Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng giao 3 nhiệm vụ trọng tâm cho Viện Lúa đồng bằng sông Cửu Long

Chiều 1/11, tại TP. Cần Thơ, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đã đến thăm và làm việc với Viện Lúa đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) .

Tham dự đoàn công tác có Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng; lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Tài chính, Văn phòng Chính phủ… Về phía địa phương có sự tham dự của Chủ tịch UBND TP. Cần Thơ Trương Cảnh Tuyên; Chủ tịch HĐND TP. Cần Thơ Đồng Văn Thanh; lãnh đạo các sở, ngành; lãnh đạo Viện Lúa đồng bằng sông Cửu Long.

Nhiều kết quả nổi bật về chọn tạo giống lúa, chuyển giao giống lúa vào sản xuất

Báo cáo tại cuộc làm việc, TS. Trần Ngọc Thạch, Viện trưởng Viện Lúa đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) cho biết Viện có chức năng nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ, dịch vụ và sản xuất kinh doanh về cây lúa và hệ thống nông nghiệp phục vụ cho sự phát triển kinh tế-xã hội vùng ĐBSCL.

Trong giai đoạn 2021-2025, Viện đã được giao triển khai thực hiện nhiều nhiệm vụ khoa học công nghệ cấp quốc gia, cấp bộ, và hợp tác với các tổ chức/cá nhân/quốc tế và từ nguồn kinh phí tự có. Nguồn kinh phí nghiên cứu khoa học từ các nguồn ngân sách (cấp quốc gia, cấp bộ và các địa phương) trong giai đoạn 2021-2025 chiếm khoảng 39,7% tổng kinh phí cho nghiên cứu khoa học hàng năm của Viện.

Một trong những kết quả nổi của nhiệm vụ khoa học, công nghệ Viện Lúa triển khai trong giai đoạn 2021-2025 là chọn tạo giống lúa và chuyển giao giống lúa vào trong sản xuất: Số lượng giống công nhận lưu hành là 18 giống, số lượng giống bảo hộ là 29 giống.

Các giống lúa OM do Viện lai tạo đang được trồng phổ biến (trên 65%) và chiếm tỉ lệ lớn trong cơ cấu gạo xuất khẩu. Đặc biệt, giống OM18 được gieo trồng trên 1 triệu ha và OM5451 trên 600.000 ha hằng năm và đóng góp hơn 65-70% lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam hiện nay.

Trong phát triển các tiến bộ kỹ thuật canh tác lúa, Viện đã xây dựng quy trình canh tác lúa cho 4 tiểu vùng sinh thái và đang đưa vào áp dụng rộng rãi trong sản xuất ở ĐBSCL; xây dựng quy trình canh tác lúa theo hướng hữu cơ trong hệ thống canh tác tôm lúa vùng ven biển Tây, ĐBSCL.

Viện cũng xây dựng các mô hình ứng dụng máy cấy tích hợp bón phân với quy mô 30 ha ở TP. Cần Thơ (Sóc Trăng, Hậu Giang và TP. Cần Thơ cũ) , tiết kiệm từ 40-100 kg giống/ha, 20-30 kg đạm/ha và giảm ít nhất 3 lần bón phân/vụ (tương đương chi phí cho lao động là 600.000 đồng/ha).

Viện đã thử nghiệm và xây dựng mô hình ứng dụng đồng bộ máy bay không người lái (drone) trong canh tác lúa (gieo hạt, bón phân và phun thuốc) cho thấy tiềm năng tiết kiệm gần 30% chi phí vật tư và gần 10% chi phí lao động so với phương pháp canh tác của nông dân. Biện pháp phòng trừ sinh học, thuốc trừ sâu sinh học Ometar/Biovip và chế phẩm 3M đang thử nghiệm có hiệu quả rất tốt trong phóng trừ rầy nâu và sâu cuốn lúa đã được thử nghiệm diện rộng ở Sóc Trăng và Bạc Liêu.

Liên kết nghiên cứu, chuyển giao kết quả trong sản xuất - kinh doanh giống lúa

Trong giai đoạn 2021-2025, Viện ký kết hợp tác với các tổ chức và cá nhân trong nghiên cứu khảo nghiệm và hoàn thiện các sản phẩm như phân bón và thuốc bảo vệ thực vật với kinh phí từ 3-4 tỷ/năm.

Cũng trong giai đoạn 2021-2025, công tác sản xuất và kinh doanh hạt giống lúa của Viện không ngừng được đổi mới và cải thiện. Hằng năm, Viện đã tổ chức sản xuất tại chỗ 220 ha và liên kết sản xuất trên 1.000 ha với các đơn vị trong vùng ĐBSCL để cung ứng hàng năm 50-60 tấn giống siêu nguyên chủng, 800-900 tấn giống nguyên chủng và 4.000-7.000 tấn xác nhận cho các địa phương, góp phần đưa tổng diện tích sản xuất lúa ở ĐBSCL sử dụng hạt giống đạt tiêu chuẩn các cấp từ dưới 10% năm 1999 lên trên 80-90% như hiện nay.

Theo định hướng chiến lược khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đến năm 2030-định hướng nghiên cứu ứng dụng về chọn tạo giống lúa theo hướng nâng cao chất lượng gạo (phẩm chất cơm, chất lượng xay chà, giá trị dinh dưỡng và sử dụng), phù hợp với biến đổi khí hậu cho vùng ĐBSCL (chống chịu được sâu hại chính và các điều kiện bất lợi như mặn, hạn, ngập, nóng, phèn…) và nhu cầu của thị trường trong nước và xuất khẩu (gạo thơm, gạo chất lượng cao, gạo phục vụ chế biến, gạo nếp và đặc sản…).

Bên cạnh đó, phục tráng các giống lúa mùa đặc sản của địa phương và xây dựng những vùng sản xuất gạo đặc sản chuyên canh có giá trị hàng hóa cao, gắn liền với việc xây dựng nhãn hiệu chứng nhận cho sản phẩm gạo.

Viện sẽ đẩy mạnh các nghiên cứu theo hướng ứng dụng các công nghệ tiên tiến, công nghệ cao và ứng dụng các chế phẩm vi sinh và hữu cơ để tiết kiệm vật tư đầu vào, giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu và gia tăng hiệu quả sản xuất lúa. Nghiên cứu phát triển các mô hình lúa luân canh với các đối tượng cây trồng và thủy sản, thích ứng với biến đổi khí hậu đặc biệt điều kiện ngập nước, hạn và mặn ở vùng khó khăn và vùng nhiễm nước mặn trong hệ thống nuôi cá và tôm ven biển…

Tại cuộc làm việc, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Tài chính, UBND TP. Cần Thơ đã trao đổi, làm rõ các kiến nghị của Viện Lúa ĐBSCL về đề xuất xây dựng chiến lược nghiên cứu dài hạn về ngành hàng lúa gạo ở ĐBSCL; tiếp tục đầu tư để hoàn thiện cơ sở hạ tầng (đồng ruộng sản xuất giống, khu nhà lưới, chế biến giống, nhà thí nghiệm….) thuộc Chương trình phát triển nghiên cứu, sản xuất giống phục vụ cơ cấu lại ngành nông nghiệp giai đoạn 2021-2030; cho phép sớm triển khai Dự án Xây dựng Trung tâm xuất sắc về chọn tạo giống lúa vùng ĐBSCL…

Phát huy vai trò đầu ngành, làm chủ công nghệ chọn tạo giống lúa thế hệ mới

Thay mặt Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng biểu dương, đánh giá cao tinh thần lao động sáng tạo và những kết quả thiết thực mà các thế hệ nhà khoa học, cán bộ, viên chức Viện Lúa ĐBSCL đã đạt được trong suốt thời gian qua.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh, Viện Lúa ĐBSCL là một trong những đơn vị tiên phong hàng đầu cả nước trong nghiên cứu, chọn tạo và phát triển giống lúa. Với bề dày truyền thống và những thành quả đạt được, Viện đã khẳng định vai trò quan trọng đối với ngành lúa gạo cả nước nói chung và vùng ĐBSCL nói riêng.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh 3 điểm nổi bật của Viện Lúa, đó là đơn vị tiên phong hàng đầu trong chọn tạo và phát triển giống lúa, đã chọn tạo được 180 giống lúa được công nhận lưu hành và 29 giống lúa được cấp bằng bảo hộ, bảo đảm cung ứng giống cho khoảng 60% diện tích canh tác toàn vùng. Đây là con số hết sức ấn tượng.

Luôn đổi mới quy trình canh tác, ứng dụng tiến bộ kỹ thuật, Viện đã xây dựng thành công quy trình canh tác cho 4 tiểu vùng sinh thái tại ĐBSCL, quy trình canh tác hữu cơ trong hệ sinh thái tôm - lúa mang lại hiệu quả rất cao.

Chủ động, năng động trong hợp tác "ba nhà" (Nhà nước - nhà khoa học - doanh nghiệp), đưa tiến bộ kỹ thuật vào thực tế sản xuất, mang lại hiệu quả kinh tế cho Nhà nước, người nông dân và doanh nghiệp.

Bên cạnh những kết quả tích cực, Phó Thủ tướng cũng yêu cầu Viện nhìn nhận thẳng thắn những tồn tại, hạn chế cần khắc phục. Trong đó, nghiên cứu cơ bản và khả năng tiếp cận công nghệ lõi còn chậm so với thế giới; nguồn kinh phí đầu tư còn hạn hẹp; chuyển đổi số, ứng dụng dữ liệu lớn trong nghiên cứu, chọn tạo giống còn hạn chế.

Đặc biệt, tốc độ thương mại hóa sản phẩm và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ đối với các giống lúa trên thị trường quốc tế còn khiêm tốn, chưa tương xứng với tiềm năng của một viện nghiên cứu đầu ngành, đặt tại trung tâm xuất khẩu lúa gạo lớn nhất cả nước.

Nâng cao giá trị hạt gạo Việt Nam

Từ những kết quả đạt được và những hạn chế cần khắc phục, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đề nghị Viện Lúa ĐBSCL tập trung thực hiện 3 nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tới.

Thứ nhất, tiếp tục ứng dụng và phát triển công nghệ sinh học, công nghệ lõi, tập trung chọn tạo các bộ giống lúa thế hệ mới có năng suất, chất lượng cao, chống chịu sâu bệnh và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Phó Thủ tướng yêu cầu Viện hướng tới mục tiêu nâng cao năng suất, chất lượng giống lúa, phấn đấu đạt trình độ tương đương các cường quốc như Nhật Bản, Hàn Quốc. Với truyền thống hơn 40 năm hoạt động, cùng đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học đầu ngành, Phó Thủ tướng tin tưởng Viện hoàn toàn có khả năng thực hiện được mục tiêu này.

Thứ hai, nghiên cứu, hoàn thiện các quy trình canh tác hiện đại, giảm phát thải, qua đó góp phần nâng tầm thương hiệu hạt gạo Việt Nam, nâng cao giá trị sản phẩm trên thị trường quốc tế.

Phó Thủ tướng lưu ý, việc phát triển giống lúa chất lượng cao cần được đặt trong mối liên kết chặt chẽ với đổi mới quy trình sản xuất, ứng dụng tiến bộ khoa học, công nghệ và tổ chức sản xuất phù hợp. Các kết quả nghiên cứu phải hướng đến hiệu quả thực chất, vừa nâng cao năng suất, chất lượng, vừa giảm chi phí đầu vào, sử dụng hiệu quả nguồn lực và hạn chế tác động đến môi trường.

Thứ ba, mở rộng nghiên cứu, phát triển công nghệ chế biến sâu. Theo Phó Thủ tướng, bên cạnh khâu giống và canh tác, Viện cần quan tâm hơn nữa đến nghiên cứu công nghệ chế biến, nhằm nâng cao giá trị hạt gạo và tận dụng tối đa các phụ phẩm nông nghiệp.

Đây là hướng nghiên cứu cần thiết để hình thành chuỗi sản xuất khép kín, từ giống, canh tác, chế biến đến thị trường. Các khâu phải được kết nối đồng bộ, bổ trợ cho nhau, thay vì chỉ tập trung vào nghiên cứu giống hoặc sản xuất lúa nguyên liệu.

Từ những ý kiến trao đổi tại cuộc làm việc, Phó Thủ tướng lưu ý thương hiệu gạo phải gắn liền với chất lượng và giá trị gia tăng của hạt gạo Việt Nam. Đây là vấn đề cần được quan tâm giải quyết bài bản, đồng bộ, từ nghiên cứu, sản xuất, chế biến đến xây dựng và phát triển thị trường.

Để tạo điều kiện cho Viện Lúa ĐBSCL phát triển, thực hiện tốt các nhiệm vụ được giao, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đề nghị các bộ, ngành và TP. Cần Thơ quan tâm phối hợp, ưu tiên nguồn lực, tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc về cơ chế, chính sách, đầu tư cơ sở vật chất và phát triển nguồn nhân lực.

Đối với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Phó Thủ tướng đề nghị Bộ trưởng dành thời gian quan tâm, ưu tiên nguồn lực đầu tư nâng cấp cơ sở vật chất, trang thiết bị, đồng thời phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho Viện Lúa ĐBSCL, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong giai đoạn mới.

Đối với Bộ Khoa học và Công nghệ, Phó Thủ tướng đề nghị ưu tiên phân bổ các nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp quốc gia, đặt hàng trực tiếp cho Viện Lúa trong các lĩnh vực công nghệ sinh học nông nghiệp, kinh tế tuần hoàn và giảm phát thải khí nhà kính.

Đối với Bộ Tài chính, Phó Thủ tướng yêu cầu phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Khoa học và Công nghệ rà soát, bố trí nguồn vốn đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030 cho hạ tầng Viện Lúa.

Đối với TP. Cần Thơ, Phó Thủ tướng đề nghị lãnh đạo Thành ủy, UBND thành phố tiếp tục đồng hành, tạo điều kiện thuận lợi cho Viện về quy hoạch, bố trí quỹ đất và cơ chế phối hợp hoạt động.

Đặc biệt, thành phố cần chủ động đặt hàng trực tiếp với Viện Lúa những đề tài, bài toán xuất phát từ yêu cầu thực tiễn của địa phương để tổ chức nghiên cứu, triển khai nhanh chóng, hiệu quả.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh, việc tăng cường phối hợp giữa các bộ, ngành, địa phương với Viện Lúa có ý nghĩa quan trọng trong việc phát huy tiềm lực khoa học, công nghệ, đưa các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn sản xuất, góp phần nâng cao giá trị ngành hàng lúa gạo và thúc đẩy phát triển bền vững vùng ĐBSCL.

* Chiều cùng ngày, trong chương trình công tác, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đến thăm Công ty Minh Phú, Khu công nghiệp Sông Hậu, xã Châu Thành, TP. Cần Thơ; tham quan khu vực sản xuất và tặng quà động viên doanh nghiệp.

Công ty Minh Phú tại Khu công nghiệp sông Hậu hiện có trên 5.800 cán bộ, công nhân viên. Sản phẩm chính của Minh Phú Hậu Giang bao gồm tôm tươi, tôm luộc; tôm Nobashi (loại tôm duỗi mà hồi nãy phái đoàn đã xem qua); sushi, tempura và nhiều mặt hàng sản phẩm tẩm bột khác. Hiện nay, riêng mặt hàng tẩm bột và tempura đang chiếm trên 30% tổng sản lượng sản xuất của nhà máy.

Gia Huy