Cuộc hội ngộ của những người lính “tàu không số” huyền thoại

Nguyên Tư lệnh Đỗ Xuân Công (thứ 2 từ bên phải) cùng đồng đội năm xưa - Ảnh: Chinhphu.vn

Họ đại diện cho 1.036 thủy thủ còn sống về hội tụ tại chính nơi xuất phát chuyến tàu mở đường Phương Đông 1 ngày 11/10/1962 do người con miền Nam, thuyền trưởng Bông Văn Dĩa và Lê Văn Một chỉ huy, đưa hơn 30 tấn vũ khí vào đến Đất mũi Cà Mau an toàn, kịp thời chi viện cho chiến trường miền Nam bấy giờ.

Những người lính già bỗng trẻ lại khi họ ôm nhau, tay bắt mặt mừng sau bao năm xa cách mỗi người mỗi quê và vật lộn với cuộc sống đời thường còn gian khó.

Chủ tịch Hội truyền thống Đường Hồ Chí Minh trên biển toàn quốc, cựu Thuyền trưởng Trần Văn Hữu, quê Kim Sơn, Ninh Bình, cứ tất bật khi đón từng đồng đội của mình, ông vỗ vai, bắt tay đồng đội và vẫn nhớ nhắc lại “biệt danh, tài lẻ” của từng người khiến ai cũng cảm động.

Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, Tư lệnh Quân chủng Hải quân Nguyễn Văn Hiến  tâm sự, hiện còn nhiều cựu binh của "Đoàn tàu không số" đang rất vất vả trong cuộc sống đời thường. Năm nay, toàn Quân chủng quyết tâm xây dựng thêm 77 căn nhà tình nghĩa tặng cho các cụ trên khắp cả nước, để tri ân, đáp nghĩa phần nào và động viên các cụ tiếp tục là tấm gương sáng cho các thế hệ cán bộ, chiến sỹ Hải quân vững bước, yên tâm để bảo vệ vững chắc chủ quyền biển đảo Tổ quốc hôm nay.

Còn Chủ tịch Hội Trần Văn Hữu rơm rớm nước mắt, hôm nay còn rất nhiều người không thể về đây, dù Quân chủng và anh em đã tạo điều kiện hết sức. Đó là những người hoàn cảnh gia đình rất khó khăn, có người thì ốm yếu, người bại liệt. “Chúng tôi đang tiếp tục vận động, tìm kiếm các nhà hảo tâm ủng hộ từng chiếc xe lăn để giúp anh em đỡ khó nhọc hơn”, vị cựu thượng tá Hải quân nói trong nước mắt.

Trung tá - Thuyền trưởng Vũ Trung Tính và chiếc tay lái tàu năm xưa của ông - Ảnh: Chinhphu.vn

Thế rồi những xúc động cũng qua đi, các thủy thủ của “Đoàn tàu không số” huyền thoại năm nào ôn lại những kỷ niệm không thể nào quên, đã đi cùng họ và sẽ được họ “truyền lửa” cho các thế hệ trẻ hôm nay, nhất là những chiến sỹ Hải quân trẻ đang nhìn họ với ánh mặt ngưỡng mộ khó tả.

Những câu chuyện huyền thoại

Cựu Trung tá, Thuyền trưởng Vũ Trung Tính, quê Tĩnh Gia, Thanh Hóa, với thành tích đi 18 chuyến chở vũ khí vào Nam trên hai con tàu đều đã được phong Anh hùng bùi ngùi khi nhìn thấy chiếc tay lái tàu ký hiệu C42 mà mình đã lái nhiều lần vào các cửa sông miền Nam, được sưu tầm và treo trang trọng tại Bảo tàng Hải quân.

“Khi hành quân, ngoài việc đối diện với đầu sóng, ngọn gió, thì chúng tôi phải đối diện với máy bay, tàu chiến địch. Nhưng chắc tay lái vượt qua trùng trùng những hiểm nguy đó để bảo đảm an toàn cho đồng đội, vũ khí thì không ai có thể quên được”.

Những người lính Hải quân năm xưa ấy cũng rất hài hước, hóm hỉnh đầy “chất lính”. Cựu Tư lệnh Hải quân, Phó Đô đốc Đỗ Xuân Công chỉ cho tôi thấy bức thư với những nét chữ tuyệt đẹp đề bên bì thư của “người hùng của những người hùng”, Anh hùng – liệt sỹ, Thuyền trưởng Nguyễn Phan Vinh, tên Anh đã được đặt cho một hòn đảo trên đảo Trường Sa thân yêu của chúng ta – Đảo Phan Vinh.

Trong một bức thư gửi cho người bạn thân của mình, ở mục “người gửi”, Thuyền trưởng Phan Vinh đề “Người đứng đắn”. Phần người nhận, Phan Vinh đề “Lão…..” đầy dí dỏm, khiến người nhận và toàn bộ phân đội không thể tránh được một trận cười ngả nghiêng trên biển. Anh hy sinh trong một trận đánh quyết liệt với quân thù khi chưa lập gia đình.

“Bộ nhớ” của “Đoàn tàu không số”, Thuyền trưởng Trần Phấn đã gần 80 tuổi, quê Phù Mỹ, Bình Định có một biệt tài mà các thủy thủ cùng trang lứa không thể nào quên. Mỗi chuyến đi cùng ông, các đồng đội lại được học thêm những kinh nghiệm đã trở thành “bảo bối” với những người lính biển.

Các cựu chiến binh xem lại các hình ảnh của chính mình năm xưa - Ảnh: Chinhphu.vn

Ông có tài xem thiên văn “đỉnh nhất” lúc bấy giờ. Ông dùng các thiết bị máy móc hàng hải để đo các vận động biểu kiến của các hành tinh như mặt trời, mặt trăng, các sao… để xác định vị trí của tàu đang ở đâu. “Ngày đó chỉ có chiếc la bàn nhỏ và một vài thiết bị thô sơ khác, trong khi "tàu không số" thì luôn phải tránh địch. Lúc thì tàu ở vùng biển quốc tế, lúc gần duyên hải, khi sóng to gió lớn nếu không vận dụng kiến thức thiên văn như thế thì trôi dạt sang các nước bạn là bình thường, làm sao mà về được đến các bến trong đêm tối mịt mùng”, Thuyền trưởng Trần Phấn kể lại.

Anh hùng lực lượng vũ trang Nguyễn Đắc Thắng, quê huyện Long Mỹ, Hậu Giang nói, không một chiến sỹ “Đoàn tàu không số” nào có thể quên được chuyến đi năm 1968 để kịp thời chi viện cho chiến trường miền Nam của 4 con tàu 165, 56, 43 và 235. Sau khi rời bến K15 ở Đồ Sơn, 4 tàu vũ khí của ta đã phải chống lại sự bao vây, đánh phá ác liệt của địch, đã có 3 tàu 165, 43 và 235 đã cùng nhiều chiến sỹ ta hy sinh.

Ông nhớ lại, tàu 165 vào đến Cà Mau thì bị 8 tàu chiến địch bao vây, nổ súng ngăn chặn, 18 chiến sỹ đã dũng cảm đánh trả và mưu trí đưa tàu vượt vòng vay vào bến rồi hy sinh cũng tàu. Tàu 43 cách bến Quảng Ngãi 12 hải lý thì gặp địch, cuộc chiến đấu diễn ra ác liệt, ta bắn rơi 2 máy bay địch, bị thương một tàu cao tốc. Thuyền trưởng Nguyễn Đức Thắng cho thủy thủ vào bờ rồi ra lệnh nổ bộc phá hủy tàu, 3 chiến sỹ hy sinh, 13 người còn lại được nhân dân che chở, sau đó trở về miền Bắc.

Tàu 235 do Thuyền trưởng Phan Vinh chỉ huy khi vào đến Phú Yên đã bị địch phát hiện, vây kín với ý định bắt sống ta, Phan Vinh đã mưu trí ra lệnh cho lái tàu lách qua đội hình tàu địch tốc độ cao và xả khói che mắt địch vào bến Vũng Rô (Nha Trang), hàng được thả xuống biển để nhân dân vớt sau. Khi tàu chuẩn bị rời bến thì địch lại phát hiện, cuộc chiến diễn ra ác liệt, 5 thủy thủ hy sinh, 9 người bị thương, tàu hỏng máy. Thuyền trưởng Phan Vinh ra lệnh cho các thủy thủ còn lại bơi vào bờ, còn mình và đồng đội Ngô Văn Thứ ở lại nổ phá tàu, bơi vào bờ sau. Các anh đã dùng tiểu liên AK đánh bộ binh địch truy đuổi và hy sinh. Tàu có 20 người, 15 hy sinh, 5 người bị thương, trong đó có “người đứng đắn” Phan Vinh.

Cuộc trò chuyện thân tình giữa hai thế hệ - Ảnh: Chinhphu.vn

Ngoài việc chuyên chở vũ khí, các con “tàu không số” cũng đã đưa đón hơn 80.000 chiến sỹ vào Nam chiến đấu  và đưa hàng trăm cán bộ quân đội cao cấp, như nguyên Chủ tịch nước Lê Đức Anh, cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt vào Nam, ra Bắc an toàn.

Thuyền trưởng Nguyễn Đức Thắng nhớ lại, hồi ấy giữa năm 1973, tàu của ông ngụy trang làm tàu đánh cá, vừa vận chuyển vũ khí vừa có trách nhiệm to lớn là đưa bác Sáu Dân (cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt) vào Nam an toàn. Đến cuối năm 1973 lại đưa nguyên Chủ tịch nước Lê Đức Anh (lúc đó giả dạng làm đầu bếp) ra Bắc một cách an toàn.

Đại tá Khưu Ngọc Bảy, nguyên Trung đoàn trưởng Trung đoàn 962 của các cụm bến tiếp nhận vũ khí của “Đoàn tàu không số” nhắc lại, “không có gì vinh quang hơn, vẻ vang hơn được làm người lính của con đường huyền thoại, và lòng ta sẽ thanh thản biết bao nhiêu khi nghĩ rằng những huyền thoại đó đều mang dấu ấn của đồng đội và nhân dân”.

Đây cũng chính là những tri ân của những người hôm nay đối với người con người làm nên huyền thoại “Đường Hồ Chí Minh trên biển” với những con “tàu không số”, một nhân tố quan trọng góp phần quyết định thắng lợi cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước của dân tộc ta.

Lê Sơn