giảm phát thải, hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng “0” (Net Zero).

Với nền tảng hiện có và định hướng rõ ràng, khoa học công nghệ được kỳ vọng sẽ tạo bước đột phá, nâng cao năng lực cạnh tranh và đưa ngành chăn nuôi, thú y Việt Nam phát triển bền vững trong bối cảnh hội nhập toàn cầu.

Đỗ Hương