Làm rõ cơ chế bồi thường trong tiêm chủng: Minh bạch trách nhiệm, bảo đảm quyền lợi người dân

Nhiều ý kiến đặt câu hỏi về sự khác biệt giữa tiêm chủng bắt buộc và tiêm chủng tự nguyện, cũng như tính minh bạch trong xác định nguyên nhân tai biến.

Rõ trách nhiệm giữa nhà nước và cơ sở dịch vụ tiêm chủng

Chia sẻ nội dung này trong Dự thảo, ông Dương Chí Nam, Phó Cục trưởng Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế cho biết, theo khoản 3 Điều 23 của Luật Phòng bệnh, các trường hợp thuộc diện tiêm chủng bắt buộc bao gồm: đối tượng tiêm trong Chương trình tiêm chủng mở rộng hoặc tiêm chống dịch - nếu xảy ra tai biến nghiêm trọng ảnh hưởng đến sức khỏe, tính mạng sẽ được Nhà nước bồi thường từ ngân sách. Điều này nhằm bảo vệ quyền lợi của người dân khi thực hiện nghĩa vụ phòng bệnh vì cộng đồng.

Ngược lại, đối với tiêm chủng tự nguyện tại các cơ sở tư nhân, nếu xảy ra tai biến, trách nhiệm bồi thường thuộc về đơn vị cung ứng dịch vụ theo quy định của Bộ Luật Dân sự. Cụ thể, tại Điều 584 và Điều 608 Bộ luật Dân sự quy định cá nhân, pháp nhân sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ có hành vi xâm phạm tính mạng, sức khỏe của người khác hoặc cung ứng hàng hóa (vaccine) không bảo đảm chất lượng mà gây thiệt hại cho người tiêu dùng thì phải bồi thường.

Theo cơ quan soạn thảo, sự phân định này nhằm làm rõ ranh giới giữa trách nhiệm của Nhà nước và trách nhiệm dân sự của các đơn vị cung ứng dịch vụ, không tạo ra bất bình đẳng trong bảo vệ quyền lợi con người.

Hiện, Bộ Y tế cũng đang xây dựng các quy định cụ thể về bồi thường trong tiêm chủng bắt buộc và trong tiêm chủng tự nguyện như: xác định trường hợp được bồi thường; phạm vi, mức bồi thường; quy trình xác định nguyên nhân tai biến; cơ chế giải quyết khiếu nại, cũng như trình tự chi trả và trách nhiệm hoàn trả.

Đáng chú ý, mức bồi thường tối đa hiện nay là 30 lần mức lương cơ sở và các chi phí khám bệnh, chữa bệnh đối với trường hợp để lại di chứng, khuyết tật, hoặc khi bị thiệt hại đến tính mạng được hỗ trợ bù đắp tổn thất về tinh thần là 100 triệu đồng. Mức hỗ trợ này đã thực hiện gần 10 năm, chưa phát sinh vướng mắc hay khiếu kiện lớn, đại diện Cục Phòng bệnh cho biết.

Cơ chế hội đồng chuyên môn: Bảo đảm độc lập, khách quan

Một trong những vấn đề được dư luận quan tâm là tính khách quan khi xác định nguyên nhân tai biến. Theo Dự thảo, Hội đồng tư vấn chuyên môn không chỉ gồm cán bộ y tế địa phương mà còn có sự tham gia của các chuyên gia từ các viện đầu ngành như Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương, Viện Pasteur TPHCM, cùng các trường đại học y và bệnh viện tuyến Trung ương.

Thành phần hội đồng bao gồm chuyên gia về vaccine, dịch tễ học và các bác sĩ lâm sàng ở nhiều chuyên khoa như nhi khoa, hồi sức cấp cứu, miễn dịch. Đặc biệt, những người trực tiếp tham gia hoạt động tiêm chủng sẽ không được tham gia hội đồng nhằm tránh xung đột lợi ích.

Hội đồng hoạt động độc lập về chuyên môn, chịu trách nhiệm trước pháp luật về kết luận của mình. Khi cần thiết, có thể mời thêm chuyên gia pháp lý, tài chính hoặc pháp y để đảm bảo kết luận dựa trên bằng chứng khoa học và đa chiều.

Người dân có quyền khiếu nại

Dự thảo cũng nhấn mạnh quyền của người dân trong trường hợp không đồng ý với kết luận của Hội đồng chuyên môn. Người bị thiệt hại hoặc thân nhân có thể khiếu nại theo quy định, đề nghị cơ quan quản lý cấp trên (như Bộ Y tế) xem xét lại hoặc thành lập hội đồng chuyên môn cấp Trung ương để đánh giá lại vụ việc.

Ngoài ra, người dân có quyền khởi kiện vụ án dân sự hoặc hành chính tại tòa án theo quy định pháp luật hiện hành. Quy định này nhằm đảm bảo quyền tiếp cận công lý và tính minh bạch trong xử lý sự cố y khoa.

Một điểm đáng chú ý trong cơ chế bồi thường là nguyên tắc "Nhà nước chi trả trước" đối với tiêm chủng bắt buộc nhằm hỗ trợ người dân kịp thời. Tuy nhiên, nếu xác định tai biến do lỗi từ sản xuất, bảo quản vaccine hoặc quy trình tiêm chủng, các tổ chức liên quan sẽ phải hoàn trả ngân sách đã chi. Điều 23 Luật Phòng bệnh đã quy định về nội dung này.

Cơ chế này không chỉ đảm bảo quyền lợi cho người dân mà còn tạo áp lực nâng cao chất lượng đối với toàn bộ chuỗi cung ứng vaccine - từ nhà sản xuất đến cơ sở tiêm chủng.

Theo đánh giá của cơ quan soạn thảo, đây là cách tiếp cận phù hợp với mục tiêu xây dựng hệ thống phòng bệnh hiện đại, minh bạch và đáng tin cậy, góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng trong bối cảnh mới.

Hiền Minh