Đắk Lắk: Cần sớm ổn định cuộc sống người dân vùng tái định cư thủy điện

Đắk Đắk có nhiều sông, suối phân bố trên những vùng địa hình tương đối dốc, thuận lợi cho việc xây dựng các công trình thủy điện. Khai thác nguồn thủy năng dòng chảy tự nhiên, Tập đoàn điện lực Việt Nam (EVN), các doanh nghiệp và cá nhân đã xây dựng nhiều công trình thủy điện công suất vừa và nhỏ. Trong quá trình xây dựng nhà máy thủy điện, nhiều nơi phải tổ chức tái định cư cho dân thuộc vùng quy hoạch lòng hồ. Đến nay, chỉ có một số điểm tái định cư cuộc sống của người dân đang dần ổn định. Tuy vậy, một số vùng, khu tái định cư, cuộc sống của người dân đang gặp không ít khó khăn. Vì vậy, ổn định cuộc sống người dân vùng tái định cư thủy điện đang là mối lo của cấp ủy, chính quyền địa phương.

14/12/2010 15:15

Trên dòng Sê Rê Pốc là con sông lớn nhất của Đắk Lắk đã được xây dựng 6 công trình thủy điện với tổng công suất trên 800 MW. Hiện nay, các công trình thủy điện này đã hoàn thành và phát điện. Nhà máy Thủy điện Buôn Kuốp 280 MW được xây dựng tại xã Hòa Phú (TP.Buôn Ma Thuột) có công suất lớn nhất nằm trong hệ thống các nhà máy được xây dựng trên dòng sông này. Trong quá trình xây dựng công trình thủy điện, EVN đã thực hiện tái định cư cho 14 hộ dân người dân tộc Ê-đê của buôn Ray (xã Ea Na, huyện Krông Na), tái định canh cho 142 hộ dân của Buôn Ray (xã Ea Na) và Buôn Kuốp (xã Đ’ray Sap-Krông Ana) với diện tích đất canh tác 90,5 ha. Tại khu tái định cư, mỗi hộ dân được cấp đất thổ cư 432 m2 và làm căn nhà xây cấp 4 diện tích 55 m2 với giá trị trên 80 triệu đồng cùng với 1 giếng nước và lắp đường dây điện, bảo đảm điều kiện sinh hoạt. Đến nơi ở mới, bà con đã tiếp tục sản xuất cà phê, trồng lúa, hoa màu trên diện tích đất tái định canh và đất nương rẫy cũ. Đến nay, những hộ dân này có cuộc sống ổn định và ngày càng khá hơn, con cái họ có điều kiện học hành.

Tại bậc tháng thứ 3 trên dòng sông Sê Rê Pốc, về phía hạ du của nhà máy Thủy điện Buôn Kuốp, cuối năm 2005, EVN đã xây dựng Nhà máy thủy điện Sê Rê Pốc 3 công suất 220 MW. Nhà máy được xây dựng trên địa bàn xã Ea Nhol (huyện Buôn Đôn) là vùng đất đất sản xuất hoa màu, cây điều và cà phê. Với diện tích quy hoạch vùng lòng hồ thủy điện rộng 19 km2, thuộc địa bàn xã Ea Nhôl (huyện Buôn Đôn-Đắk Lắk) và một phần vùng đất của xã Ea Pô (huyện Cư Jút-Đắk Nông). Trong quá trình xây dựng nhà máy, việc đền bù giải phóng mặt bằng và di dời dân đã được tiến hành khẩn trương và nhanh gọn. Thôn Tân Phú (xã Ea Nhôl) nằm gọn trong vùng lòng hồ thủy điện với 44 hộ dân đã được chuyển đến tại địa điểm tái định cư mới nằm sát bên con đường đi vào nhà máy. Mỗi hộ dân tái định cư được Nhà nước xây dựng căn nhà 55 m2 với giá trị 75 triệu đồng trên diện tích đất thổ cư rộng 400 m2. Số tiền xây dựng nhà được khấu trừ vào khoản tiền hỗ trợ di dời nhà ở và đền bù tài sản của mỗi hộ dân tái định cư. Trong quá trình xây dựng nhà ở, một số hộ dân có điều kiện kinh tế khá đã góp thêm tiền xây dựng nhà cửa rộng hơn, với tiện nghi tốt hơn. Tại khu tái định cư của thôn Tân Phú, EVN đã xây dựng các công trình phúc lợi như nhà văn hóa cộng đồng, nhà trẻ, lớp mẫu giáo, trạm cấp nước từ giếng khoan đưa lên bồn cao để tự chảy về tận từng căn hộ dân tái định cư. Ngoài nhà cửa, công trình phúc lợi, mỗi hộ dân được chia 2 ha đất sản xuất. Đối với những hộ dân đông người, được chia diện tích đất canh tác nhiều hơn, bảo đảm yêu cầu sản xuất và đời sống. Điều đáng nói, tuy được xây dựng nhà mới khang trang nằm ngay sát đường giao thông tiện lợi đi lại, nhưng cũng chỉ có 37 hộ dân đến ở, số còn lại nhận nhà nhưng vẫn đóng cửa gần 1 năm nay và cả gia đình vẫn ở tại những căn nhà gỗ, nhà tranh tre nứa lá trên các nương rẫy để tiện cho việc sản xuất cà phê, hồ tiêu, hoa màu và phát triển chăn nuôi gia súc, gia cầm.

Điều trăn trở nhiều nhất của cư dân vùng tái định cư thôn Tân Phú là, trước đây bà con ở vùng lòng hồ đất tốt, dễ phát triển cà phê, hồ tiêu, cây điều và trồng các loại hoa màu. Nhưng khi đến ở vùng tái định cư, tuy ở gần đường, tiện lợi đi lại, có công trình phúc lợi, nhưng đất đai xấu, việc đầu tư sản xuất khó khăn. Một số gia đình lo ngại, sau một thời gian, số tiền được đền bù tài sản để đến khu tái định cư trước đây sử dụng cạn dần, đời sống của bà con sẽ gặp khó khăn.

Tại nơi thượng nguồn sông Sê Rê Pốc thuộc địa bàn xã Nam Ka (huyện Lăk-Đắk Lắk) và xã Quảng Phú (huyện Krông Nô-Đắk Nông), cuối năm 2004, EVN khởi công xây dựng Công trình thủy điện Buôn Tua Srah (86MW). Công trình thủy điện có công suất phát điện không lớn, nhưng có tác dụng dự trữ và điều tiết nguồn nước cho các công trình thủy lợi phía hạ lưu như Thủy điện Buôn Kuôp, Thủy điện Sê Rê Pốc 3, Thủy diện Đray H’linh 1, đray H’linh 2… Công trình thủy điện còn có tác dụng cắt lũ cho phía hạ lưu thuộc địa bàn các huyện Lăk và Krông Ana. Công trình thủy điện có hồ chứa diện tích mặt nước rộng 37 km2 với sức gần 800 triệu mét khối. Công trình thủy điện Buôn Tua Srah, được xây dựng xong cuối năm 2009. Trong khi xây dựng công trình thủy điện, Nhà nước đã tổ chức tái định cư cho 204 hộ dân và tái định canh cho 543 hộ thuộc vùng ngập của lòng hồ. Trong đó, có 45 hộ dân của các xã Krông Nô (huyện Lăk-Đắk Lắk) được đến ở khu tái định cư mới, 159 hộ dân ở phía bên kia bờ sông thuộc xã Quảng Phú được đến ở tại khu định cư mới Quảng Hòa (thuộc huyện Đăk Glong, tỉnh Đắk Nông). Đến ở khu tái định cư, những hộ dân này được nhận một căn nhà cấp 4 rộng 55 m2, giá trị 75 triệu đồng phù hợp với điều kiện sinh hoạt của mỗi gia đình. Tại các khu tái định đã xây dựng hệ thống đường nông thôn thảm nhựa, lắp đặt đường điện, hệ thống cấp nước, xây dựng trường tiểu học và trạm y tế. Hiện nay, một số hộ dân đã ổn định nơi ở và địa bàn sản xuất, nhưng nhiều hộ dân còn gặp khó khăn trong sinh hoạt và sản xuất trên vùng đất tái định canh.

Điều đáng nói, sau khi nhà máy xây dựng xong, hồ thủy điện Buôn Tua Srah tích nước đạt đến cao trình 487,5 mét theo thiết kế, đã có tới hàng trăm hecta đất canh tác của dân trong vùng chưa được kê khai đền bù và đất canh tác không quy hoạch vùng lòng hồ đã bị nhấn chìm trong biển nước. Nhiều hộ dân thuộc các xã Krông Nô, Đăk Nuê và Nam Ka của huyện Lăk đang gặp khó khăn do tài sản, hoa màu bị hư lại, thiếu đất sản xuất, việc đi lại và sinh hoạt khó khăn. Trước thực trạng đó, Bản Quản lý thủy điện 5 (EVN) và chính quyền địa phương đang xem xét để hỗ trợ một phần kinh phí cho bà con nông dân trong vùng khắc phục khó khăn, từng bước ổn định đời sống.

Vùng phía Đông tỉnh Đắk Lắk có nhiều núi rừng, là nơi bắt nguồn của sông Krông Năng và vài con suối lớn đổ về tỉnh Phú Yên. Hiện nay, tại địa bàn huyện M’Đrắc đã được xây dựng Nhà máy thủy điện Krông H’Năng công suất 64 MW trên sông Krông Năng và 3 công trình thủy điện nhỏ của tư nhân xây dựng trên suối Ea M’Đoan với công suất từ 2 đến 5 MW. Tại vùng này, những công trình thủy điện nhỏ không gây ngập và không ảnh hưởng đến đến điều kiện sản xuất của cư dân trong vùng. Riêng thủy điện Krông H’Năng phải chuyển 57 hộ dân của Buôn Jô (xã Cư Prao, huyện M’Đrắc) đến khu tái định cư cách nơi ở cũ trên 3 km. Khu tái định cư vốn trước đây là đồi thấp được Bản Quản lý thủy điện Krông H’năng san ủi bằng để xây dựng nhà cho các hộ dân. Sau 2 mùa mưa, khu đất bị xói mòn, một số nơi bị sụt lở, nứt đất nguy cơ làm hỏng nhà. Tại trung tâm khu tái định cư được đào hồ nước rộng trên 600 m2 lát bê tông với giá trị đầu tư 1,8 tỉ đồng để thu gom nước mưa và xây dựng bồn nước để cấp nước sinh hoạt cho dân. Sau khi xây dựng xong, hồ nước trở thành nơi thu gom nước thải và rác thải sinh hoạt trong khu dân cư. Do thiếu nước sinh hoạt, bà con ở đây phải đi bộ 2-3 km lấy nước suối sinh hoạt. Ngoài việc không được đền bù thiệt hại về tài sản trên đất, hỗ trợ di chuyển nhà cửa và cấp vườn cây điều để đất sản xuất đúng như cam kết ban đầu, hiện nay các hộ dân ở đây thiếu đất sản xuất, không có đồng cỏ chăn thả bò, nên cuộc sống của bà con đang chồng chất khó khăn. Đối với Thôn 1 (xã Cư Prao) 68 hộ dân vùng kinh tế mới có nhiều diện tích đất bị ngập trong lòng hồ thủy điện không được đến bù. Trong những tháng cuối mùa mưa năm 2010, khi hồ thủy điện tích nước đã gây ngập hàng chục ha ngô và các loại cây trồng. Trong nhiều ngày nước lòng hồ dâng làm cô lập khu dân cư và gây ách tắc giao thông trong vùng. Cùng chung hoàn cảnh trên, một số hộ dân của Buôn Năng, Buôn Hoang, Buôn Pa (xã Cư Prao) phải chuyển nhà để tái định cư, nhưng không có đủ đất canh tác, không được cấp vườn cây điều để sản xuất nên cuộc sống của họ giờ đây lâm vào cảnh khó khăn, nhất là trong thời vụ giáp hạt.

Trên những vùng đất cao nguyên Đắk Lắk được xây dựng những nhà máy thủy điện, đã làm nên diện mạo mạo mới nông thôn của địa bàn núi rừng vùng sâu vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn . Nhưng thực tế hiên nay, cuộc sống của nhiều hộ dân trước đây đã nhường đất để xây dựng nhà máy thủy điện và phải đến những vùng tái định cư chưa ổn định. Bà con nông dân sống trong những vùng tái định cư đang phải trăn trở lo toan và bươn chải kiếm sống để tạo dựng cuộc sống mới. Đây chính là những vấn đề tác động sâu sắc, đòi hỏi những nhà hoạch định chính sách và việc quy hoạch phát triển kinh tế cần phải suy nghĩ để có biện pháp thiết thực giúp người dân nơi đây nhanh chóng ổn định cuộc sống và ngày càng cải thiện như sự mong muốn của tất cả chúng ta.

Nguyễn Tiên Tri