Luật Công nghệ cao (sửa đổi): Đặt công nghệ chiến lược vào nhóm ưu đãi cao nhất

Luật Công nghệ cao (sửa đổi) được Quốc hội thông qua vào ngày 10/12/2025. Luật có hiệu lực từ ngày 01/7/2026, đánh dấu một bước chuyển quan trọng trong tư duy xây dựng thể chế phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Không chỉ dừng lại ở các ưu đãi tài chính, Luật Công nghệ cao (sửa đổi) năm 2025 được kỳ vọng sẽ mở ra một “không gian phát triển mới”, tháo gỡ những điểm nghẽn căn cốt của hệ sinh thái công nghệ cao, hướng tới mục tiêu tự chủ, tự cường và bứt phá trong kỷ nguyên số.

Lần đầu luật hóa công nghệ chiến lược

Một trong những điểm mới nổi bật của Luật Công nghệ cao (sửa đổi) là sự thay đổi căn bản về tư duy chính sách. Các ưu đãi không chỉ được đo bằng con số ngân sách, mà bằng khả năng tạo dựng môi trường pháp lý đủ mở, đủ an toàn để doanh nghiệp và nhà khoa học dám đầu tư vào những lĩnh vực công nghệ khó, mới và rủi ro cao.

Lần đầu tiên, Luật Công nghệ cao (sửa đổi) luật hóa khái niệm “Công nghệ chiến lược” và “Doanh nghiệp công nghệ chiến lược”. Đây là những công nghệ có tính đột phá, lan tỏa, đóng vai trò then chốt trong nâng cao năng lực tự chủ quốc gia, tạo lợi thế cạnh tranh dài hạn và gắn với yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh. 

Các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực này được hưởng mức ưu đãi cao nhất theo quy định của pháp luật về đầu tư, thuế và đất đai; các dự án sản xuất sản phẩm công nghệ chiến lược còn được áp dụng chính sách ưu đãi đầu tư đặc biệt.

Ông Lý Hoàng Tùng, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học kỹ thuật và công nghệ (Bộ KH&CN) cho biết, Luật không quy định cứng một danh sách cố định các ngành công nghệ cao mà sẽ được cập nhật định kỳ cho phù hợp với từng giai đoạn phát triển.

Trong đó, công nghệ cao là những công nghệ có hàm lượng nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ cao, tích hợp các thành tựu khoa học tiên tiến, có tính đột phá, tạo ra sản phẩm/dịch vụ chất lượng vượt trội và thân thiện với môi trường.

Công nghệ chiến lược - điểm mới trọng tâm của Luật, bao gồm các công nghệ có tính đột phá, lan tỏa, giúp tăng cường năng lực tự chủ quốc gia, tạo lợi thế cạnh tranh và bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Danh mục cụ thể sẽ do Bộ KH&CN chủ trì rà soát, trình Thủ tướng Chính phủ ban hành và cập nhật định kỳ Danh mục công nghệ cao được ưu tiên đầu tư phát triển và Danh mục công nghệ chiến lược phù hợp với từng giai đoạn phát triển kinh tế - xã hội.

Một điểm đột phá khác mang ý nghĩa nền tảng là việc Luật quy định cơ chế chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu, phát triển công nghệ. Theo đó, doanh nghiệp công nghệ cao, doanh nghiệp công nghệ chiến lược và đội ngũ nhà khoa học khi thực hiện hoạt động R&D được áp dụng cơ chế đặc thù, không bị áp lực bởi các rào cản hành chính khi nghiên cứu không đạt kết quả như kỳ vọng.

Mở thị trường bằng mua sắm công, giải bài toán “đầu ra”

Luật Công nghệ cao (sửa đổi) thiết kế cơ chế mở cửa thị trường thông qua mua sắm công. Theo đó, Luật quy định cơ chế đặc biệt trong đấu thầu, ưu tiên đầu tư, thuê hoặc mua sắm các sản phẩm, dịch vụ công nghệ cao và công nghệ chiến lược sử dụng ngân sách nhà nước. Các sản phẩm này được đưa vào danh mục ưu đãi trong đấu thầu, giúp giải bài toán "đầu ra" cho sản phẩm công nghệ Việt

Chính sách này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh nhiều doanh nghiệp công nghệ trong nước gặp khó khăn trong thương mại hóa sản phẩm. Khi Nhà nước đóng vai trò “khách hàng đầu tiên”, doanh nghiệp có thêm niềm tin để đầu tư dài hạn, đồng thời tạo thị trường nội địa đủ lớn để nuôi dưỡng hệ sinh thái công nghệ cao.

Giải quyết điểm nghẽn về tự chủ công nghệ là một trong những mục tiêu xuyên suốt của Luật. Theo đó, Nhà nước áp dụng cơ chế đặc biệt trong giải mã công nghệ, mua bí quyết công nghệ đối với các công nghệ chiến lược; đồng thời hỗ trợ kinh phí để doanh nghiệp thay thế sản phẩm, linh kiện công nghệ lõi nhập khẩu.

Chính sách này không chỉ giúp nâng cao năng lực nội địa hóa, mà còn tạo tiền đề để Việt Nam từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, chuyển từ vị thế gia công, lắp ráp sang làm chủ và sáng tạo công nghệ.

Ưu đãi vượt trội để thu hút nhân lực chất lượng cao

Luật Công nghệ cao (sửa đổi) dành các chính sách đáng kể cho nhân lực công nghệ cao, bao gồm người Việt Nam trong nước, người Việt Nam định cư ở nước ngoài và chuyên gia quốc tế. Các đối tượng này được hưởng mức ưu đãi cao nhất về thuế thu nhập cá nhân; được ưu tiên giao trực tiếp thực hiện các nhiệm vụ khoa học, công nghệ từ các chương trình quốc gia đặc biệt.

Không chỉ dừng ở đãi ngộ tài chính, Luật còn quy định Nhà nước bảo đảm các điều kiện sống và làm việc thuận lợi nhất, từ hỗ trợ nhà ở, thủ tục xuất nhập cảnh, cư trú đến cấp giấy phép lao động. Đồng thời, các chuyên gia R&D được hỗ trợ sử dụng phòng thí nghiệm dùng chung, cơ sở nghiên cứu công nghệ cao, bảo hộ và thương mại hóa quyền sở hữu trí tuệ.

Một điểm mới quan trọng khác là việc phân cấp mạnh mẽ cho địa phương. Luật giao quyền chủ động cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh trong việc quyết định thành lập, mở rộng và quản lý các khu công nghệ cao tại địa phương, giúp phản ứng nhanh chóng với các nhu cầu phát triển kinh tế vùng.

Cùng với đó, Luật hướng tới giảm bớt thủ tục hành chính, tăng tính minh bạch và trách nhiệm giải trình trong quản lý nhà nước về công nghệ cao.

Với hệ thống chính sách ưu đãi đặc biệt, Luật Công nghệ cao (sửa đổi) được kỳ vọng sẽ tạo xung lực đầu tư mạnh mẽ vào R&D, thúc đẩy hình thành các "sếu đầu đàn", tập đoàn công nghệ lớn, có khả năng dẫn dắt chuỗi giá trị và cạnh tranh trên thị trường toàn cầu.

Những ưu đãi này không chỉ là sự hỗ trợ về mặt kinh tế, mà là lời cam kết của Nhà nước đồng hành cùng doanh nghiệp trong hành trình đưa Việt Nam trở thành một quốc gia tự chủ về công nghệ, biến công nghệ cao thành động lực chính để vươn mình trong kỷ nguyên số.

Thu Giang