An Giang tạo dấu ấn trong thực hiện Đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao, phát thải thấp

An Giang – vùng trọng điểm lúa gạo với yêu cầu đổi mới mạnh mẽ

Sau hợp nhất, tỉnh An Giang trở thành một trong những địa phương có quy mô lớn và điều kiện tự nhiên đa dạng hàng đầu vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Tỉnh hội tụ nhiều dạng địa hình từ đồng bằng, trung du, núi rừng đến biển đảo; trong đó khu vực đất liền chiếm tỷ trọng lớn, có địa hình tương đối bằng phẳng, thấp dần từ Đông Bắc xuống Tây Nam, rất thuận lợi cho phát triển sản xuất lúa nước quy mô lớn, tập trung.

Toàn tỉnh hiện có trên 600.000 ha đất canh tác; hằng năm bố trí sản xuất hơn 1,3 triệu ha lúa với cơ cấu 2–3 vụ/năm, sản lượng bình quân đạt trên 8,7 triệu tấn. An Giang nhiều năm liền dẫn đầu cả nước về diện tích gieo trồng và sản lượng lúa, giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong bảo đảm an ninh lương thực quốc gia, cung ứng nguyên liệu cho công nghiệp chế biến và xuất khẩu gạo.

Tuy nhiên, sản xuất lúa của tỉnh cũng đang chịu tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu, hạn hán, xâm nhập mặn và thời tiết cực đoan. Bên cạnh đó, chi phí đầu vào như giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, nhân công và nhiên liệu không ngừng gia tăng; liên kết sản xuất – tiêu thụ còn thiếu bền vững; hiệu quả kinh tế chưa tương xứng với tiềm năng. Đặc biệt, phát thải khí nhà kính trong sản xuất lúa vẫn ở mức cao, tạo áp lực lớn đối với mục tiêu phát triển nông nghiệp xanh, bền vững.

Trong bối cảnh đó, Đề án "Phát triển bền vững một triệu hecta chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh" theo Quyết định số 1490/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ được xem là giải pháp mang tính chiến lược, giúp An Giang tổ chức lại sản xuất ngành hàng lúa gạo theo hướng nâng cao giá trị gia tăng, giảm phát thải và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Triển khai đồng bộ, bảo đảm kế thừa và liên thông

Trao đổi với Báo Điện tử Chính phủ, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh An Giang Trần Thanh Hiệp cho biết: Thực hiện Đề án, tỉnh An Giang đã ban hành Kế hoạch triển khai trên cơ sở kế thừa Kế hoạch số 10/KH-UBND ngày 16/1/2024 của tỉnh Kiên Giang (cũ) và Quyết định số 703/QĐ-UBND ngày 02/5/2024 của tỉnh An Giang (cũ). Trên nền tảng đó, UBND tỉnh ban hành Quyết định số 2013/QĐ-UBND ngày 18/11/2025 về Kế hoạch thực hiện Đề án trên địa bàn tỉnh An Giang, bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất sau sáp nhập.

Theo đó, Sở Nông nghiệp và Môi trường giữ vai trò nòng cốt trong tham mưu, tổ chức thực hiện, đồng thời ban hành Kế hoạch số 63/KH-SNNMT ngày 24/10/2025 về triển khai mô hình sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp giai đoạn 2025–2026. Công tác phối hợp giữa các sở, ngành, địa phương được triển khai chặt chẽ; việc rà soát, đăng ký diện tích tham gia MRV và báo cáo kết quả thực hiện hằng năm được thực hiện nghiêm túc.

Đáng chú ý, việc triển khai Đề án không dừng ở ban hành văn bản, mà tập trung đi vào thực chất, lấy hiệu quả sản xuất, hiệu quả kinh tế và môi trường làm thước đo.

Trả lời Báo Điện tử Chính phủ, ông Nguyễn Quốc Mạnh, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đánh giá, An Giang là tỉnh có diện tích triển khai sản xuất lúa thuộc Đề án 1 triệu hecta lúa Đồng bằng sông Cửu Long lớn nhất cả nước, theo kế hoạch của tỉnh An Giang đã phê duyệt kế hoạch đến năm 2030 diện tích tham gia Đề án của tỉnh là 351.000 hecta.

Sau 2 năm triển khai Đề án, toàn tỉnh đã triển khai được 142 nghìn hecta tham gia Đề án, là tỉnh đứng đầu về triển khai diện tích tham gia Đề án, bằng 40% tổng diện tích của cả vùng tham gia Đề án từ năm 2024 đến năm 2025 (355.000 hecta).

Kết quả triển khai Đề án 1 triệu hecta lúa tại An Giang đã đạt được các kết quả rất khả quan. Đó là, tạo chuyển biến rõ rệt trong nhận thức và tư duy sản xuất của nông dân, đồng thời tác động tích cực đến phương thức chỉ đạo sản xuất của chính quyền và cán bộ kỹ thuật địa phương. Người dân từng bước thay đổi phương thức canh tác từ truyền thống sang bền vững, hướng tới giảm phát thải, nâng cao hiệu quả kinh tế và bảo vệ môi trường. Cán bộ kỹ thuật địa phương chủ động hơn trong công tác hướng dẫn, chỉ đạo sản xuất theo hướng hiện đại, hiệu quả.

Việc áp dụng quy trình sản xuất của Đề án được triển khai tốt; các biện pháp kỹ thuật như quản lý nước tiết kiệm, bón phân hợp lý, sử dụng giống chất lượng cao, giảm lượng giống gieo sạ đã giúp giảm chi phí sản xuất, duy trì năng suất ổn định, nâng cao hiệu quả kinh tế; đồng thời bước đầu đo đạc trên các mô hình cho thấy kết quả giảm phát thải khí nhà kính rõ rệt. Hình thành liên kết sản xuất từ đầu vào đến đầu ra tiêu thụ đối với diện tích tham gia Đề án.

Những con số ấn tượng và mô hình được lan tỏa

Sau thời gian triển khai, An Giang đã đạt được những kết quả ban đầu đáng ghi nhận.

Cụ thể, diện tích áp dụng 03 tiêu chí (xiết nước 1–2 lần, giảm phân bón, giảm thuốc bảo vệ thực vật) đạt 150.551 ha, trong đó An Giang (cũ) đạt 72.551 ha và Kiên Giang (cũ) đạt 78.000 ha.

Diện tích áp dụng 04 tiêu chí (giảm giống, xiết nước 1–2 lần, giảm phân bón, giảm thuốc bảo vệ thực vật) đạt 108.753 ha, gồm An Giang (cũ) 41.673 ha và Kiên Giang (cũ) 67.080 ha.

Đặc biệt, diện tích áp dụng 05 tiêu chí – mức cao nhất của Đề án – đạt 43.433 ha, trong đó An Giang (cũ) 26.273 ha và Kiên Giang (cũ) 17.160 ha. Đây được xem là điểm nhấn quan trọng, thể hiện sự chuyển biến rõ rệt trong tư duy và tập quán canh tác của nông dân.

Trong năm 2025, toàn tỉnh đã triển khai 55 mô hình trình diễn sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp với tổng diện tích 1.494,8 ha. Trong đó, An Giang (cũ) thực hiện 44 mô hình, diện tích 933,8 ha; Kiên Giang (cũ) thực hiện 11 mô hình, diện tích 561 ha.

Bên cạnh các mô hình do Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, các địa phương còn chủ động triển khai thêm 34 mô hình tại cơ sở, tổng diện tích 513,8 ha. Các mô hình này giúp nông dân trực tiếp tham gia, quan sát và so sánh hiệu quả với phương thức canh tác truyền thống, qua đó tạo điều kiện thuận lợi để nhân rộng.

Hiệu quả kinh tế rõ rệt, lợi ích môi trường nổi bật

Kết quả cho thấy, các mô hình thí điểm mang lại hiệu quả vượt trội. Chi phí sản xuất giảm trung bình từ 3,3 – 4,1 triệu đồng/ha nhờ giảm lượng giống gieo sạ, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và nước tưới.

Không chỉ giảm chi phí, năng suất lúa tăng bình quân 0,78 tấn/ha, giúp lợi nhuận của nông dân tăng thêm từ 6,1 – 9,35 triệu đồng/ha, tương đương mức gia tăng khoảng 32% so với sản xuất ngoài mô hình.

Đặc biệt, các mô hình góp phần giảm phát thải khí nhà kính từ 7,56 – 8,11 tấn CO₂ tương đương/ha, khẳng định hiệu quả thiết thực của mô hình sản xuất lúa chất lượng cao gắn với tăng trưởng xanh và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Phát huy kết quả đạt được, năm 2026 An Giang sẽ triển khai 08 mô hình, thực hiện trong 03 vụ lúa, với tổng diện tích 398,18 ha tại 08 xã, phường; quy mô bình quân 50 ha/mô hình. Các mô hình áp dụng đồng bộ quy trình kỹ thuật của Đề án, kết hợp cơ giới hóa nhằm giảm chi phí, nâng cao hiệu quả sản xuất và thu nhập cho người dân.

Song song đó, tỉnh đặt mục tiêu trong năm 2026 có 183.597 ha đạt các tiêu chí của Đề án, tạo nền tảng vững chắc để mở rộng quy mô trong các năm tiếp theo.

Tầm nhìn đến năm 2030: Hình thành vùng lúa chuyên canh hiện đại

Định hướng đến năm 2030, ông Trần Thanh Hiệp nêu rõ: Tỉnh An Giang phấn đấu hình thành 351.362 ha chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp, gắn với tổ chức lại hệ thống sản xuất theo chuỗi giá trị. Trọng tâm là giảm giống, giảm phân, giảm thuốc, giảm nước; tăng chất lượng, tăng hiệu quả, tăng thu nhập và bảo vệ môi trường.

Tỉnh đặt mục tiêu 100% diện tích vùng chuyên canh có liên kết giữa doanh nghiệp với hợp tác xã, tổ hợp tác; tỷ lệ cơ giới hóa đồng bộ trên 70%; trên 130.000 hộ nông dân áp dụng quy trình canh tác bền vững; 100% rơm rạ được thu gom và tái sử dụng.

Thực tiễn triển khai Đề án cho thấy, thành công lớn nhất không chỉ nằm ở các con số, mà ở sự thay đổi tư duy sản xuất của nông dân, từ "tăng sản lượng" sang "giảm chi phí, nâng cao chất lượng và hiệu quả".

Với sự chỉ đạo quyết liệt của Trung ương, sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị và sự đồng thuận của người dân, An Giang đang từng bước khẳng định vai trò tiên phong trong phát triển lúa gạo chất lượng cao, phát thải thấp, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng xanh và phát triển bền vững của vùng Đồng bằng sông Cửu Long và cả nước.

Lê Sơn