Ngày hội nông dân trồng lúa 2026: Thúc đẩy sản xuất lúa chất lượng cao, giảm phát thải ở ĐBSCL

Kết nối nông dân-khoa học-doanh nghiệp

Sáng 6/3, tại xã Trường Thành (TP. Cần Thơ), Viện Lúa ĐBSCL và Hiệp hội Ngành hàng lúa gạo Việt Nam tổ chức “Ngày hội nông dân trồng lúa” năm 2026. 

Theo Ban tổ chức, ngày hội năm nay không chỉ đơn thuần là hoạt động giới thiệu các giống lúa mới nhằm bổ sung vào cơ cấu giống lúa cho nông dân vùng ĐBSCL như những năm trước. Điểm nhấn của sự kiện là giới thiệu các thiết bị kỹ thuật và công nghệ trồng lúa hiện đại, đặc biệt là “quy trình canh tác ứng dụng thiết bị bay không người lái”, một giải pháp kỹ thuật giúp giảm chi phí sản xuất, tăng năng suất và nâng cao hiệu quả kinh tế trong canh tác lúa.

Trong khuôn khổ ngày hội, nông dân được trực tiếp tham quan các mô hình trình diễn trên đồng ruộng về giống lúa mới, kỹ thuật canh tác tiên tiến và công nghệ nông nghiệp hiện đại. Đây cũng là dịp để tăng cường kết nối hợp tác sản xuất-tiêu thụ lúa gạo, đồng thời tạo không gian trao đổi giữa nông dân, nhà khoa học, doanh nghiệp và cơ quan quản lý nhà nước nhằm thúc đẩy phát triển bền vững ngành lúa gạo.

90% gạo xuất khẩu của Việt Nam từ ĐBSCL

Trình bày báo cáo thực hiện Đề án “Phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL đến năm 2030”, ông Lê Thanh Tùng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Ngành hàng lúa gạo Việt Nam cho biết:

Theo số liệu tổng hợp, diện tích xuống giống lúa của cả nước đạt 7,12 triệu ha/năm, trong đó khu vực ĐBSCL đạt 3,875 triệu ha/năm. Tổng sản lượng lúa cả nước đạt 43,53 triệu tấn, riêng ĐBSCL đạt 24,63 triệu tấn, chiếm 56% sản lượng lúa cả nước. Năng suất bình quân đạt 6,11 tấn/ha đối với cả nước và 6,36 tấn/ha đối với ĐBSCL.

Đáng chú ý, khoảng 700.000 ha đất canh tác tại ĐBSCL sản xuất 3 vụ lúa/năm.

ĐBSCL hiện giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với ngành lúa gạo Việt Nam khi cung cấp 90% tổng lượng lúa xuất khẩu của cả nước. Tuy nhiên, sản xuất lúa tại khu vực vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức như tăng cường liên kết chuỗi ngành hàng, giảm chi phí sản xuất để nâng cao giá trị và lợi nhuận, thích ứng với biến đổi khí hậu, đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ và cơ giới hóa đồng bộ, đồng thời phát triển mô hình nông nghiệp tuần hoàn từ lúa gạo.

Thúc đẩy đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao

Theo báo cáo, trong giai đoạn triển khai mô hình thuộc Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, diện tích thực hiện đã có sự gia tăng rõ rệt.

Cụ thể, tổng diện tích mô hình đạt 302 ha năm 2024, tăng lên 1.950 ha năm 2025 và đạt 10.300 ha trong vụ Đông Xuân 2025–2026, nâng tổng diện tích mô hình lên 12.552 ha.

Theo ông Lê Thanh Tùng, giống lúa giữ vai trò quyết định đối với năng suất, chất lượng, khả năng chống chịu sâu bệnh và điều kiện bất lợi của cây lúa, đồng thời góp phần định hình thương hiệu gạo và thúc đẩy sản xuất bền vững.

Tuy nhiên, thực tế tại nhiều hợp tác xã cho thấy giống lúa vẫn còn phân tán, tồn tại nhiều loại và nhiều cấp giống khác nhau. Tỉ lệ sử dụng giống xác nhận chưa cao, trong khi lượng giống gieo sạ vẫn còn lớn, khoảng 120-150 kg/ha, gây khó khăn cho việc ký kết hợp đồng bao tiêu đồng nhất.

Về cơ cấu giống lúa tại ĐBSCL năm 2025, giống OM18 chiếm 30%, Đài thơm 8 chiếm 21%, OM5451 chiếm 15%, ĐS1 chiếm 4%, IR50404 chiếm 3%, ST24 chiếm 3%, ST25 chiếm 2%, còn lại 22% là các giống khác. 

Việc giảm mật độ gieo sạ mang lại nhiều lợi ích như giảm lượng phân đạm, giảm sâu bệnh và giảm sử dụng thuốc bảo vệ thực vật. Đồng thời, áp dụng phương pháp tưới ngập-khô xen kẽ giúp giảm phát thải khí methane trên đơn vị sản phẩm.

Việc giảm lượng giống cũng góp phần giảm chi phí sản xuất, từ đó tăng lợi nhuận cho nông dân.

Giống lúa OM - trụ cột của sản xuất lúa vùng ĐBSCL

Theo TS. Mai Nguyệt Lan, Viện Lúa ĐBSCL, đến nay Viện đã lai tạo và phóng thích hơn 180 giống lúa phục vụ sản xuất nông nghiệp tại ĐBSCL và nhiều vùng khác trong cả nước.

Các giống lúa OM được chọn tạo nhằm đáp ứng điều kiện canh tác của từng vùng sinh thái cũng như nhu cầu của các phân khúc thị trường. Trong đó có các nhóm giống chính như: Nhóm lúa cao sản, nhóm lúa thơm-đặc sản, nhóm lúa chất lượng cao, nhóm lúa nếp-japonica và lúa màu dinh dưỡng.

Nhiều giống lúa ngắn ngày nhưng vẫn đảm bảo năng suất, chất lượng và khả năng chống chịu sâu bệnh tốt đã giúp nông dân có điều kiện thâm canh, tăng vụ, né mặn và né hạn.

Hiện nay, diện tích gieo trồng các giống do Viện chọn tạo chiếm 60–70% tại ĐBSCL, khẳng định vai trò quan trọng của giống lúa OM đối với sản xuất.

Các giống chủ lực như OM5451, OM18, OM6976, OM4900, OM6162 không chỉ được trồng rộng rãi tại ĐBSCL mà còn lan tỏa ra nhiều vùng sản xuất khác trong cả nước.

Bên cạnh đó, giống lúa OM đã được trồng tại nhiều quốc gia ở Đông Nam Á, Nam Á, châu Mỹ Latinh và châu Phi.

Trong bối cảnh hạn mặn thời gian qua, Viện đã khuyến cáo và cung cấp các giống lúa có khả năng chịu mặn từ 2–4‰ như OM2517, OM6976, OM8959, OM11735, OM9582, OM9577, OM429, OM380, OM18 và OM3, giúp hạn chế thiệt hại do hạn mặn gây ra.

Giới thiệu giống lúa mới và công nghệ canh tác hiện đại

Tại sự kiện, Viện Lúa đồng bằng sông Cửu Long cũng giới thiệu các giống lúa mới được công nhận lưu hành gồm OM19, OM3, OM74 và OM29.

Đây là các giống lúa chất lượng cao thuộc nhóm lúa thơm, năng suất đạt 6–8 tấn/ha, có hạt gạo trắng trong, cơm dẻo và thơm.

Kết quả đánh giá năng suất tại các địa phương gồm Cần Thơ, An Giang, Kiên Giang, Tiền Giang và Cà Mau cho thấy năng suất trung bình vụ Đông Xuân của các giống OM19, OM3, OM74 và OM29 lần lượt đạt 6,70; 6,59; 7,01 và 7,27 tấn/ha, trong khi vụ Hè Thu đạt 5,02; 5,06; 6,13 và 6,28 tấn/ha.

Quy trình canh tác khuyến cáo sử dụng giống xác nhận OM19 và OM29 với lượng giống 60 kg/ha. Hạt giống được ngâm 18-24 giờ và ủ 24-36 giờ trước khi gieo sạ.

Công nghệ thiết bị bay không người lái (drone) được ứng dụng trong các khâu gieo sạ, bón phân và phun thuốc, giúp nâng cao hiệu quả sản xuất.

Việc bón phân được thực hiện 2 lần. Lần thứ nhất là bón lót trước khi làm đất cuối cùng (1 ngày trước khi sạ), lần thứ hai bón đón đòng khi lúa tượng đòng (42–45 ngày sau sạ).

Quá trình canh tác kết hợp sử dụng bảng so màu lá hoặc đo chỉ số SPAD để điều chỉnh lượng phân đạm phù hợp.

Theo bảng chi phí dịch vụ cho 1 ha/vụ, việc ứng dụng drone giúp giảm chi phí 1.140.000 đồng/ha, tương đương -30,1% so với phương pháp thủ công.

Hướng tới nền sản xuất lúa gạo bền vững

Theo ông Lê Thanh Tùng, trong thời gian tới, việc phát triển vùng nguyên liệu lúa chất lượng cao cần gắn với liên kết chuỗi giá trị từ nông dân-hợp tác xã-doanh nghiệp-xuất khẩu, bảo đảm đồng nhất giống, truy xuất nguồn gốc và nâng cao giá trị gạo.

Mỗi hợp tác xã cần lựa chọn 1-2 giống chủ lực mỗi vụ, bảo đảm đồng nhất 70-80% diện tích và nâng tỷ lệ sử dụng giống xác nhận lên 80-100% diện tích HTX.

Bên cạnh đó, cần thúc đẩy xây dựng thương hiệu gạo phát thải thấp, tăng cường hợp tác công tư (PPP), phát triển nông nghiệp số phục vụ truy xuất nguồn gốc, đào tạo nông dân và hợp tác xã về kỹ thuật canh tác xanh, đồng thời hỗ trợ tín dụng và bảo hiểm nông nghiệp.

“Việc phát triển sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại ĐBSCL có ý nghĩa quan trọng trong quá trình chuyển đổi sang nông nghiệp xanh và bền vững. Hiệp hội và các tổ chức liên quan đóng vai trò cầu nối thúc đẩy liên kết chuỗi giá trị, mở rộng vùng nguyên liệu và nâng cao giá trị gia tăng cho ngành lúa gạo, hướng tới mục tiêu thịnh vượng cho người nông dân”, ông Lê Thanh Tùng nhấn mạnh.

Tọa đàm về giống lúa, kỹ thuật canh tác, liên kết sản xuất và thị trường tiêu thụ, các nhà khoa học, nhà quản lý và doanh nghiệp cũng đã trao đổi với nông dân về lựa chọn giống lúa, kỹ thuật canh tác với ứng dụng máy bay không người lái (drone) , kêu gọi hợp tác với các doanh nghiệp, nâng cao chất lượng giống lúa và thị trường tiêu thụ gạo.

* Tại sự kiện, Viện Lúa ĐBSCL và Tập đoàn Vương Đình cũng đã ký kết hợp tác phát triển vùng nguyên liệu và tiêu thụ sản phẩm từ giống lúa OM19, mở ra cơ hội thúc đẩy chuỗi giá trị lúa gạo bền vững tại ĐBSCL.

Lê Sơn