Quản lý xuất, nhập khẩu phế liệu - Không dễ!

Lực lượng chức năng thu giữ container phế thải tại cảng Hải Phòng

05/05/2011 15:12

Mỗi năm có hàng triệu tấn phế liệu làm nguyên liệu cho các ngành sản xuất trong nước được nhập khẩu qua gần 60 cửa khẩu quốc tế, quốc gia, 49 cảng biển các loại của Việt Nam. Việc đẩy mạnh nhập khẩu phế liệu cả về số lượng, chủng loại gây ra luồng chuyển giao các công nghệ "bẩn", đưa chất thải vào Việt Nam gây ô nhiễm môi trường.

Ông Nguyễn Viết Thanh, Trưởng phòng Tham mưu tổng hợp Cục Điều tra chống buôn lậu (Tổng Cục Hải quan) cho biết, tình trạng các loại rác thải, phế liệu vi phạm các quy định về bảo vệ môi trường nhập lậu về Việt Nam vẫn diễn biến phức tạp. Thủ đoạn phổ biến mà bọn buôn lậu thường sử dụng là lợi dụng hình thức tạm nhập tái xuất, lợi dụng ưu tiên miễn kiểm tra phân luồng hàng hóa để khai báo không đúng tên hàng, đưa chất thải độc hại, rác thải công nghiệp vào Việt Nam hoặc tái xuất sang nước thứ ba.

Nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên, theo ông Thanh là do, trong quá vận tải đơn, thông tin về tên hàng hóa, xuất xứ hàng hóa còn chung chung, dễ bị lợi dụng để khai báo, áp mã tính thuế sai. Bản lược khai hàng hóa, hãng tàu nộp cho cơ quan Hải quan khi làm thủ tục cho tàu nhập cảnh hiện nay không thể hiện cụ thể chủng loại hàng hóa. Do đó, cơ quan Hải quan không thể xác định được hàng có đủ điều kiện nhập khẩu hay không để áp dụng biện pháp ngừng làm thủ tục nhập cảnh hoặc không cho dỡ hàng xuống cảng.

Theo quy định, hàng vi phạm về bảo vệ môi trường, là phế liệu, rác thải bị xử lý buộc tái xuất hoặc tiêu hủy, nhưng thực tế chi phí để tiêu hủy rác thải là rất lớn, một số mặt hàng Việt Nam chưa có công nghệ tiêu hủy đảm bảo tiêu chuẩn. Do đó vụ việc vi phạm phần lớn được xử lý vi phạm hành chính và áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả buộc tái xuất ra khỏi lãnh thổ Việt Nam. Dẫn đến doanh nghiệp lợi dụng kẻ hở của pháp luật để tiếp tục nhập khẩu các mặt hàng cấm nhập; trong trường hợp bị phát hiện, doanh nghiệp sẵn sàng chịu hình thức xử lý vi phạm hành chính và căn cứ vào quyết định xử lý hành chính để tái xuất lô hàng.

Lợi dụng danh nghĩa nhập khẩu phế liệu, một số tổ chức, doanh nghiệp đã nhập hàng trăm container chất thải điện tử, ắc quy chì đã qua sử dụng, chai lọ nhựa chứa chất gây ô nhiễm, nhập khẩu máy biến thế cũ có dầu chứa chất độc hại PCB... dẫn đến hiện nay, đang tồn tại hàng trăm container hàng vô chủ tại các cảng. Cảng Hải Phòng cuối 2010 đã có trên 300 container rác được nhập về, trong đó có lẫn cả chất thải nguy hại. Chủ hàng phần lớn là các doanh nghiệp tại Hải Phòng, Quảng Ninh, Hải Dương, TP Hồ Chí Minh, Lạng Sơn...

Tại các cảng biển trọng điểm là Hải Phòng, Quảng Ninh, TP. Hồ Chí Minh và Vũng Tàu, Tổng cục Hải quan đã triển khai các kế hoạch nhằm rà soát xử lý các container phế liệu tồn đọng. Kết quả cho thấy, tại Hải Phòng đến tháng 7/2010 có 5208 container tồn đọng; Quảng Ninh có 1159 container; TP. Hồ Chí Minh 1479 container và 12.935 kiện rời. Riêng, tại cảng Vũng Tàu điểm duy nhất không có hàng tồn đọng. Tính đến tháng 11/2010, Hải quan xác định được hàng tồn đọng trên 1 năm tại Cảng Hải phòng là 366 container, trong đó 11 container xử lý buộc tái xuất hoặc tiêu hủy, 14 container chủ hàng mở tờ khai nhưng chưa lấy hàng, 87 container đưa vào trọng điểm để xác minh, kiểm tra khám xét, còn lại 254 container là thiết bị của tập đoàn Vinashin.

Tại Quảng Ninh cuối năm 2010, Hải quan tiến hành giám sát toàn bộ số cont tại 11 điểm bốc xếp hàng hóa tại thị xã Móng Cái. Qua khám xét theo thủ tục hành chính 60 container, lực lượng đã phát hiện 28 container hàng hóa sai phạm, chủ yếu là hàng vi phạm Luật Môi trường và Công ước Basel như: màn hình, linh kiện máy tính, máy văn phòng đã qua sử dụng, bảng mạch điện tử có chứa thủy ngân, nhựa phế liệu... một số doanh nghiệp có dấu hiệu làm giả giấy tờ lập hồ sơ xin Bộ Công Thương xin cấp giấy phép tạm nhập - tái xuất. Tại TP. Hồ chí Minh, lực lượng Hải quan đã kiểm tra thực tế hàng hóa làm thủ tục thông quan 1.301 container và toàn bộ hàng rời. Số lượng hàng tồn đọng là 178 container. Trong đó, 152 container Cục Hải quan TP HCM liên hệ với chủ hàng để kiểm tra và thông quan, còn 26 container đưa vào trọng điểm để khám xét, kết quả đã khám 16 container kết quả hàng đúng khai báo 15 container, lập biên bản vi phạm 1 container.

Theo ông Nguyễn Viết Thanh, toàn bộ quá trình thực hiện kế hoạch Hải quan đã xử lý 125 container hàng hóa vi phạm và 51 container chưa có người nhận. Hiện, đã ra quyết định xử lý hành chính đối với 5 doanh nghiệp (48 container) trị giá ước tính 17 tỷ đồng. Tiếp tục đấu tranh 1 chuyên án đối với loại hình doanh nghiệp lợi dụng loại hình tạm nhập tái xuất để buôn lậu.

X.Hợp