Sản xuất vôi hàu tại vịnh Lăng Cô: Giàu... nhưng ô nhiễm

Những lò nung vôi hàu ngày đêm nhả khói "bức tử" vịnh Lăng Cô

Hàng chục lò nung vôi hàu ngày đêm hoạt động bức tử môi trường sinh thái vịnh Lăng Cô (Phú Lộc - Thừa Thiên Huế). Nhiều năm liền, các ban, ngành tại Thừa Thiên - Huế vẫn loay hoay đi tìm đáp số cho bài toán nan giải này.

"Nghĩa địa" của các loàihàu, sò

Làng Lập An thuộc thị trấn Lăng Cô (Phú Lộc) nằm nép mình dưới chân đèo Phú Gia và tách biệt bằng con đường độc đạo uốn mình dọc bờ vịnh. Từ trước tới nay, dân Lập An lấy khai thác vôi hàu làm nghề chính. Ngày cũng như đêm, cả làng như công trường đang thi công được phủ một màu khói bụi trắng xóa. 18 lò vôi nằm san sát ngay bờ đầm Lập An vào giờ cao điểm tập trung hầu hết dân trong làng, người cách người 1 - 2m đã không thấy mặt nhau. Những đống vỏ hàu, sò được người dân khai thác chất cao thành những quả đồi biến nơi đây thành "nghĩa địa" của các loài hàu, sò.

Trong quá trình công nghiệp hóa, khi nghề nuôi tôm công nghiệp phát triển và sự mở rộng diện tích các loại cây công nghiệp trong cả nước thì nhu cầu sử dụng vôi hàu càng tăng mạnh. Chỉ tính riêng từ khu vực Quảng Bình đến Bình Thuận và Tây Nguyên nhu cầu sử dụng khoảng trên 100 tấn vôi hàu/ngày. Đầm Lập An là nơi duy nhất đáp ứng được nhu cầu trên. Hàng trăm hộ dân sống ở khu vực đầm đã đầu tư thuyền để khai thác và nung vôi hàu. Với công nghệ thủ công lạc hậu, không được cấp phép, hoạt động khai thác và chế biến vôi hàu gây ra những hệ lụy nghiêm trọng đối với môi trường sinh thái. Thu nhập khá cao khiến người dân bất chấp lệnh cấm, bất chấp sự ô nhiễm và hậu quả là ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe.

Thống kê của UBND huyện Phú Lộc cho thấy, hiện nay có khoảng 34 thuyền đang khai thác với công suất 8 - 10m3/thuyền/ngày. Trong đó, những chủ nung vôi hàu có mức thu nhập bình quân khoảng 400 nghìn đến 4 triệu đồng/ngày, thu nhập của người lao động từ 100 - 200 nghìn đồng/ngày.Hiện, tổng lượng khai thác hàu trên đầm Lập An tăng lên từ 15.000m3 đến 20.000m3/năm.

Khai thác ồ ạt "băm nát"hệ sinh thái

Hiện nay, ngoài ô nhiễm không khí, hệ sinh thái vùng đầm tại vịnh Lăng Cô cũng bị ảnh hưởng nghiêm trọng do hàng chục chiếc thuyền sử dụng cơ giới hàng ngày khai thác vỏ hàu, sò trên đầm và nung hàu. Những hộ dân sống bằng nghề khai thác, nuôi trồng thủy sản trên vùng đầm phá này đang trong cảnh khốn đốn vì nguồn lợi thủy sản cạn kiệt.

Ông Nguyễn Thanh Hà - Chủ tịch UBND huyện Phú Lộc cho hay, việc khai thác hàu bằng các phương tiện cơ giới có tác động lớn đến chất lượng nguồn nước của đầm. Các thông số BOD5, COD, tổng chất rắn lơ lửng (SS) đo được trong nguồn nước đều vượt quá giới hạn cho phép của TCVN. Mặt khác, việc dùng vòi rồng hút tới độ sâu 5 - 7m làm cho tầng vật chất bên dưới được đưa lên bề mặt, đảo lộn cấu trúc tầng đáy của đầm gây ảnh hưởng đến các hoạt động sản xuất khác. Đặc biệt, khai thác đào lòng đầm Lập An quá nhiều đã dẫn tới tình trạng xói lở, bồi lắng không đều gây ra sự thay đổi tốc độ dòng chảy ảnh hưởng đến khả năng trao đổi nước giữa đầm với biển và môi trường xung quanh.

Bên cạnh đó, một lượng xăng dầu đáng kể rò rỉ chảy tràn trên mặt đầm khi tập trung khai thác. Vào những ngày cao điểm có thể thấy một lớp váng dầu mỏng phủ trên mặt đầm, kèm theo lượng chất thải không nhỏ do người lao động thải ra khiến đầm Lập An càng ô nhiễm nghiêm trọng. Bốn mùa trong năm, cả một vùng đầm Lập An bị bao phủ bởi khói bụi trắng xóa từ các lò nung vôi hàu, ảnh hưởng lớn đến môi trường sinh thái, cảnh quan của khu du lịch, cũng như sức khỏe của chính người dân nơi đây. Theo kết quả quan trắc môi trường không khí trong sản xuất vôi hàu của Sở TN&MT tỉnh cho thấy, nồng độ SO2 của 3 mẫu đo đều lớn hơn 20 lần giới hạn cho phép, nồng độ H2S của cả 3 mẫu đo đều vượt giới hạn của QCVN.

Quyết sách nào?

Cần nhìn nhận thực tế là việc khai thác hàu và nung vôi đã góp phần giải quyết lượng lớn lao động, tạo ra nguồn thu nhập ổn định cho không ít hộ dân ở thị trấn Lăng Cô. Nhưng không thể kéo dài mãi tình trạng ô nhiễm môi trường tại Lăng Cô.

Tại Quyết định số 64 của Thủ tướng Chính phủ, sản xuất vôi hàu ở Lăng Cô đứng đầu trong số 9 làng nghề, cơ sở sản xuất kinh doanh gây ô nhiễm tại tỉnh Thừa Thiên - Huế cần phải được chấn chỉnh và sắp xếp lại. Tuy nhiên, sau hơn 8 năm, việc chấn chỉnh khai thác và sản xuất vôi hàu vẫn nằm trên những chỉ thị, công văn, thông báo...

Theo Chủ tịch UBND huyện Phú Lộc Nguyễn Thanh Hà, từ năm 2004, UBND huyện đã có chỉ thị đình chỉ hoạt động các lò nung vôi hàu, thậm chí đã sử dụng các biện pháp cưỡng chế, tịch thu các phương tiện khai thác, đồng thời chuyển đổi ngành nghề cho người dân. Nhiều phương án như chuyển đổi sang nuôi trồng thủy sản, kinh doanh, trồng rừng, miễn giảm học phí… đã được đặt ra nhưng chưa thực hiện được do thiếu kinh phí.

Quyết sách nào để ổn thỏa giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường? Mới đây, Đề án hỗ trợ chuyển đổi ngành nghề khai thác và sản xuất vôi hàu tại đầm Lập An được xây dựng và đang trình UBND tỉnh phê duyệt. Đề án kéo dài trong vòng 1 năm, bắt đầu từ tháng 4/2011 với tổng kinh phí đầu tư hơn 7,4 tỷ đồng. Trong đó, hỗ trợ gần 2 tỷ đồng cho các chủ lò, chủ thuyền đã bỏ ra để mua thuyền máy và đầu tư xây dựng các lò nung vôi. Ngoài ra, sẽ đào tạo nghề miễn phí và được hỗ trợ một phần kinh phí cho 300 lao động đang làm việc tại các lò nung vôi và các thuyền khai thác hàu...

Hy vọng với Đề án này và sự vào cuộc quyết liệt của cơ quan chức năng tỉnh Thừa Thiên - Huế, tình trạng ô nhiễm vịnh Lăng Cô sẽ được cải thiện.

Xuân Hợp