Những điểm chính từ thỏa thuận giữa Mỹ và Iran

Theo các nguồn tin được Mỹ và Iran xác nhận, bản ghi nhớ đã được ký kết dưới hình thức điện tử giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian. 

Sau khi ký kết, hai bên sẽ có tối đa 60 ngày để đàm phán thỏa thuận cuối cùng, với khả năng gia hạn nếu đạt được đồng thuận.

Ngừng xung đột, mở lại eo biển Hormuz

Một trong những nội dung quan trọng nhất của bản ghi nhớ là cam kết chấm dứt ngay lập tức và lâu dài các hoạt động quân sự giữa Mỹ, Iran và các lực lượng đồng minh của hai bên trên toàn bộ mặt trận, bao gồm cả Lebanon. 

Hai nước đồng thời cam kết tôn trọng chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ của nhau và không can thiệp vào công việc nội bộ của đối phương.

Thỏa thuận cũng mở đường cho việc khôi phục hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz - tuyến vận tải năng lượng chiến lược của thế giới. Theo đó, Iran sẽ bảo đảm tàu thương mại được lưu thông an toàn và miễn phí giữa Vịnh Ba Tư và biển Oman trong thời hạn 60 ngày. Sau giai đoạn này, Tehran sẽ phối hợp với Oman và các quốc gia vùng Vịnh xây dựng cơ chế quản lý lâu dài đối với tuyến hàng hải quan trọng này.

Về phía Mỹ, Washington cam kết dỡ bỏ phong tỏa hàng hải đối với Iran trong vòng 30 ngày, đồng thời từng bước khôi phục hoạt động vận tải biển về trạng thái trước xung đột.

Trọng tâm đàm phán

Bên cạnh vấn đề an ninh, chương trình hạt nhân của Iran tiếp tục là nội dung then chốt trong thỏa thuận.

Iran tái khẳng định cam kết không phát triển hoặc sở hữu vũ khí hạt nhân. Hai bên nhất trí xây dựng cơ chế xử lý lượng uranium làm giàu hiện có của Tehran, trong đó phương án tối thiểu là pha loãng tại chỗ dưới sự giám sát của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA).

Đổi lại, Mỹ cam kết từng bước dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt đối với Iran, bao gồm các lệnh cấm vận đơn phương và các cơ chế hạn chế tài chính liên quan. Washington cũng sẽ cấp các giấy miễn trừ cần thiết cho hoạt động xuất khẩu dầu mỏ, thanh toán ngân hàng, bảo hiểm và vận tải của Iran trong thời gian chờ đàm phán thỏa thuận cuối cùng.

Theo giới chức Mỹ, việc nới lỏng trừng phạt sẽ gắn chặt với mức độ thực hiện các cam kết hạt nhân của Tehran, thay vì được thực hiện tự động ngay sau khi ký bản ghi nhớ.

Đề xuất quỹ tái thiết 300 tỷ USD gây chú ý

Một nội dung đáng chú ý khác là cam kết của Mỹ phối hợp với các đối tác khu vực xây dựng kế hoạch tái thiết và phát triển kinh tế Iran với quy mô tối thiểu 300 tỷ USD.

Khoản hỗ trợ này được xem là một trong những nội dung tham vọng nhất trong bản ghi nhớ, nhằm hỗ trợ Iran phục hồi kinh tế sau nhiều năm chịu tác động của các lệnh trừng phạt. Tuy nhiên, giới chức Mỹ nhấn mạnh Washington không nhất thiết phải trực tiếp đóng góp tài chính vào quỹ này và cơ chế triển khai cụ thể sẽ tiếp tục được đàm phán.

Từ ngừng bắn đến thỏa thuận lâu dài

Dù được đánh giá là bước đột phá ngoại giao quan trọng, bản ghi nhớ hiện mới đóng vai trò khuôn khổ ban đầu cho tiến trình đàm phán tiếp theo.

Theo văn kiện, Mỹ và Iran sẽ thành lập cơ chế giám sát thực thi các cam kết, đồng thời tiến hành đàm phán về những nội dung còn lại, đặc biệt là chương trình hạt nhân, lộ trình dỡ bỏ trừng phạt và các bảo đảm an ninh khu vực. Mục tiêu cuối cùng là xây dựng một thỏa thuận toàn diện được thông qua dưới hình thức nghị quyết có tính ràng buộc của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc.

Việc hai bên ký kết bản ghi nhớ được xem là tín hiệu tích cực đối với triển vọng ổn định tại Trung Đông, đồng thời có thể góp phần giảm bớt những lo ngại về an ninh năng lượng và nguy cơ gián đoạn nguồn cung dầu mỏ toàn cầu trong thời gian tới.

An Bình