Quyền dân chủ của nhân dân trong xây dựng bộ hành chính nhà nước

Trên cương vị Chủ tịch nước, Hồ Chí Minh đã chỉ đạo xây dựng bộ máy Nhà nước và hệ thống luật pháp thật sự vì dân, do dân và của dân. Từ đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Chính phủ lâm thời đã xác định một trong những nhiệm vụ ưu tiên hàng đầu là tiến hành bầu cử Quốc hội để quy định Hiến pháp và bầu ra Chính phủ chính thức. Ngày 6/1/1946, cuộc Tổng tuyển cử được tiến hành trên cả nước, “tất cả công dân Việt Nam không phân biệt nam nữ, giàu nghèo, dân tộc, tôn giáo, chính kiến… từ 18 tuổi trở lên” đã nghe theo lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh, của Chính phủ lâm thời, bất chấp sự phá hoại của các thế lực phản động để cùng tham gia Tổng tuyển cử, tự do lựa chọn, bầu các đại biểu cho mình vào Quốc hội - cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất của nhân dân.

Thắng lợi Tổng tuyển cử đánh dấu bước trưởng thành của Nhà nước cách mạng Việt Nam, từ đó nước ta có một Quốc hội, một Chính phủ thống nhất, một bản Hiến pháp tiến bộ, một Nhà nước do nhân dân bầu ra, của nhân dân và vì nhân dân, bảo vệ những lợi ích và quyền lợi chính đáng của nhân dân, như trong bản Hiến pháp năm 1992 đã quy định: “Nhân dân sử dụng quyền lực Nhà nước thông qua Quốc hội và HĐND là những cơ quan đại diện cho ý chí và nguyện vọng của nhân dân, do nhân dân bầu ra và chịu trách nhiệm trước nhân dân” và “Công dân, không phân biệt dân tộc, nam nữ, thành phần xã hội, tín ngưỡng, tôn giáo, trình độ văn hóa, nghề nghiệp, thời hạn cư trú, đủ mười tám tuổi trở lên đều có quyền bầu cử và đủ hai mươi mốt tuổi trở lên đều có quyền ứng cử vào Quốc hội, Hội đồng nhân dân theo quy định của pháp luật”.

Như vậy, quyền dân chủ của nhân dân trong xây dựng bộ máy hành chính nhà nước chính là quyền bầu cử, tự ứng cử. Công dân có quyền và nghĩa vụ bầu ra những đại biểu đại diện cho ý chí và nguyện vọng của mình. Thông qua việc bầu cử đại biểu Quốc hội và HĐND các cấp, cử tri cả nước sẽ lựa chọn, bầu ra những đại biểu xứng đáng đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của mình trong cơ quan đại biểu tại địa phương và Quốc hội, cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Quốc hội sẽ thay mặt nhân dân, quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước, ban hành Luật pháp, cử ra cơ quan hành pháp (Chính phủ), tư pháp (Tòa án và Viện kiểm sát nhân dân) và thực hiện quyền giám sát tối cao đối với toàn bộ hoạt động của bộ máy nhà nước.

Ở cấp địa phương, HĐND là cơ quan quyền lực nhà nước, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của nhân dân, do nhân dân địa phương bầu ra, chịu trách nhiệm trước nhân dân địa phương và cơ quan nhà nước cấp trên. HĐND quyết định những chủ trương, biện pháp quan trọng để phát huy tiềm năng của địa phương, xây dựng và phát triển địa phương về kinh tế - xã hội, củng cố quốc phòng, an ninh, không ngừng cải thiện đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân địa phương, làm tròn nghĩa vụ của địa phương đối với cả nước. Đồng thời thực hiện quyền giám sát đối với hoạt động của Thường trực HĐND, UBND, Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân cùng cấp; giám sát việc thực hiện các nghị quyết của HĐND; giám sát việc tuân theo pháp luật của cơ quan nhà nước, tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội, đơn vị vũ trang nhân dân và của công dân ở địa phương.

Đối với những đại biểu do nhân dân bầu ra, đó phải là những người đại diện cho ý chí và nguyện vọng của nhân dân, chịu trách nhiệm trước nhân dân, đồng thời chịu trách nhiệm trước HĐND các cấp và Quốc hội về việc thực hiện nhiệm vụ đại biểu của mình; phải liên hệ chặt chẽ với cử tri, chịu sự giám sát của cử tri, thường xuyên tiếp xúc với cử tri, tìm hiểu tâm tư nguyện vọng của cử tri; thu thập và phản ánh trung thực ý kiến, kiến nghị của cử tri với Quốc hội và cơ quan nhà nước hữu quan; gương mẫu trong việc thực hiện Hiến pháp, pháp luật, có cuộc sống lành mạnh và tôn trọng các quy tắc sinh hoạt công cộng, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, góp phần phát huy quyền làm chủ của nhân dân…

Như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói: “Nước ta là nước dân chủ, bao nhiêu lợi ích đều vì dân, bao nhiêu quyền hạn đều của dân... Chính quyền từ xã đến Chính phủ Trung ương do dân bầu ra...” Nói tóm lại, quyền hành và lực lượng đều ở nơi dân. Theo đó, "tất cả quyền lực trong nước Việt Nam đều thuộc về nhân dân. Nhân dân sử dụng quyền lực của mình thông qua Quốc hội và HĐND các cấp do nhân dân bầu ra và chịu trách nhiệm trước dân". Quyền làm chủ đó được thực hiện thông qua bộ máy nhà nước do dân cử ra. Vì vậy, bộ máy này phải lấy dân làm gốc, phải biết dựa vào dân, trung thành với lợi ích của nhân dân, biết phát huy trí tuệ của nhân dân, biết tôn trọng và lắng nghe ý kiến của nhân dân và chịu sự giám sát của nhân dân. Dân chủ là bản chất của các mối quan hệ trong xã hội xã hội chủ nghĩa.

Trong những năm đổi mới vừa qua, dưới sự lãnh đạo của Đảng và thực tiễn xây dựng, phát triển đất nước, Nhà nước ta đã trưởng thành về nhiều mặt, đã thể hiện rõ bản chất của một Nhà nước pháp quyền của dân, do dân và vì dân. Nổi bật nhất là những thành tựu về xây dựng hệ thống pháp luật để quản lý đất nước, về xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, nhất là dân chủ ở cơ sở. Hoạt động của Nhà nước thể hiện được tư tưởng lấy dân làm gốc, biết dựa vào dân, thực hiện việc dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra. Nhà nước cũng đã tích cực trong công tác cải cách hành chính, nhằm mang lại một nền hành chính công khai, minh bạch, vì nhân dân và kiên quyết đấu tranh chống các tệ nạn xã hội, xử lý nghiêm minh những vụ việc tiêu cực, tham nhũng.