Lễ tiết của người Biên Hòa – Đồng Nai

Mâm ngũ quả không thể thiếu trên bàn thờ tổ tiên Tết Nguyên Đán là lễ tiết quan trọng nhất trong năm, là ngày hội bắt đầu năm mới. Không khí Tết được khởi đầu từ ngày 23 tháng chạp, tức là ngày đưa Ông Táo về trời. Sau ngày đưa ông Táo là ngày chạp mả. Chạp mả là ngày sửa sang lại phần mộ ông bà, tổ tiên. Cốt không để phần mộ “hoang vắng, lạnh lung” trong ngày Tết. Những ngày cuối tháng chạp là những ngày bận rộn: hàng quán sửa soạn để vào phiên chợ Tết (28 đến 30 tháng chạp), thanh toán các khoản nợ nần, làm nốt các công việc dở dang, gửi quà biếu Tết thầy học, sui gia, họ hàng thân thuộc. Ngày 30 tháng chạp, mọi người đều sửa soạn lễ cúng đón ông bà. Việc chưng cúng ở bàn thờ luôn thể hiện sự tươi mới, lâu bền, sung túc, cho nên: thường có hoa mai (may mắn), vạn thọ (sống lâu); trái thường có mâm ngủ quả: sung (sung túc), dừa (vừa), đu đủ (đủ), xoài (sài, tiêu xài), mãng cầu (thỏa mãm điều cầu mong…Dưa hấu được chọn chưng phải là loại dưa ruột đỏ thắm. Nếu ngày Tết dưa không đỏ, gia đình sẽ kém may mắm, cho nên các phiên chợ Tết thường có tục “bói dưa”. Đặc biệt, trên bàn thờ ông bà thường có một gói đường phổi, đường phèn, bánh tổ, bánh nổ đặt trên trái dưa có dán giấy đỏ. Tục này có lẽ để tưởng nhớ xứ sở Trung bộ. Trò choi dân gian ngày Tết Lễ cúng đón ông bà thịnh soạn như một bữa giỗ. Tục xưa, còn có gia đình đánh thức cúng (rất nhiều bánh trái, giấy vàng bạc) cúng đón ông bà tận ngõ. Trong ngày 30 Tết (nếu thiếu tháng thì 29 Tết), mọi nhà ở trước cửa lớn có dựng một cây tre, trên buộc cái giỏ bằng tre, trong giỏ đựng trầu, cau, vôi; ở bên giỏ có treo giấy vàng bạc, gọi là “lên nêu”. Cây nêu được dựng như thế cho đến mồng 7 thì hạ. Viêc đòi nợ để sau ngày hạ nêu. Lễ giao thừa có ý nghĩa thiêng liêng nhất trong các ngày Tết. Đó là lễ “tống cựu nghênh tân” đúng vào lúc năm cũ bước qua năm mới. Người miền Bắc và người Hoa gọi là lễ Trừ tịch; người Đồng Nai gọi nôm na là lễ đón giao thừa. Đúng vào phút giao thừa, con vật nào lên tiếng trước, người ta tin rằng, tính khí của con vật ấy chi phối cả năm mới. Lễ giao thừa, gia chủ lên đèn sáng trong, sáng ngoài, mở toang các cửa lớn, cửa nhỏ, đốt nhang khấn cúng, văn cúng ngắn gọn, nêu đủ năm tháng họ tên gia chủ, kể tên các phẩm vật cúng, khấn các vị hành binh, hành khiển mới và các vị Thổ Địa, Táo quân, Thần độ mạng, ông bà…phù hộ cho toàn gia năm mới tăng phúc, tăng thọ, an khang, thịnh vượng. Cư dân Việt tin rằng, mỗi năm có một vị hành binh, hành khiển và một vị phán quan coi việc nhân gian. Hết năm thì thần nọ bàn giao thần kia. Cho nên, người ta cúng Tết để tiễn ông cũ và đón ông mới. Tục dựng cây Nêu ngày Tết Ngày mồng một thực sự là ngày của năm mới. Trẻ con mặc đồ mới, mừng tuổi người lớn, được lì xì tiền lẻ trong bao đỏ. Phải là tiền lẻ để có thể sinh sôi thành chẵn. Tục xông đất cũng được thực hiện như phong tục phổ biến. Người nào vía tốt thì đi xông đất người khác được mừng đón. Người nào tự thấy mình xui xẻo, nhiều rủi ro, hoặc không hạp thì tránh xông nhà người khác. Từ mồng một đến mồng ba, người ta kiêng đổ rác, không dùng giếng nước, mạch nước, không động đất trong vườn, không nghỉ qua đêm ở nhà người khác. Người xưa giữ lễ “mồng một Tết nhà, mồng hai Tết (nhà) vợ, mồng ba Tết thầy”. Từ khi rước ông bà cho đến hết ngày mồng ba, mỗi ngày dọn mâm cúng ông bà hai lần, phụng sự chu tất như lúc ông bà còn sống. Tết là ngày vui chơi, nhất là đối với thanh niên, trẻ em. Các trò chơi gồm: đốt pháo (nay không còn), đánh đu tiên, đá gà, múa lân, lắc bầu cua, hái lộc…Đó là những trò vui vẻ được người Đồng Nai ưa thích nhất. Ngoài Tết Nguyên Đán, người Đồng Nai còn quan tâm nhiều đến một số ngày Tết khác trong năm như: Tết giữa năm (ngày mồng 5 tháng 5); Tết Trung thu… Linh Linh (Theo Địa chí Đồng Nai)