Khu vực mậu dịch lớn nhất thế giới đón luồng gió mới

Kim ngạch thương mại giữa Trung Quốc và ASEAN đã đạt gần 250 tỷ USD trong năm 2008 - Ảnh minh họa

Từ ngày 1/1/2010, Hiệp định thương mại tự do giữa ASEAN - Trung Quốc (ACFTA) chính thức đi vào hoạt động, dỡ bỏ hàng rào thuế quan cho phép tự do thương mại đối với hơn 90% loại hàng hóa giao dịch.

ACFTA sẽ góp phần làm thay đổi bức tranh toàn cảnh các hoạt động kinh doanh và công nghiệp của một khu vực rộng lớn có diện tích 13 triệu km² và dân số tổng cộng khoảng 2 tỷ người với Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) chung lên tới gần 6.000 tỷ USD. Đây là khu vực thương mại lớn nhất thế giới về mặt dân số và lớn thứ 3 thế giới về khối lượng giao dịch, sau Liên minh châu Âu (EU) và Khu vực thương mại tự do Bắc Mỹ (NAFTA).

Quan hệ thương mại Trung Quốc - ASEAN đã tăng mạnh trong thập kỷ qua. Theo số liệu thống kê chính thức, kim ngạch thương mại giữa Trung Quốc và ASEAN đã đạt gần 250 tỷ USD trong năm 2008, so với mức 19,5 tỷ USD của năm 1995. Đặc biệt trong 4 năm qua, hoạt động thương mại đã tăng gấp đôi với việc ký kết các thỏa thuận về trao đổi hàng hóa, dịch dụ và một hiệp ước về khuyến khích đầu tư liên khu vực.   

 Theo Phó Tổng thư ký ASEAN Sundram Pushpanathan, Trung Quốc đã vượt Mỹ để trở thành đối tác thương mại lớn thứ ba của ASEAN, sau Nhật Bản và châu Âu. Ông dự báo trong vài năm tới, Trung Quốc sẽ trở thành đối tác số một của khu vực này. Trong khi đó, nhà kinh tế hàng đầu của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB), Jayant Menon, cho rằng Hiệp định thương mại tự do (FTA) giữa Trung Quốc và ASEAN sẽ là "bàn đạp" để cộng đồng châu Á vốn đa dạng, hội nhập hơn nữa và có thể dẫn tới một hiệp ước thương mại đa phương quy mô lớn hơn trên toàn khu vực.

Theo giới chuyên gia, ACFTA sẽ giúp hai bên bớt phụ thuộc vào thị trường bên ngoài. Cho đến nay, Trung Quốc và ASEAN đều là những nền kinh tế hướng ngoại. Một khối lượng lớn các sản phẩm của Trung Quốc và ASEAN xuất sang Mỹ và châu Âu. Việc thành lập khu vực tự do thương mại sẽ thúc đẩy trao đổi thương mại giữa hai bên. Tuy nhiên, một số ngành công nghiệp của Đông Nam Á sẽ chịu sự cạnh tranh lớn từ các sản phẩm Trung Quốc.

Theo tiến trình được thực hiện từ năm 2002, kể từ 1/1/2010, Trung Quốc và 6 nước thành viên của ASEAN gồm Indonesia, Philippines, Thái Lan, Malaysia, Singapore và Brunei sẽ chính thức dỡ bỏ hàng rào thuế quan cho phép tự do buôn bán đối với 7.000 loại hàng hóa và dịch vụ, chiếm 90% các hoạt động buôn bán trong khu vực. Các nước thành viên mới hơn là Campuchia, Lào, Myanmar và Việt Nam sẽ có thêm thời hạn khoảng 5 năm nữa để thực hiện thỏa thuận này. Theo dự kiến, đến năm 2015, Hiệp định sẽ có giá trị trong toàn khu vực.

Cho đến nay, hàng Trung Quốc nhập khẩu vào Đông Nam Á bị đánh thuế 5%. Việc dỡ bỏ thuế quan đối với phần lớn hàng hóa sản xuất - ngoại trừ một số sản phẩm dệt may và điện tử bị coi là nhạy cảm - sẽ cho phép Bắc Kinh bù đắp sự sụt giảm xuất khẩu sang Mỹ kể từ khi xảy ra cuộc khủng hoảng.

Song điều đó không có nghĩa ACFTA chỉ đem đến những thuận lợi, mà đi cùng với nó là những thách thức khó tránh khỏi. Hiệp định này cũng gây một số lo ngại. Nhiều nhà đầu tư của ASEAN cho rằng hàng hóa giá rẻ của Trung Quốc có thể ngập tràn thị trường trong nước khi thuế nhập khẩu được dỡ bỏ hoàn toàn. Điều này sẽ gây khó khăn hơn cho chính quyền địa phương trong việc duy trì hoặc tăng cường thị phần của mình.

Nhưng trên hết thảy, mọi người đều đồng tình rằng “cả Trung Quốc và ASEAN sẽ cùng có lợi”, như đánh giá của Phó Tổng thư ký phụ trách các vấn đề Kinh tế của ASEAN Pushpanathan Sundram.

Nguyễn Chiến