Ứng phó với khan hiếm nước trong mùa khô 2026

Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa có Công văn 4600/BNNMT-TNN gửi UBND 24 tỉnh, thành phố đề nghị các địa phương chủ động triển khai các giải pháp ứng phó nguy cơ thiếu hụt nguồn nước trong bối cảnh tăng cường huy động thủy điện nhằm bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia trong mùa khô năm 2026.

24 địa phương cần chủ động các giải pháp ứng phó với thiếu nước gồm: Hà Nội, Điện Biên, Lai Châu, Lào Cai, Sơn La, Tuyên Quang, Phú Thọ, Bắc Ninh, Hưng Yên, Hải Phòng, Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Trị, TP Huế, TP Đà Nẵng, Gia Lai, Quảng Ngãi, Đăk Lăk, Lâm Đồng, Đồng Nai, Tây Ninh, Thành phố Hồ Chí Minh

Trước nguy cơ thiếu nước cục bộ có thể xảy ra trong mùa khô, Bộ đề nghị UBND các địa phương chỉ đạo các cơ quan chuyên môn tăng cường phối hợp với đơn vị quản lý, vận hành hồ chứa để theo dõi sát diễn biến nguồn nước và chế độ xả nước từ thượng lưu. Trên cơ sở đó, chủ động cập nhật, điều chỉnh kế hoạch khai thác, sử dụng nước phù hợp với thực tế; kịp thời báo cáo khi có nguy cơ ảnh hưởng lớn đến nhu cầu sử dụng nước trên địa bàn.

Cùng với đó, các địa phương cần tổ chức vận hành linh hoạt các công trình khai thác nước theo kế hoạch xả của các hồ chứa; đồng thời đẩy mạnh cải tạo, nâng cấp hạ tầng để tăng khả năng chủ động trong việc lấy nước.

Trong lĩnh vực sản xuất nông nghiệp, Bộ yêu cầu triển khai các giải pháp tưới tiết kiệm, đặc biệt trong giai đoạn cuối vụ Đông Xuân và chuẩn bị cho vụ Hè Thu; tận dụng tối đa nguồn nước từ sông suối nhỏ, ao hồ và các hồ chứa thủy lợi nhằm giảm áp lực lên nguồn nước chính

Ngoài ra, các địa phương cần rà soát hoạt động khai thác, sử dụng nước tại các hồ chứa thủy lợi, thủy điện ngoài quy trình vận hành liên hồ; tăng cường phối hợp với cơ quan điều độ hệ thống điện khu vực để huy động hiệu quả các nhà máy thủy điện vừa và nhỏ, hạn chế xả thừa, tối ưu hóa nguồn tài nguyên nước.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhấn mạnh, việc chủ động điều hành, sử dụng tiết kiệm và hiệu quả nguồn nước trong mùa khô năm 2026 là yếu tố then chốt nhằm hài hòa giữa mục tiêu bảo đảm an ninh năng lượng và đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội bền vững của các địa phương.

An sinh xã hội thích ứng để ứng phó với khan hiếm nguồn nước

Cũng liên quan đến vấn đề an ninh nguồn nước trong mùa khô, Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) cũng vừa có Báo cáo "Thúc đẩy sinh kế thích ứng với biến đổi khí hậu tại Việt Nam - Khan hiếm nước và an ninh thu nhập vùng lưu vực sông Mekong". Báo cáo đã phân tích các phương án điều chỉnh hệ thống an sinh xã hội nhằm tăng cường khả năng chống chịu với tình trạng khan hiếm nước do biến đổi khí hậu.

Báo cáo chỉ ra, ĐBSCL - trụ cột của nông nghiệp Việt Nam - cung cấp khoảng 50% sản lượng lúa, 95% lượng gạo xuất khẩu, 60% thủy sản xuất khẩu và 70% trái cây cả nước, đồng thời đóng góp khoảng 1/3 GDP nông nghiệp. Tuy nhiên, khu vực này đang chịu tác động ngày càng nghiêm trọng của biến đổi khí hậu.

Các phân tích cho thấy an sinh xã hội đóng vai trò quan trọng cả trong ứng phó ngắn hạn và thích ứng dài hạn. Trong ngắn hạn, hệ thống giúp ổn định thu nhập, giảm chi phí y tế thông qua bảo hiểm y tế và cung cấp hỗ trợ khẩn cấp khi xảy ra hạn hán, lũ lụt hoặc xâm nhập mặn. Trong dài hạn, an sinh xã hội hỗ trợ người lao động chuyển đổi sinh kế, đa dạng hóa thu nhập và nâng cao khả năng thích ứng với điều kiện khí hậu thay đổi.

Tuy nhiên, ILO đánh giá an sinh xã hội trong ứng phó với khan hiếm nước vẫn còn hạn chế. Nhiều chính sách hiện nay vẫn mang tính phản ứng ngắn hạn, trong khi các cơ chế cảnh báo sớm, kích hoạt hỗ trợ tự động và liên kết với quản lý rủi ro thiên tai chưa được triển khai đồng bộ.

Khảo sát tại các tỉnh thuộc lưu vực Mekong cho thấy hơn 30-40% hộ gia đình bị giảm thu nhập sau các đợt hạn hán, hơn 20% chịu tác động trực tiếp đến sinh kế, trong khi chi phí y tế gia tăng do các bệnh liên quan đến thiếu nước. Mặc dù phần lớn người dân đã tiếp cận được thông tin về chính sách hỗ trợ, mức độ thụ hưởng an sinh xã hội vẫn thấp hơn so với các biện pháp liên quan đến hạ tầng nước.

ILO khuyến nghị Việt Nam cần phát triển "an sinh xã hội thích ứng" như một trụ cột trong chiến lược phát triển bền vững. Hệ thống này bao gồm mở rộng bảo hiểm xã hội cho lao động phi chính thức, xây dựng sàn an sinh xã hội cơ bản, cải thiện cơ chế trợ giúp khẩn cấp và tăng cường liên kết giữa hệ thống an sinh xã hội với cảnh báo sớm.

Thu Cúc