Cần cấu trúc khu vực để giải quyết tranh chấp thông qua cơ chế đa phương và hòa bình

Theo giáo sư Abanti Bhattacharya, để duy trì an ninh hàng hải tại biển Đông, chiến lược tốt nhất là tăng cường hệ thống ASEAN. Các nước ASEAN phải tái thiết lập sự đoàn kết và đấu tranh chống lại sự thống trị của Trung Quốc. Thông qua các cấu trúc an ninh như Diễn đàn khu vực ASEAN (ARF), các nước trong khu vực phải tìm những cách thức có ý nghĩa để hợp tác và giải quyết bất đồng. Chỉ có các biện pháp xây dựng lòng tin chưa đủ, ARF cần xây dựng các cơ chế ngăn chặn và giải quyết xung đột. Điều quan trọng hơn nữa là cấu trúc khu vực phải giải quyết tranh chấp thông qua cơ chế đa phương và hòa bình. Trung Quốc cần giải quyết vấn đề theo cơ chế đa phương chứ không phải song phương.

“Ngày nay Trung Quốc đang hành xử như thể họ được phép làm mọi thứ. Đây là điều đáng lo ngại cho cả khu vực, thậm chí cả các nước khác bên ngoài khu vực nữa”. Đó là nhận định của nhà báo Pháp Bruno Philip- đặc phái viên Đông Nam Á của Le Monde, một trong những tờ báo uy tín hàng đầu của Pháp. Ông  cũng từng là đặc phái viên của tờ Le Monde tại Trung Quốc trong 6 năm.

Ông Bruno Philip nói: Tôi hoàn toàn không ngạc nhiên trước hành động của Trung Quốc. Chúng ta đang được chứng kiến sự lớn mạnh gia tăng của chủ nghĩa dân tộc ở Trung Quốc. Chuyện Trung Quốc có những tranh chấp với các nước láng giềng như Việt Nam hay Philippines cũng không phải là mới mẻ nhưng cái mới ở đây là mức độ hung hăng của Trung Quốc, trước là với Philippines và giờ là với Việt Nam.

Tôi nghĩ các quốc gia có đường biên giới chung với Trung Quốc phải đồng lòng theo đuổi một chính sách sao cho phải tạo được sự cân bằng giữa những đòi hỏi chủ quyền và quan hệ kinh tế với Trung Quốc vì Trung Quốc đóng vai trò quá lớn về kinh tế trong khu vực.

Từng là đặc phái viên 6 năm ở Trung Quốc, tôi chứng kiến đất nước này phát triển từng ngày và hiểu rõ nội bộ của đất nước này. Olympic Bắc Kinh 2008 là cột mốc đánh dấu sự trở lại của Trung Quốc như cường quốc trên chính trường quốc tế.Trung Quốc ngày càng tự đắc và muốn thống trị. Câu nói này của tướng De Gaulle khi nói về Israel, nhưng nay là câu nói đang được rất nhiều người sử dụng khi nói về Trung Quốc.

Tôi nghĩ Thủ tướng Việt Nam Nguyễn Tấn Dũng cũng đã nói rất rõ ràng và chính xác về điều này, rằng Trung Quốc đang chơi một trò chơi rất nguy hiểm.

Báo The Street Wall Journal ngày 23/5 đăng phân tích của học giả Michael Auslin từ Viện Doanh nghiệp Mỹ bình luận cuộc đối đầu âm ỉ sau khi Trung Quốc hạ đặt bất hợp pháp giàn khoan Hải Dương 981 trong vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa của Việt Nam, là một chiến thuật mới trong những hành vi hung hăng của Bắc Kinh ở Tây Thái Bình Dương.

Các giàn khoan Trung Quốc đã trở thành một chỉ dấu mới về những nguy cơ ngày càng gia tăng ở Châu Á. Kể từ khi Trung Quốc có kế hoạch đóng mới các giàn khoan và mở rộng các khu vực khoan dầu, nó có khả năng làm gia tăng căng thẳng. Nếu Bắc Kinh bắt nạt được Việt Nam trong vụ giàn khoan Hải Dương 981, thì nó sẽ trở thành khuôn mẫu cho sự xâm lược các vùng biển tranh chấp trong tương lai.

Đây là một thách thức đối với Mỹ. Vụ giàn khoan  xảy ra chỉ ít ngày sau chuyến công du 4 nước Đông Á của Tổng thống Barack Obama. Bằng việc hạ đặt trái phép giàn khoan 981 trong vùng biển Việt Nam cho thấy Bắc Kinh không có ý định xuống thang yêu sách của họ trong khu vực.

Kể từ khi Nhà Trắng không muốn đặt Mỹ vào cuộc đối đầu giữa Trung Quốc với các nước khác, có rất ít động lực để Washington kiểm soát hành vi của Bắc Kinh. Từ quan điểm của Trung Quốc, người Mỹ đang chơi trên mây còn dưới mặt biển, Bắc Kinh đang dần đạt được mục tiêu của mình. Do đó chiến lược giàn khoan của Trung Quốc có thể là một trong những thủ đoạn nhằm thay đổi thực trạng trên các vùng biển. Nó có thể giúp Bắc Kinh mở rộng hơn nữa phạm vi lộng hành ở nơi nào mà họ lựa chọn. Thật khó để Mỹ và các đồng minh, đối tác của Mỹ có thể thay đổi được tính toán này trong một thời gian ngắn mà không chấp nhận rủi ro lớn hơn.

Nguyễn Chiến (tổng hợp)