Giải bài toán nhân lực khí tượng thủy văn: Tăng cường đào tạo theo địa chỉ

Chiều 29/10 tại Hà Nội, Trung tâm Khí tượng Thủy văn (KTTV) Quốc gia phối hợp với Cục KTTV và Biến đổi khí hậu đã tổ chức hội thảo đào tạo nhân lực theo nhu cầu của ngành KTTV. Đây là một trong 3 hội thảo chuyên đề về đào tạo nhân lực trong từng lĩnh vực ngành TN&MT hướng tới Hội thảo đào tạo nhân lực theo nhu cầu ngành TN&MT vào tháng 11 tới. Hội thảo được tổ chức dưới hình thức trực tuyến với 10 đầu cầu gồm Trung tâm KTTV Quốc gia và 9 Đài KTTV khu vực trong cả nước. Tham dự hội thảo còn có đại diện Vụ Tổ chức cán bộ, Viện Khoa học KTTV và Môi trường (Bộ TN&MT), Vụ Giáo dục chuyên nghiệp (Bộ Giáo dục – Đào tạo), Đại học TN&MT Hà Nội…

* Hẫng hụt về độ tuổi, thiếu chuyên gia trình độ cao

Theo báo cáo của Cục KTTV và Biến đổi khí hậu, đội ngũ cán bộ ngành KTTV hiện thiếu, năng lực yếu và mất cân đối về cơ cấu chuyên ngành, độ tuổi. Hiện toàn lĩnh vực có 3402 cán bộ, công chức, viên chức, người lao động. Đó là lực lượng đông song tỷ lệ cán bộ có trình độ tiến sĩ, thạc sĩ thấp chỉ dưới 3%. Điều đáng nói là lực lượng cán bộ có trình độ cao đã ở độ tuổi trên 50 trong khi đội ngũ lớp dưới chưa đủ trình độ và kinh nghiệm kế cận.

“Trước năm 1991, lực lượng cán bộ chuyên ngành KTTV được đào tạo ở Liên Xô và các nước Đông Âu khá nhiều. Trung bình mỗi năm có khoảng 40 lưu học sinh tốt nghiệp và 10 nghiên cứu sinh. Tuy nhiên sau 1991, nguồn gửi đào tạo này bị mất gây hẫng hụt lớn về lực lượng chuyên gia. Từ đó chủ yếu chúng ta đào tạo trong nước”, ông Bùi Văn Đức, Tổng Giám đốc Trung tâm KTTV Quốc gia cho biết. Vẫn theo ông Đức, nếu trước đây, sinh viên được chọn học ngành KTTV là những sinh viên giỏi thì nay đầu vào các ngành KTTV ở các trường Đại học Khoa học tự nhiên (ĐH Quốc gia HN) hay ĐH Thủy lợi thuộc nhóm thấpnhất trường. Điều đó khiến sinh viên ra trường có chất lượng không cao.

Ở Trung tâm KTTV Quốc gia hiện nay, cán bộ ở độ tuổi 31-40 chiếm tỷ lệ lớn nhất, độ tuổi 50-60 chiếm tỷ lệ nhỏ nhất. Nếu tính cả nhu cầu tuyển dụng năm 2010 thì độ tuổi từ 30 trở xuống chiếm tỷ lệ lớn nhất, khoảng 900 người. Với các ngành khác lực lượng trẻ như vậy có thể tin tưởng vào sự phát triển đội ngũ, song ở ngành KTTV, một sinh viên tốt nghiệp thì cần khoảng 5-7 năm tập sự mới có thể tiến hành dự báo.

Bà Nguyễn Bình Minh, Phó Cục trưởng Cục KTTV và biến đổi khí hậu cho biết, Cục chỉ 16% cán bộ có trình độ sau đại học. Một đơn vị quản lý Nhà nước về KTTV song tỷ lệ cán bộ có chuyên ngành KTTV chỉ chiếm khoảng 25%.

Ở các địa phương, theo bà Nguyễn Bình Minh, do đặc thù chuyên ngành, số lượng cán bộ, công chức thuộc lĩnh vực KTTV, biến đổi khí hậu rất ít. Phần lớn bộ máy tham mưu, phụ trách lĩnh vực KTTV đều được ghép chung với các lĩnh vực khác như tài nguyên nước, khoáng sản… Biến đổi khí hậu là lĩnh vực hoàn toàn mới nên hầu hết các địa phương chưa có cán bộ đúng chuyên ngành.

Phân tích các nguyên nhân, các đại biểu đều cho rằng, đó là do chúng ta bị hẫng một thời gian không đào tạo cán bộ trình độ cao chuyên ngành này sau năm 1991. KTTV là chuyên ngành hẹp nên ít trường đào tạo và các trường cũng không được thường xuyên cập nhật kiến thức, công nghệ KTTV ngày một hiện đại. Một giải pháp tổng thể từ đào tạo chính quy, đào tạo lại, bổ sung chính sách thu hút nhân lực cho ngành.

* Sử dụng mọi hình thức đào tạo

Theo PGS. Nguyễn Khang, Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp (Bộ GD-ĐT), do ít trường đào tạo chuyên ngành KTTV và việc đào tạo của các trường chưa đáp ứng ngay yêu cầu phục vụ nên cần kết hợp với đào tạo lại, đào tạo theo địa chỉ, đào tạo qua các dự án hợp tác quốc tế…

Ông Nguyễn Văn Toàn, Giám đốc Đài KTTV khu vực Tây Bắc cho biết, vùng núi Tây Bắc hiểm trở, khó khăn nên cán bộ miền xuôi lên công tác chỉ một thời gian là xin chuyển đi. Bởi thế việc đào tạo quan trắc viên cho Đài cần được thực hiện theo hình thức cử tuyển, khuyến khích con em trong ngành, người dân bản địa để họ yên tâm công tác tại quê hương.

PGS. Nguyễn Viết Lành, Trưởng khoa KTTV và tài nguyên nước (ĐH TN&MT Hà Nội) cho biết, Trường sẵn sàng nhận đào tạo theo địa chỉ như đề xuất của Đài KTTV Tây Bắc. Hiện Trường đang đào tạo một lớp quan trắc viên cho Đài KTTV khu vực Việt Bắc và đào tạo liên thông cho cán bộ Đài KTTV Nam Trung Bộ.

Theo ông Gia Hiệp, Giám đốc Đài Khí tượng cao không, hiện không có trường nào đào tạo chuyên ngành khí tượng cao không mà chỉ có một môn học với vài chục tiết học. Tất cả cán bộ cao không, cả quan trắc viên, kỹ thuật viên đều cần được đào tạo lại mới đáp ứng yêu cầu. Đồng tình với ý kiến ông Hiệp, ông Nguyễn Văn Tuệ, Phó Tổng Giám đốc Trung tâm KTTV Quốc gia đề nghị Bộ tăng kinh phí đào tạo lại để Trung tâm chủ động tổ chức bồi dưỡng cho cán bộ trong ngành.

Ông Nguyễn Khang lưu ý, cần đào tạo ngoại ngữ cho cán bộ để sẵn sàng đón nhận các cơ hội đào tạo ởnước ngoài từ các dự án hoặc Chương trình đào tạo tiến sĩ của Bộ GD-ĐT.

Nhật Tân