Đề xuất thí điểm luật sư công tại 8 bộ và 10 địa phương từ tháng 10/2026

Tạo cơ sở pháp lý thí điểm hình thành đội ngũ luật sư công

Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, trình bày Tờ trình về dự thảo Nghị quyết tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, việc ban hành Nghị quyết về việc thí điểm thực hiện chế định luật sư công là yêu cầu khách quan, cấp thiết, xuất phát từ cả cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn.

Về cơ sở chính trị, chủ trương phát triển các hoạt động luật sư, tư vấn pháp luật, hoàn thiện các thiết chế giải quyết tranh chấp ngoài Tòa án đã được Đảng xác định trong các văn kiện Đại hội XIII và XIV, với định hướng phát triển mạnh thị trường dịch vụ pháp lý, nâng cao năng lực bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế.

Về cơ sở thực tiễn, yêu cầu hình thành đội ngũ luật sư công xuất phát từ những bất cập nổi lên trong hoạt động của khu vực nhà nước. Cụ thể, trong tố tụng hành chính, số lượng vụ án tăng nhanh, tính chất ngày càng phức tạp, trong khi tỷ lệ giải quyết còn hạn chế; nhiều cơ quan nhà nước gặp khó khăn trong tham gia tố tụng, chuẩn bị hồ sơ, dẫn đến hiệu quả bảo vệ lợi ích của Nhà nước chưa cao.

Bên cạnh đó, trong xử lý các dự án kinh tế-xã hội và giao dịch quốc tế, còn số lượng lớn dự án tồn đọng, vướng mắc pháp lý đòi hỏi năng lực tư vấn chuyên sâu; rủi ro pháp lý trong các hợp đồng, dự án quốc tế ngày càng gia tăng; trong giải quyết tranh chấp quốc tế, các vụ kiện đầu tư, thương mại quốc tế ngày càng phổ biến và phức tạp...

Trong bối cảnh đó, việc ban hành Nghị quyết nhằm tạo cơ sở pháp lý cho việc thí điểm chế định luật sư công, qua đó từng bước hình thành đội ngũ luật sư chuyên nghiệp trong khu vực nhà nước, góp phần tăng cường bảo vệ lợi ích của Nhà nước, nâng cao chất lượng quản trị pháp lý và hiệu quả thực thi pháp luật, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới.

Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho hay, dự thảo Nghị quyết gồm 12 điều, quy định toàn diện về việc thí điểm thực hiện chế định luật sư công. Trong đó, về phạm vi điều chỉnh và thí điểm, Nghị quyết quy định nguyên tắc hoạt động, tiêu chuẩn, phạm vi công việc, quyền và nghĩa vụ, quy trình giải quyết công việc và chế độ, chính sách đối với luật sư công; thực hiện thí điểm tại 8 bộ và 10 địa phương.

Tiêu chuẩn luật sư công phải đáp ứng đồng thời tiêu chuẩn của cán bộ, công chức và tiêu chuẩn hành nghề luật sư; có phẩm chất chính trị, đạo đức nghề nghiệp và kinh nghiệm thực tiễn.

Phạm vi công việc bao gồm tư vấn, đại diện và tham gia tố tụng trong các vụ việc trong nước và quốc tế; tư vấn pháp lý cho dự án phát triển; tham gia giải quyết khiếu nại, tố cáo phức tạp; thực hiện các nhiệm vụ pháp lý khác trong khu vực nhà nước.

Về quyền và nghĩa vụ, Nghị quyết quy định kết hợp giữa quyền, nghĩa vụ của luật sư và của cán bộ, công chức; đồng thời có cơ chế đặc thù như miễn trừ trách nhiệm trong trường hợp thực hiện đúng quy định, không vì tư lợi.

Về quy trình sử dụng luật sư công, Nghị quyết cho phép cơ quan nhà nước chủ động sử dụng hoặc đề nghị điều động luật sư công; trường hợp cần thiết có thể thuê dịch vụ pháp lý bên ngoài theo cơ chế linh hoạt.

Về chế độ, chính sách, luật sư công được bảo đảm tiền lương, hỗ trợ và bồi dưỡng tương xứng, tạo điều kiện thu hút và giữ chân nhân lực chất lượng cao.

Thời gian thí điểm là từ ngày 01/10/2026 đến hết ngày 30/9/2028, có cơ chế xử lý chuyển tiếp đối với các vụ, việc đang thực hiện.

Về nguồn lực và điều kiện bảo đảm thi hành, về nhân lực, huy động từ ba nguồn chính gồm đội ngũ cán bộ pháp lý hiện có đủ điều kiện hành nghề luật sư; đội ngũ có thể bổ sung sau thời gian tập sự ngắn và thu hút chuyên gia, luật sư từ khu vực ngoài nhà nước. Việc bố trí theo hình thức kiêm nhiệm, không làm tăng biên chế.

Về tài chính, kinh phí thực hiện được bảo đảm từ ngân sách nhà nước và các nguồn hợp pháp khác, phục vụ cho công tác đào tạo, vận hành, chi trả chế độ, chính sách.

Thiết kế cơ chế đặc thù cho luật sư công

Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu cho biết, dự thảo Nghị quyết về thí điểm chế định luật sư công vừa được Chính phủ trình Quốc hội Việt Nam đã cụ thể hóa nhiều nội dung quan trọng, từ tiêu chuẩn, phạm vi công việc đến cơ chế sử dụng và chính sách đãi ngộ đối với lực lượng này.

Đặc biệt dự thảo nhấn mạnh, luật sư công bị nghiêm cấm cung cấp dịch vụ pháp lý cho khách hàng ngoài khu vực nhà nước; tiết lộ thông tin vụ việc khi chưa được phép; móc nối, làm trái quy định pháp luật hoặc lợi dụng danh nghĩa để trục lợi. Đồng thời, mọi hành vi cản trở hoạt động của luật sư công cũng bị nghiêm cấm.

Về tiêu chuẩn, luật sư công phải là cán bộ, công chức, viên chức hoặc lực lượng vũ trang, người làm việc trong doanh nghiệp nhà nước; có bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp và đáp ứng đầy đủ điều kiện hành nghề luật sư. Đáng chú ý, yêu cầu tối thiểu 5 năm kinh nghiệm thực tiễn trong lĩnh vực pháp luật hoặc tham gia giải quyết các vụ việc phức tạp.

Dự thảo cũng quy định rõ cơ chế cấp, thu hồi Chứng chỉ hành nghề luật sư. Những trường hợp không đủ tiêu chuẩn, đang giữ các chức danh tư pháp như thẩm phán, kiểm sát viên, điều tra viên… hoặc không cư trú tại Việt Nam sẽ không được cấp chứng chỉ. Luật sư công sẽ bị thu hồi chứng chỉ nếu vi phạm quy định, thôi làm nhiệm vụ hoặc khi kết thúc thời gian thí điểm mà không tiếp tục triển khai.

Về phạm vi hoạt động, luật sư công thực hiện tư vấn, đại diện và tham gia tố tụng trong các vụ việc trong nước và quốc tế; tư vấn pháp lý cho các dự án phát triển; tham gia giải quyết khiếu nại, tố cáo phức tạp. Tuy nhiên, hoạt động này không bao gồm trợ giúp pháp lý và không trùng lặp với công tác pháp chế hiện hành.

Dự thảo trao cho luật sư công nhiều quyền như yêu cầu cung cấp tài liệu, phối hợp với luật sư khác, bảo lưu ý kiến pháp lý, từ chối chỉ đạo trái pháp luật và được miễn trừ trách nhiệm trong một số trường hợp. Song song đó, lực lượng này phải tuân thủ nghiêm quy định pháp luật, giữ bí mật thông tin, đảm bảo tính độc lập, khách quan khi thực hiện nhiệm vụ.

Về quy trình, cơ quan nhà nước có thể chủ động cử luật sư công hoặc đề nghị điều động từ đơn vị khác. Trường hợp phát sinh vụ việc phức tạp vượt khả năng, được phép thuê dịch vụ pháp lý bên ngoài theo cơ chế đặc thù.

Đáng chú ý, dự thảo đưa ra cơ chế đãi ngộ riêng: Ngoài lương, luật sư công được hưởng hỗ trợ hằng tháng, bồi dưỡng theo vụ việc (0,5 lần mức lương cơ sở/buổi làm việc), được miễn thuế thu nhập cá nhân đối với khoản thu nhập từ nhiệm vụ này, đồng thời được bảo đảm điều kiện hành nghề và chi phí tham gia tổ chức nghề nghiệp.

Dự thảo cũng quy định rõ trách nhiệm tổ chức thực hiện của Chính phủ và các cơ quan liên quan, cùng cơ chế giám sát của các cơ quan của Quốc hội và hệ thống chính trị. Theo kế hoạch, Nghị quyết sẽ có hiệu lực từ ngày 1/10/2026 và được thí điểm đến hết ngày 30/9/2028.

Diệu Anh