ĐBSCL vào cao điểm hạn mặn: Chủ động ứng phó để giảm thiệt hại

Chủ động từ sớm, kiểm soát tốt nguồn nước

Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đang vào cao điểm mùa khô, đặc biệt trong tháng 3 và tháng 4/2026, khi triều cường kết hợp với lượng nước từ thượng nguồn sông Mekong giảm có thể khiến độ mặn gia tăng. Tuy nhiên, theo đánh giá của cơ quan chuyên môn, tình hình vẫn nằm trong kịch bản dự báo.

Trao đổi với Báo Điện tử Chính phủ ngày 18/3, ông Nguyễn Hồng Khanh, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết: Hiện nay, lưu vực sông Mekong nói chung và Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) nói riêng đang ở thời kỳ giữa mùa khô năm 2025-2026. Diễn biến xâm nhập mặn đến nay phù hợp với thông tin nhận định đã được các cơ quan thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường cung cấp từ tháng 9/2025, mức độ xâm nhập mặn không gay gắt, thấp hơn đến tương đương so với trung bình nhiều năm.

Nhờ hệ thống công trình thủy lợi được đầu tư đồng bộ, việc kiểm soát mặn và vận hành lấy nước cơ bản chủ động, chưa xảy ra tình trạng thiếu nước ngọt cho sản xuất và sinh hoạt.

Ngay từ tháng 9/2025, các cơ quan chức năng đã cung cấp sớm thông tin dự báo nguồn nước và xâm nhập mặn, cập nhật thường xuyên theo tuần, tháng. Trên cơ sở đó, các địa phương xác định vùng có nguy cơ bị ảnh hưởng để triển khai giải pháp phù hợp.

Một trong những giải pháp quan trọng là điều chỉnh lịch thời vụ. Các diện tích lúa có nguy cơ bị ảnh hưởng đã được chỉ đạo xuống giống sớm, kết thúc trong tháng 12/2025. Với cây ăn trái, người dân chủ động tích trữ nước trong ao, hồ quy mô hộ gia đình để đảm bảo nguồn tưới trong thời điểm mặn lên cao.

Bên cạnh đó, nhiều công trình thủy lợi mới như cống âu Nguyễn Tấn Thành, Vàm Bà Lịch, Rạch Mọp được đưa vào vận hành hiệu quả, góp phần ngăn mặn, trữ ngọt cho các vùng sản xuất.

Công tác truyền thông cũng được đẩy mạnh, giúp người dân chủ động tích trữ nước, sử dụng tiết kiệm và hạn chế tối đa thất thoát.

Địa phương linh hoạt ứng phó, giảm thiểu rủi ro

Tại An Giang, nguồn nước phục vụ sinh hoạt và sản xuất từ đầu mùa khô đến nay cơ bản được đảm bảo. Ngành nông nghiệp địa phương đã tổ chức nhiều đoàn kiểm tra thực địa, đồng thời theo dõi chặt chẽ tình hình hạn hán, xâm nhập mặn, sạt lở và cháy rừng.

Trả lời Báo Điện tử Chính phủ, ông Lê Hữu Toàn, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh An Giang cho biết: Tỉnh đã chủ động vận hành có hiệu quả hệ thống cống trên địa bàn tỉnh và phối hợp Công ty TNHH MTV Khai thác Thủy lợi miền Nam vận hành các cống: Cái Lớn, Cái Bé, Xẻo Rô, phối hợp với Công ty TNHH MTV Khai thác Thủy lợi An Giang vận hành hệ thống cống để ngăn mặn, giữ ngọt hợp lý theo yêu cầu thực tế tại từng thời điểm sản xuất của từng khu vực.

Địa phương cũng thường xuyên kiểm tra, phát hiện sớm các sự cố rò rỉ mặn để xử lý kịp thời. Việc vận hành cống, âu thuyền Vàm Bà Lịch được tổ chức nhiều đợt nhằm cắt đỉnh triều, kiểm soát mặn và trữ nước ngọt hiệu quả.

Theo nhận định của tỉnh, dù nguồn nước Mekong có thời điểm cao hơn trung bình nhiều năm và có thể xuất hiện mưa trái mùa, nhưng nguy cơ thiếu nước cục bộ vẫn có thể xảy ra tại một số khu vực trong cao điểm mùa khô từ tháng 2 đến tháng 4/2026.

Tại Vĩnh Long, chính quyền đã ban hành kế hoạch phòng, chống hạn mặn từ cuối năm 2025, phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng ngành, địa phương. Hệ thống quan trắc được tăng cường với 22 điểm đo mặn cố định, kết hợp số liệu khí tượng thủy văn để theo dõi sát diễn biến.

Ngành nông nghiệp khuyến cáo người dân kiểm tra độ mặn trước khi lấy nước, đặc biệt ở vùng chuyên canh cây ăn trái và nuôi trồng thủy sản. Nhiều hộ dân đã chủ động trang bị thiết bị đo mặn cầm tay, góp phần giảm thiểu rủi ro.

Thích ứng dài hạn trước biến đổi khí hậu

Bên cạnh các giải pháp trước mắt, nhiều công trình thủy lợi lớn trong khu vực tiếp tục phát huy hiệu quả trong điều tiết nguồn nước như hệ thống sông Ba Lai, trục dẫn ngọt Cái Hàng – Sa Kê, Trung Nhuận – Xẻo Rắn, hồ chứa Kênh Lấp.

Đồng thời, các dự án quan trọng như đê bao ngăn mặn ven sông Hàm Luông, hệ thống thủy lợi Bắc – Nam Bến Tre, cống Vàm Cái Mơn đang được đẩy nhanh tiến độ nhằm nâng cao năng lực kiểm soát mặn.

Theo nhận định của các chuyên gia, xâm nhập mặn tại ĐBSCL không còn là hiện tượng bất thường mà đang trở thành thách thức thường xuyên do tác động của biến đổi khí hậu và thay đổi dòng chảy sông Mekong.

Trong bối cảnh đó, nhiều địa phương đã chuyển hướng từ “ứng phó” sang “thích ứng”. Việc tái cơ cấu sản xuất nông nghiệp theo điều kiện nguồn nước được xem là giải pháp căn cơ.

Các mô hình như lúa – tôm, nuôi trồng thủy sản, trồng cây chịu mặn đang được mở rộng. Đây không chỉ giúp giảm phụ thuộc vào nước ngọt mà còn nâng cao giá trị kinh tế.

Ông Nguyễn Hồng Khanh cũng lưu ý, dù xâm nhập mặn có khả năng đã qua cao điểm, nhưng vẫn cần đề phòng những biến động bất thường do phụ thuộc vào vận hành các hồ chứa thượng nguồn. Vì vậy, công tác giám sát, dự báo và điều hành nguồn nước cần tiếp tục được duy trì chặt chẽ.

Các địa phương được khuyến nghị tăng cường lấy nước, thau rửa hệ thống kênh rạch sau vụ Đông Xuân để chuẩn bị cho vụ Hè Thu 2026; đồng thời, với những khu vực thiếu nguồn nước ổn định, cần chờ mưa mới xuống giống để tránh rủi ro.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng rõ rệt, bài toán hạn mặn tại ĐBSCL không chỉ là thách thức trước mắt mà còn là vấn đề lâu dài. Sự chủ động của chính quyền, ngành chuyên môn và người dân sẽ là yếu tố quyết định để bảo vệ sản xuất, đảm bảo sinh kế bền vững cho hàng triệu người dân trong vùng.

Lê Sơn