Đề xuất nhiều chính sách đột phá phát triển 'kinh tế bạc'

Phát biểu tại Hội nghị về tình hình phát triển kinh tế bạc trên thế giới và thích ứng chính sách, chiến lược của Việt Nam ngày 11/3, Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương thông tin: Việt Nam bước vào giai đoạn già hóa dân số từ năm 2011 và là một trong những quốc gia có tốc độ già hóa nhanh nhất thế giới.

Theo thống kê, đến tháng 3/2025, cả nước có gần 17 triệu người trên 60 tuổi, chiếm gần 17% dân số. Đến năm 2050, ước tính nhóm này có thể chiếm trên 25% dân số. Đáng chú ý, nhóm từ 80 tuổi trở lên tăng nhanh, phụ nữ chiếm tỷ lệ cao hơn nam giới, trong khi tuổi thọ trung bình đạt 74,7 năm nhưng số năm sống khỏe mạnh chỉ đạt 65,4 năm.

Đặc biệt, nhóm người từ 80 tuổi trở lên đang tăng nhanh, nhưng số năm sống khỏe mạnh chỉ khoảng 65,4 tuổi cho thấy nhóm này nhu cầu lớn về dịch vụ y tế và chăm sóc chuyên biệt.

Trong thời gian qua, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách quan trọng như Nghị quyết số 21 và 42 của Ban Chấp hành Trung ương, và đặc biệt là Nghị quyết số 72 của Bộ Chính trị về bảo vệ, chăm sóc sức khỏe nhân dân. Các chính sách này đánh dấu một bước chuyển mình mạnh mẽ trong tư duy: không chỉ coi người cao tuổi là đối tượng cần trợ giúp, mà còn xem già hóa dân số là cơ hội để thúc đẩy kinh tế bạc, tạo ra thị trường và việc làm mới.

Lĩnh vực y tế được xác định giữ vai trò chủ chốt, tập trung phát triển hệ sinh thái dịch vụ và sản phẩm cho người cao tuổi, bao gồm chăm sóc sức khỏe, công nghệ hỗ trợ, bảo hiểm, và nhà ở.

"Già hóa dân số là xu thế tất yếu. Với các chính sách phù hợp và sự phối hợp liên ngành chặt chẽ, kinh tế bạc không chỉ giúp nâng cao chất lượng cuộc sống cho người cao tuổi mà còn trở thành một động lực tăng trưởng quan trọng, bền vững cho nền kinh tế Việt Nam", Thứ trưởng Bộ Y tế cho hay.

Đề xuất giảm thuế thu nhập cá nhân cho người cao tuổi còn đi làm

Ông Phan Đức Hiếu, Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế của Quốc hội cho rằng, cần sớm hoàn thiện cơ chế, chính sách đối với người cao tuổi, biến thách thức từ già hóa dân số thành cơ hội phát triển kinh tế, trở thành động lực tăng trưởng quan trọng. Thay vì chỉ nhìn vào cơ hội, chính sách cần tập trung giải quyết rào cản đang khiến các dịch vụ cho người cao tuổi chưa phát triển như kỳ vọng và người cao tuổi chưa thực sự tham gia tích cực vào các hoạt động kinh tế sau khi nghỉ hưu.

Từ góc độ của người làm chính sách, ông Phan Đức Hiếu đề xuất: Đầu tiên, cần thúc đẩy dịch vụ cho người cao tuổi. Cụ thể, cần tăng cường năng lực tài chính và khả năng chi tiêu cho người cao tuổi, coi đây là chìa khóa để thu hút khu vực kinh tế tư nhân tham gia vào các dịch vụ chăm sóc, phát triển các quỹ hưu trí tự nguyện. Ngoài ra, có thể áp dụng chính sách khấu trừ thuế thu nhập cá nhân với người lao động về khoản chi phí chăm sóc cha mẹ già tại các trung tâm dưỡng lão.

Tiếp theo, cần có nhóm chính sách mở rộng cơ hội tham gia hoạt động kinh tế cho người cao tuổi như việc giảm thuế thu nhập cá nhân cho người cao tuổi còn đi làm. Đồng thời, cần rà soát và điều chỉnh các quy định về lao động để tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp khi tuyển dụng và sử dụng lao động là người cao tuổi, tránh các quy định quá ngặt nghèo không cần thiết.

Cuối cùng, ông Hiếu đề nghị cần đầu tư vào hạ tầng đồng bộ, dễ tiếp cận cho người cao tuổi từ giao thông đến nhà ở và lồng ghép chính sách liên quan đến người cao tuổi vào tất cả các chính sách kinh tế - xã hội, từ vĩ mô đến vi mô.

"Khi chúng ta hoàn thiện một chính sách, một đạo luật thì phải có đánh giá tác động, cơ hội và thách thức cho người cao tuổi," ông Hiếu nói và cho rằng Chính phủ cần sớm rà soát và sửa đổi Luật Người cao tuổi để phù hợp với bối cảnh mới.

Hình thành thị trường sản phẩm, dịch vụ chuyên biệt cho người cao tuổi

Ông Nguyễn Thanh Bình, Chủ tịch Hội Người cao tuổi Việt Nam đề xuất cần tiếp tục tuyên truyền thống nhất nhận thức trong toàn xã hội về vai trò và tiềm năng của người cao tuổi, coi kinh tế bạc là nguồn lực cho phát triển. 

Đồng thời, cơ quan có thẩm quyền cần sớm hoàn thiện thể chế liên quan đến đất đai, tài chính, thuế, đào tạo nhân lực để thu hút đầu tư vào các loại hình dịch vụ chăm sóc người cao tuổi như trung tâm dưỡng lão, mô hình "làng hạnh phúc", "đô thị hạnh phúc"; Khuyến khích sự tham gia của các doanh nghiệp, nhà hảo tâm và cộng đồng vào việc bảo vệ, chăm sóc và phát huy vai trò người cao tuổi.

Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương cho biết: Học hỏi kinh nghiệm từ các quốc gia như Nhật Bản, Đức, Trung Quốc, Bộ đã và đang phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành và Hội Người cao tuổi Việt Nam để tập trung vào các định hướng lớn nhằm phát triển kinh tế bạc gồm: Nghiên cứu sửa đổi Luật Người cao tuổi và xây dựng cơ chế cho dịch vụ chăm sóc dài hạn; Tăng cường đào tạo nhân lực chuyên ngành và nâng cao năng lực chăm sóc; Thúc đẩy công nghiệp dược và công nghệ hỗ trợ, hình thành thị trường sản phẩm, dịch vụ chuyên biệt cho người cao tuổi.

Bên cạnh đó, nghiên cứu thí điểm bảo hiểm chăm sóc dài hạn, mở rộng chi trả cho dịch vụ chăm sóc tại nhà và cộng đồng. Đồng thời phát triển mạng lưới cơ sở chăm sóc đa dạng gồm chăm sóc dài hạn, bán ngày và tại nhà. Đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng khoa học công nghệ trong quản lý sức khỏe, khám chữa bệnh và chăm sóc người cao tuổi.

Phan Trang