Kỷ niệm 65 năm ngày toàn quốc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược 19/12/1946 - 19/12/2011): 60 ngày đêm quyết tử để Tổ quốc quyết sinh

20 giờ 03 phút tối 19/12/1946, công nhân nhà máy điện Yên Phụ phá hủy máy. Đèn điện trong thành phố phụt tắt. Đó là hiệu lệnh chiến đấu. Giờ cứu nước đã đến. Cả thành phố nổ súng.

Từ các pháo đài Láng, Xuân Tảo, Xuân Canh, pháo binh của ta bắn vào các vị trí trong thành và một số nơi khác có giặc Pháp. Các lực lượng Vệ quốc đoàn, Công an, tự vệ đồng loạt tiến công các nơi có quân địch theo kế hoạch “trong đánh, ngoài vây” do Chỉ huy trưởng Mặt trận Hà Nội Vương Thừa Vũ vạch ra.

Cuộc chiến đấu trong 60 ngày đêm (từ 19/12/1946 đến 18/2/1947) của quân và dân Thủ đô có ý nghĩa to lớn. Âm mưu của giặc Pháp đánh nhanh thắng nhanh, tiêu diệt cơ quan đầu não và lực lượng vũ trang của ta ở Hà Nội đã hoàn toàn thất bại. Các cơ quan lãnh đạo của Đảng và Nhà nước đã được bảo vệ tuyệt đối an toàn, rút ra khỏi thành phố, lên chiến khu tiếp tục lãnh đạo cuộc kháng chiến. Ta đã giữ chân địch 60 ngày đêm trong thành phố, vượt mức một tháng so với dự kiến ban đầu, do đó các địa phương có thời gian huy động lực lượng đối phó với địch khi chúng đánh rộng ra. Hơn 2000 tên địch, là một bộ phận quan trọng sinh lực của địch đã bị tiêu diệt. Thực lực của ta không những được bảo toàn mà còn phát triển. Từ 5 tiểu đoàn Vệ quốc quân lúc mới nổ súng đã xây dựng thành 3 trung đoàn, lúc rút khỏi thành phố. Quân và dân Thủ đô, đặc biệt là quân và dân Liên khu phố I đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ trong trận mở đầu. Họ xứng đáng với lời khen của Bác Hồ: “Các em là đội cảm tử, các em quyết tử để Tổ quốc quyết sinh” (Trích thư Bác Hồ gửi các chiến sĩ Trung đoàn Thủ đô ngày 27/1/1947).

Dưới đây là một số tấm gương tiêu biểu trong cuộc chiến đấu bảo vệ Hà Nội từ tháng 12/1946 đến những tháng đầu năm 1947. Các anh hùng liệt sĩ Lê Gia Đỉnh, Nguyễn Phúc Lai và Nguyễn Ngọc Nại đã được đặt tên cho 3 đường phố ở Hà Nội.

Anh Lê Gia Đỉnh sinh năm 1920, quê ở thôn Trúc Lâm, xã Hoàng Diệu, huyện Gia Lộc, tỉnh Hải Dương. Khi hi sinh, anh là chính trị viên bộ đội chủ lực Hà Nội.

Ngày 20 tháng 12 năm 1946, quân Pháp tập trung lực lượng gồm 300 lính bộ binh có 8 xe tăng, 10 xe thiết giáp, 2 pháo 75 ly và một số xe Jeep gắn đại liên từ Đồn Thủy (nay ở phố Trần Khánh Dư) tiến công vào Bắc Bộ Phủ (ở 12 phố Ngô Quyền, nơi làm việc của Chính phủ ta) hòng bắt một số cán bộ cấp cao của ta ở đây. Xe tăng địch húc đổ rào sắt, bộ binh địch tràn vào, các chiến sĩ cảm tử quân của ta đánh trả quyết liệt. Trước sự tiến công điên cuồng của địch, chính trị viên Lê Gia Đỉnh cho bộ đội rút sang hầm bên để bảo toàn lực lượng, một mình anh ở lại chặn địch. Khi xe tăng và bộ binh địch tiến vào, Lê Gia Đỉnh ôm bom ba càng lao vào đập kíp bom, quân địch trông thấy khiếp sợ, cả xe tăng và bộ binh đều tháo chạy. Lê Gia Đỉnh đã anh dũng hy sinh. Tấm gương chiến đấu xả thân vì sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc, bảo vệ Thủ đô được toàn Liên khu 1 tặng danh hiệu “Người quyết tử quân số 1 của Liên khu”.

Ngày 28/4/2000, Lê Gia Đỉnh được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân.

Anh Nguyễn Phúc Lai sinh năm 1928, nguyên quán xã Chi Long, huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam. Khi hi sinh, anh là tiểu đội trưởng, trung đội 1, đại đội 2, tiểu đoàn 56 chiến đấu ở Liên khu 2 Hà Nội.

Sinh ra trong một gia đình nông dân nghèo, được giáo dục, giác ngộ cách mạng, tháng 4/1946, Nguyễn Phúc Lai xung phong vào bộ đội. Tháng 1/1947, đại đội của anh được tăng cường cho mặt trận phía tây Hà Nội. Sáng ngày 6/1/1947, thực dân Pháp huy động gần 1000 lính bộ binh với hàng chục xe tăng, có pháo binh, máy bay khu trục yểm trợ, từ các vị trí trong thành tiến công về phía Giảng Võ, Ô Chợ Dừa. Trên hướng Giảng Võ, mũi vu hồi lớn, chúng cho xe tăng, thiết giáp dẫn đầu hòng uy hiếp quân ta. Mặc dù không cân sức, nhưng các chiến sĩ đại đội 2 chiến đấu hết sức dũng cảm. Khi xe tăng địch đến gần, Nguyễn Phúc Lai ôm bom ba càng từ dưới công sự bất ngờ vọt lên lao thẳng vào xe tăng địch. Một tiếng nổ dữ dội, xe tăng địch khựng lại, bốc cháy. Nguyễn Phúc Lai đã anh dũng hy sinh. Noi gương chiến đấu dũng cảm của người tiểu đội trưởng 19 tuổi, toàn thể đại đội 2 đồng loạt xung trận đánh giáp lá cà với địch, làm cho chúng vô cùng khiếp sợ, buộc phải rút bỏ cuộc tiến công ra mặt trận phía tây Hà Nội.

Ngày 21/1/1997, Nguyễn Phúc Lai được Nhà nước truy tặng Huân chương Chiến thắng hạng nhất và danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân.

Anh Nguyễn Ngọc Nại sinh năm 1924, quê ở Phúc Xá, Trung Hà (nay là phường Ngọc Thụy, quận Long Biên). Khi hi sinh, anh là đội trưởng đội liên lạc đặc biệt.

Nguyễn Ngọc Nại chỉ huy đội liên lạc đặc biệt thuộc tự vệ khu Phúc Xá, Liên khu 1, Hà Nội làm nhiệm vụ chốt giữ trên bãi sông Hồng. Đơn vị đã chiến đấu dũng cảm đẩy lui nhiều đợt tiến công của quân Pháp trên mặt trận phía đông Hà Nội, tạo đường dây liên lạc, vận chuyển vũ khí, lương thực cho trung đoàn Thủ đô đang chiến đấu, tiêu diệt và kìm chân địch trong thành phố. Đêm 17/2/1947, trung đoàn Thủ đô được lệnh rút khỏi thành phố để bảo toàn lực lượng, chuẩn bị cho cuộc kháng chiến lâu dài. Nguyễn Ngọc Nại đã chỉ huy đội liên lạc dẫn đường cho trung đoàn Thủ đô bí mật vượt vòng vây của quân Pháp qua sông Hồng an toàn. Khi phát hiện trung đoàn Thủ Đô rút ra khỏi Hà Nội, địch tập trung lực lượng, tổ chức truy kích hòng tiêu diệt lực lượng của ta. Nguyễn Ngọc Nại đã chỉ huy toàn đội dũng cảm chiến đấu, tiêu diệt 17 tên địch, ngăn chặn không cho chúng đuổi theo trung đoàn Thủ Đô. Nhưng lực lượng không cân sức, đội liên lạc bị quân Pháp bao vây. Các chiến sĩ lần lượt hy sinh, chỉ còn lại Nguyễn Ngọc Nại. Quyết không để địch bắt sống, anh đã nổ quả lựu đạn cuối cùng tiêu diệt quân địch và anh dũng hy sinh. Chiến công của Nguyễn Ngọc Nại và đội liên lạc đã góp phần quan trọng vào việc tiêu diệt và kìm chân quân Pháp, bảo vệ cho trung đoàn Thủ đô hành quân an toàn ra vùng tự do.

Ngày 21/1/1997, Nguyễn Ngọc Nại được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân.

Anh Dương Văn Nội sinh năm 1932, quê ở xã Tiên Tân, huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam. Khi hi sinh, anh là chiến sĩ liên lạc thuộc đại đội 300, quận 4, Hà Nội.

Dương Văn Nội theo bố mẹ lên Hà Nội tìm việc làm, được giác ngộ, anh tham gia cách mạng, làm đội viên đội giao thông liên lạc khu Thăng Long, Hà Nội. Tháng 3/1947, đơn vị của anh được giao nhiệm vụ chốt tại khu vực chợ Giang Xá, cách Hà Nội 16km, ngăn chặn quân Pháp lấn chiếm ra vùng tự do. Sáng 2/4/1947, Dương Văn Nội cùng các chiến sĩ trong trung đội phục kích đoàn xe chở quân của địch trên đê sông Đáy thuộc địa phận xã Yên Sở, huyện Hoài Đức. Trận chiến đấu diễn ra quyết liệt. Trung đội Dương Văn Nội đã phá hủy một số xe vận tải quân sự, tiêu diệt 50 tên địch, giải thoát gần 100 đồng bào bị địch bắt và lấy lại được một số tài sản cho nhân dân. Riêng Dương Văn Nội diệt được 3 tên địch. Song do lực lượng giữa ta và địch quá chênh lệch, quân Pháp tràn lên bao vây lực lượng của ta. Các chiến sĩ lần lượt rút lui, còn lại một mình anh không chịu để địch bắt, Dương Văn Nội đã chiến đấu đến viên đạn cuối cùng và anh dũng hy sinh khi mới 15 tuổi.

Anh được truy tặng Huân chương Chiến công hạng Nhì. Thành Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh thành phố Hà Nội đã đặt giải thưởng mang tên Dương Văn Nội để tặng cho những đội viên có thành tích xuất sắc và học sinh vượt khó trong học tập. Ngày 23/7/1997, Dương Văn Nội được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân.