Xung quanh việc Mỹ phong tỏa các cảng của Iran

Cơ quan Điều hành thương mại hàng hải Anh (UKMTO) cho biết đã được thông báo về việc "các hạn chế tiếp cận hàng hải đang được thực thi ảnh hưởng đến các cảng và khu vực ven biển của Iran, bao gồm các địa điểm dọc theo Vịnh Ba Tư, Vịnh Oman và Biển Arập phía Đông eo biển Hormuz.

Trước đó, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) tuyên bố lực lượng của họ "sẽ bắt đầu thực hiện phong tỏa toàn bộ giao thông hàng hải ra vào các cảng của Iran vào lúc 10 giờ sáng 13/4 theo giờ miền Đông" (21 giờ theo giờ Việt Nam), phù hợp với tuyên bố của Tổng thống Trump. Theo CENTCOM, lệnh phong tỏa sẽ được thực thi một cách công bằng đối với tàu thuyền của tất cả các quốc gia ra vào các cảng và khu vực ven biển của Iran. Tuy nhiên, lực lượng này "sẽ không cản trở quyền tự do hàng hải của các tàu thuyền qua eo biển Hormuz đến và đi từ các cảng không thuộc Iran".

Liên quan vấn đề trên, Tổng Thư ký Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) Arsenio Dominguez ngày 13/4 tuyên bố không quốc gia nào có quyền hợp pháp chặn hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz, tuyến hàng hải đang bị tê liệt do xung đột giữa Mỹ và Iran.

Phát biểu họp báo, ông Dominguez nói: "Theo luật pháp quốc tế, không quốc gia nào có quyền cấm quyền đi qua vô hại hoặc quyền tự do hàng hải qua các eo biển quốc tế được sử dụng cho quá cảnh quốc tế".

Trong khi đó, Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif cho biết thỏa thuận ngừng bắn kéo dài 2 tuần giữa Mỹ và Iran "đang được duy trì" và các nỗ lực đang được tiến hành để đạt được một thỏa thuận sau khi cuộc đàm phán giữa hai bên vào cuối tuần không thành công.

LHQ kêu gọi Mỹ và Iran tiếp tục đối thoại

Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc (LHQ) Antonio Guterres kêu gọi Mỹ và Iran tiếp tục các cuộc đàm phán theo hướng xây dựng, coi đây là con đường cần thiết nhằm đạt được một thỏa thuận lâu dài.

Trong thông điệp được đưa ra ngày 13/4, người phát ngôn của Tổng Thư ký LHQ, ông Stephane Dujarric, cho biết dù các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran tổ chức tại Islamabad (Pakistan) chưa đạt được thỏa thuận, song tiến trình đối thoại cho thấy sự nghiêm túc trong tiếp cận và là bước đi tích cực hướng tới nối lại đối thoại.

Ông nêu rõ Tổng Thư ký LHQ cũng hối thúc các bên liên quan tôn trọng quyền tự do hàng hải, trong đó có khu vực eo biển Hormuz, phù hợp với luật pháp quốc tế. Những gián đoạn trong hoạt động thương mại qua tuyến hàng hải này đang gây tác động lan rộng, làm gia tăng bất ổn kinh tế toàn cầu và ảnh hưởng đến nhiều lĩnh vực.

Ông Dujarric cho biết sự gián đoạn nguồn cung phân bón và các nguyên liệu đầu vào càng làm trầm trọng thêm tình trạng mất an ninh lương thực đối với hàng triệu người dễ bị tổn thương trên toàn thế giới, đồng thời làm tăng chi phí sinh hoạt do ảnh hưởng từ sự gián đoạn nhiên liệu, vận chuyển và chuỗi cung ứng.

Vòng đàm phán Mỹ - Iran có thể diễn ra ngày 16/4

Trong khi đó, cùng ngày, tạp chí The Atlantic dẫn một nguồn tin từ Tehran cho biết vòng đàm phán tiếp theo giữa Mỹ và Iran có thể sẽ diễn ra tại Pakistan vào ngày 16/4 tới.

Trước đó, hai nước đã tiến hành đàm phán tại Islamabad vào ngày 11/4 sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần với Tehran. Tuy nhiên, sáng 12/4, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance cho biết hai bên đã không đạt được thỏa thuận sau cuộc thương lượng kéo dài và phái đoàn Mỹ đã về nước.

Sau khi đàm phán đổ vỡ, Tổng thống Trump tuyên bố Mỹ sẽ phong tỏa eo biển Hormuz, đồng thời ra lệnh cho Hải quân nước này truy tìm và ngăn chặn các tàu trả phí lưu thông cho Iran khi đi qua tuyến hàng hải này. Tổng thống Trump xác nhận biện pháp này đã chính thức có hiệu lực từ 14h00 GMT ngày 13/4 (tức 21h00 cùng ngày theo giờ Việt Nam).

Cũng trong ngày 13/4, Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov đã điện đàm với người đồng cấp Iran Seyed Abbas Araghchi, trao đổi về tình hình khu vực và tiến trình đàm phán gần đây giữa Iran và Mỹ.

Bộ Ngoại giao Nga cho biết người đứng đầu ngành ngoại giao Iran đã thông báo cho ông Lavrov chi tiết các cuộc đàm phán giữa Iran và Mỹ diễn ra vào cuối tuần qua tại Islamabad.

Nga hoan nghênh việc các bên duy trì nỗ lực ngoại giao nhằm tìm kiếm giải pháp nhằm giải quyết tận gốc nguyên nhân xung đột và đạt được sự ổn định lâu dài trong khu vực, đồng thời tôn trọng các lợi ích chính đáng của Iran và các nước láng giềng.

Iran khôi phục hoạt động của một số tuyến đường sắt trọng điểm

Theo truyền thông nhà nước Iran, nước này đã khôi phục hoạt động đường sắt trên một số tuyến trọng điểm sau khi sửa chữa các đoạn đường ray bị hư hại trong cuộc xung đột với Israel và Mỹ.

Trong bối cảnh một lệnh ngừng bắn mong manh đã có hiệu lực kể từ ngày 9/4, nhà chức trách Iran đã triển khai công tác tái thiết các cây cầu, tuyến đường sắt và cơ sở hạ tầng khác bị ảnh hưởng trong gần 40 ngày giao tranh.

Tại khu vực Azerbaijan ở Tây Bắc Iran, Tổng Giám đốc ngành đường sắt xác nhận các chuyến tàu đã hoạt động trở lại từ thành phố Tabriz đi thủ đô Tehran và thành phố Mashhad ở Đông Bắc. Ông Alireza Soleimani cho biết: "Các chuyến tàu này đã được nối lại sau thời gian gián đoạn từ 4–5 ngày". Ông cũng cho biết tuyến tàu Tehran–Tabriz–Van đã rời Tehran đi thành phố Van của Thổ Nhĩ Kỳ trong đêm 12/4, sử dụng các đoạn đường ray đã được khôi phục.

Tại thủ đô Tehran, người dân cho biết chính quyền đã nhanh chóng dọn dẹp đống đổ nát tại các khu vực bị tấn công. Đối với những công trình bị hư hại nghiêm trọng, nhà chức trách đã tiến hành che chắn hoặc phong tỏa. Người phát ngôn Chính phủ Iran Fatemeh Mohajerani ngày 12/4 cho biết công tác tái thiết các tòa nhà bị hư hại có thể kéo dài từ 3 tháng đến 2 năm. Hơn 125.000 công trình đã bị hư hại kể từ khi xung đột bắt đầu, trong đó phần lớn là nhà ở, ngoài ra còn có trường học, bệnh viện và các cơ sở dân sự khác.

Cú sốc chiến sự Trung Đông gây ảnh hưởng sâu rộng đến kinh tế toàn cầu

Các nhà lãnh đạo của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới (WB) ngày 13/4 (giờ địa phương) đã có cuộc họp trong khuôn khổ nhóm điều phối được thành lập vào đầu tháng 4 nhằm tối đa hóa phản ứng của các tổ chức này đối với tác động về năng lượng và kinh tế của cuộc chiến ở Trung Đông.

Ba cơ quan này cho biết trong một tuyên bố chung sau cuộc họp rằng tác động của cuộc chiến Iran là "đáng kể, mang tính toàn cầu và rất không đồng đều", ảnh hưởng không tương xứng đến các nước nhập khẩu năng lượng, đặc biệt là các quốc gia thu nhập thấp. Cú sốc này đã dẫn đến giá dầu, khí đốt và phân bón tăng cao, kéo theo những lo ngại về an ninh lương thực và tình trạng mất việc làm. Một số quốc gia sản xuất dầu và khí đốt ở Trung Đông cũng ghi nhận sự sụt giảm nghiêm trọng về doanh thu xuất khẩu.

Theo tuyên bố chung, tình hình vẫn còn rất bất ổn, và việc vận chuyển qua eo biển Hormuz vẫn chưa trở lại bình thường. Ngay cả sau khi hoạt động vận tải hàng hải qua eo biển được khôi phục, sẽ cần thời gian để nguồn cung toàn cầu của các hàng hóa chủ chốt quay trở lại mức trước xung đột - và giá nhiên liệu, phân bón có thể vẫn duy trì ở mức cao trong thời gian dài do thiệt hại đối với cơ sở hạ tầng.

An Bình (tổng hợp)