Đảo Nhím lại…nóng

Một lần nữa cái tên đảo Nhím, khu đất rộng gần 500 ha nằm giữa hồ Dầu Tiếng, thuộc địa bàn xã Suối Đá, huyện Dương Minh Châu, tỉnh Tây Ninh lại xuất hiện trong nhiều bài tham luận của các nhà khoa học thủy lợi. Lần này, hònđảo cây xanh nước mát này lại đang là điểm nóng về nguy cơ ô nhiễm môi trường, sẽ tác động đến nguồn nước sinh hoạt của hàng chục triệu dân các tỉnh hạ du, khi siêu dự án phim trường có vốn đầu tư 1.500 tỷ đồng được triển khai trong điều kiện thủy văn của hồ Dầu Tiếng sẽ thay đổi.

Ô nhiễm ngày càng tăng

Đãnhiều năm qua, Công ty TNHH một thành viên Khai thác thủy lợi Dầu Tiếng - Phước Hòa liên tục có văn bản "kêu" về nguy cơ suy giảm chất lượng nguồn nước. Trải dài trên địa bàn 3 tỉnh là Bình Phước, Bình Dương, Tây Ninh, hồ Dầu Tiếng rộng 27.000 ha đã tiếp nhận nguồn chất thải chưa qua xử lý của nhiều nhà máy sơ chế mủ cao su, nhà máy chế biến sắn tươi, cùng hàng chục trại chăn nuôi lợn trên các phần đất bán ngập ven hồ. Theo đánh giá sơ bộ của các chuyên gia môi trường, khi mực nước hồ hạ xuống 17,28 m thì tại một số khu vực trong lòng hồ xuất hiện mùi hôi thối khó chịu. Riêng đối với 1.200 lồng nuôi cá có nguy cơ ô nhiễm hữu cơ cao vẫn chưa được xử lý dứt điểm. Hệ quả là các chỉ tiêu chất lượng nước ngọt bảo vệ đời sống thủy sinh đều vượt chỉ tiêu cho phép. Trong khi đó, diện tích rừng đầu nguồn đã bị khai thác, chuyển qua trồng cao su nên nguồn nước về hồ Dầu Tiếng mùa khô hầu như không còn càng làm cho tình hình ô nhiễm thêm căng thẳng, gây ảnh hưởng trực tiếp đến việc cung cấp nước tưới cho sản xuất nông nghiệp và nước sinh hoạt cho Nhà máy Nước Tân Hiệp.

Nhận định về thực trạng này, ông Vũ Đức Hùng, Chủ tịch Hội đồng thành viên Công ty TNHH một thành viên Khai thác thủy lợi Dầu Tiếng - Phước Hòa cảnh báo: Hồ Dầu Tiếng có nhiệm vụ cung cấp nước ngọt, điều tiết lũ và đẩy mặn cho vùng hạ du sông Sài Gòn, là nguồn nước tưới trực tiếp cho khoảng 65.000 ha và tạo nguồn nước cho hơn 40.000 ha ở 5 địa phương là: Tây Ninh, Bình Phước, Bình Dương, Long An, TP. Hồ Chí Minh. Nguồn nước ngày càng ít và nguy cơ ô nhiễm ngày càng tăng đã buộc hồ Dầu Tiếng phải bổ sung nguồn nước có dung tích 50 m3/giây từ hồ Phước Hòa (lấy nguồn nước của sông Bé). Tuy nhiên để có thể bảo đảm cung cấp đầy đủ nguồn nước cho sinh hoạt và tưới tiêu trong mùa khô, cũng như đảm bảo chức năng cắt lũ cho hạ du khi có mưa to thì cao trình tích nước của hồ Dầu Tiếng cần tăng thêm 2 m so với cao độ tích nước hiện hữu là 24,4 m.

Bất ổn từ siêu dự án phim trường ?

Trong khi chất lượng nước hồ Dầu Tiếng đang ngày càng xấu đi thì những thông tin cảnh báo của nhiều nhà khoa học về nguy cơ ô nhiễm từ nguồn thải của siêu dự án phim trường do Công ty cổ phần Nghe nhìn toàn cầu (AVG) và Tập đoàn Dầu khí quốc gia Việt Nam làm chủ đầu tư, càng làm dư luận lo ngại. Vì rằng khihồ Dầu Tiếng tích thêm nước với cao độ tăng thêm 2 m để bảo đảm cung cấp cho nhu cầu phát triển thì phần lớn diện tích của đảo Nhím được "bố trí" để xây dựng dự án phim trường sẽ có nguy cơ bị ngập…

Được biết, tháng 7/2010, UBND tỉnh Tây Ninh đã có Văn bản giao chấp thuận cho thực hiện dự án phim trường kết hợp du lịch sinh thái tầm cỡ quốc tế tại khu đất đảo, với tổng vốn đầu tư 1.500 tỷ đồng. Theo đó, dự án có 3 hạng mục chính là: Khu du lịch sinh thái dành cho khách tham quan, ẩm thực, nghỉ dưỡng; khu sản xuất phim và khu hành chính. Đại diện chủ đầu tư đã trình bày phương án bảo vệ môi trường như sẽ có hệ thống cấp thoát nước riêng cũng như hệ thống thu gom, xử lý nước thải, xungquanh đảo sẽ trồng hàng cây xanh cách ly với mục tiêu ngăn chất thải bên trong không chảy ra lòng hồ.

Tuy nhiên, tại Hội thảo về bảo vệ an toàn hồ Dầu Tiếng được tổ chức ngày 14/10/2011 tại TP. Hồ Chí Minh, đã có nhiều ý kiến lo ngại rằng, siêu dự án này sẽ tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm môi trường cho hồ Dầu Tiếng khi có sự thay đổi về thủy văn. Đơn vị quản lý hồ là Công ty TNHH một thành viên Khai thác thủy lợi Dầu Tiếng - Phước Hòa đã nói thẳng là: Không ai đảm bảo được khu vực dự án phim trường kết hợp du lịch sinh thái có tránh được ngập nước hay không. Khi xảy ra sự cố thì tất cả nguồn ô nhiễm trong dự án sẽ tràn ra cộng hưởng với ô nhiễm từ các hoạt động chăn nuôi, sản xuất trên lòng hồ sẽ làm tình trạng ô nhiễm nguồn nước hồ Dầu Tiếng thêm trầm trọng.

Theo Nghị định 112/2008/NĐ-CP của Chính phủ về quản lý, bảo vệ, khai thác tổng hợp tài nguyên và môi trường các hồ chứa thủy điện, thủy lợi thì việc xây dựng dự án tại đảo Nhím cần phải bảo đảm an toàn tuyệt đối cho hồ Dầu Tiếng. Vì nói như GS.TSKH. Nguyễn Ân Niên, Chủ tịch Hội Khoa học thủy lợi TP.Hồ Chí Minh thì hồ Dầu Tiếng là công trình thủy lợi có cửa xả tại Tây Ninh nhưng tác động đến liên tỉnh nên vấn đề an toàn phải đặt lên trên hết. Nếu hồ Dầu Tiếng xảy ra sự cố thì hàng tỷ m3 nước theo độ dốc của địa hình sẽ tràn về hạ du gây ra thảm họa khó lường, đặc biệt là đối với TP. Hồ Chí Minh, trung tâm kinh tế lớn nhất nước với dân số gần 12 triệu người. Phải thay đổi tư duy làm dự án kiểu cục bộ địa phương để có tầm nhìn toàn cục vì sự phát triển bền vững của khu vực Đông Nam Bộ với nguồn nước hồ Dầu Tiếng sẽ là nguồn cung cấp chính trong tương lai gần khi mà hệ thống lưu vực sông Đồng Nai đang bị ô nhiễm và nhiễm mặn. Do đó, phải có những đánh giá thật khách quan về những bất hợp lý, những được mất đối với hồ Dầu Tiếng khi xây dựng siêu dự án phim trường kết hợp du lịch trên đảo Nhím. Trong điều kiện biến đổi khí hậu khó lường như hiện nay, nên chăng cần giữ nguyên hiện trạng đảo Nhím để có thể bảo đảm an toàn tuyệt đối cho hồ Dầu Tiếng thay vì cấp phép đầu tư bằng mọi giá.

Lê Hải