“Móc ruột” đá - Bài 1: Đá "thổ phỉ" tung hoành

"Đầu trần, chân đất" là những hình ảnh quen thuộc tại nhiều mỏ khai thác

Huyện Yên Thành (Nghệ An) hiện có 12 đơn vị được tỉnh cấp phép hoạt động trong lĩnh vực khai thác đá xây dựng. Tuy không phải là cái "rốn"về tài nguyên khoángsản nói chung và đá xây dựng nói riêng như một số huyện khác, nhưng mấy năm trở lại đây việc khai thác đá xây dựng trên địa bàn huyện này đang nổi lên một số vấn đề cần các nhà quản lý vào cuộc chấn chỉnh,xử lý...

Nhan nhản "đá tặc"

Theo chân người dẫn đường là dân bản xứ, chúng tôi đột nhập khu vực được coi là "thủ phủ" khai thác đá xây dựng của huyện Yên Thành.

Xã Nam Thành là điểm đến đầu tiên. Tại khu vực này có 2 đơn vị được cấp phép khai thác là Công ty Chín Mến và Công ty Khánh Hoàn, ngoài ra còn có nhiều lèn đá đang trong quá trình thăm dò của một số đơn vị khác. Tuy nhiên, song song với quá trình thăm dò của những đơn vị này là nạn khai thác tự do - khai thác "thổ phỉ" -đang diễn ra rất phổ biến khiến cho tài nguyên của đất nước bị thất thoát, lãng phí...trong sự bất lực của các cơ quan chức năng.

Trên con đường đầy bụi đá, chúng tôi đột nhập khu vực mỏ đá ở Lèn Voi. Đây là lèn đá nằm ở khu vực giáp ranh giữa hai xã Trung Thành và Nam Thành. Lèn này hiện tại đang có một đơn vị xin giấy phép thăm dò, trong lúc đơn vị này đang tiến hành các bước khảo sát, thăm dò thì hàng chục người dân đã tự ý đi vào khu vực này để khai thác. Nhất là những ngày thứ 7 và chủ nhật. Sở dĩ như vậy là vì các "đá tặc" hiểu rằng những ngày đó sẽ không bị các cơ quan chức năng "tóm cổ".

Lèn Voi bây giờ đang trở thành nỗi kinh hoàng của người đi đường và những hộ dân sống xung quanh khi phải "cắn răng" chịu đựng những tiếng nổ inh tai, nhức óc của hàng chục kg thuốc nổ phát ra từ lèn đá. Điều khiến cho dư luận đặt câu hỏi là những "đá tặc" trên lấy thuốc nổ ở đâu và bằng cách nào?.

Theo quy định, các đơn vị được cấp phép khai thác mới được phép sử dụng các vật liệu nổ (thuốc nổ). Tuy nhiên, bằng các mối quan hệ thân cận với nhiều Công ty khai thác nên những "đá tặc" đã "moi" được một lượng thuốc nổ khá lớn để sử dụng cho mục đích khai thác "thổ phỉ" của mình. Chính vì thế mà các "đá tặc" có thêm công cụ để mở rộng quy mô khai thác và cứ thế tài nguyên bị thất thoát !

Cũng giống như Lèn Voi thì nhiều lèn đá khác tại các khu vực xã Nam Thành, Trung Thành, Đồng Thành, Phúc Thành...nạn khai thác "thổ phỉ" cũng diễn ra rất mạnh. Tuy nhiên, để dập tắt được vấn nạn trên là một việc làm không dễ dàng gì của các cơ quan chức năng.

Ông Phan Thế Trung, Chủ tịch UBND xã Nam Thành thở dài: "Nạn khai thác đá "thổ phỉ" diễn ra khá phổ biến trên địa bàn xã chúng tôi nói riêng và toàn huyện nói chung, vấn nạn này đã xuất hiện từ nhiều năm nay. Thế nhưng, rất khó để chúng tôi xử lý. Thực tế chúng tôi đã mật phục nhiều lần để bắt quả tang nhưng vẫn chưa bắt được trường hợp nào".

"Chúng tôi đã mời hơn chục đối tượng khả nghi lên UBND xã để viết cam kết không vi phạm, nhưng đó chỉ là trên giấy tờ chứ họ lén lút khai thác chúng tôi cũng không thể kham hết được" - Ông Trung giãi bày.

Mỏ đá Lèn Cỏ - Nơi có công nhân rơi từ độ cao 50m xuống chết ngay tại chỗ.

Rình rập hiểm nguy

Theo số liệu của Phòng LĐTB&XH huyện Yên Thành, trong năm 2010 trên địa bàn xẩy ra 5 vụ tai nạn lao động làm chết 5 người. Đó là trường hợp của chị Hồ Thị Thú (SN 1985) bị đá sụt đè chết tại mỏ khai thác của Công ty Kỳ Sơn vào tháng 10/2010; anh Tô Quang Việt (SN 1975) bị rơi từ độ cao 50m tại Lèn Cò thuộc Công ty Đông Thành; chị Hoàng Thị Sinh (SN 1985) cũng bị đá sụt đè chết tại mỏ của Công ty Kỳ Sơn...

Đặc biệt là trường hợp tai nạn tại Lèn Voi mới đây. Khi một "đá tặc" mang theo 2kg thuốc nổ leo lên mỏm đá để nổ, nhưng chưa kịp gắn vào đã bị chập điện nổ ngay trên lưng khiến cho nạn nhân "tan xác". Đây là một trong những trường hợp khai thác "thổ phỉ" bị tai nạn dẫn đến tử vong gần đây nhất mà chính quyền địa phương thống kê được.

Theo tìm hiểu của chúng tôi, số vụ tai nạn và số người chết do tai nạn trong quá trình khai thác đá trong năm 2010 còn lớn hơn nhiều so với con số 5 mà các cơ quan chức năng đã thống kê. Nguyên nhân chủ yếu vẫn là do các Công ty khai thác không tuân thủ những nguyên tắc về an toàn lao động như: không mặc quần áo bảo hộ, không đội mũ, không thắt dây an toàn, khai thác theo hình thức thủ công... đặc biệt là nạn khai thác "thổ phỉ" diễn ra rất phổ biến.

Về vấn đề này bà Nguyễn Thị Huyền, chuyên viên phòng LĐTB&XH huyện Yên Thành cho biết: "Số vụ tai nạn lao động từ khai thác đá trên địa bàn như trên là rất đáng lo ngại. Thực tế các doanh nghiệp có quan tâm nhưng chưa đạt yêu cầu so với quy định về vấn đề an toàn lao động. Trong năm 2010 chúng tôi đã kết hợp với Phòng TN&MT, Công an huyện tiến hành kiểm tra đột xuất các đơn vị 3 lần. Qua đó ghi nhận các đơn vị chỉ mới đảm bảo được cho những công nhân làm nhiệm vụ trèo núi để khoán đá, còn những công nhân còn lại việc tuân thủ vấn đề bảo hộ lao động vẫn là con số không".

Bà Huyền đưa ra một số dẫn chứng như Công ty Kỳ Sơn, mặc dù có trên 200 lao động, thế nhưng đa số chỉ là lao động theo thời vụ nên việc trang bị các thiết bị bảo hộ lao động hầu như chưa được quan tâm đúng mức, trong năm 2010 chỉ riêng đơn vị này đã có 2 vụ tai nạn đáng tiếc xẩy ra làm chết 2 công nhân. Nguyên nhân không gì khác là không có bảo hộ lao động...

Những núi đá ở Yên Thành nghìn năm tuổi như bị "nung nóng" trước cuộc mưu sinh của con người nơi đây. Núi đá Yên Thành đang bị "móc ruột" một cách không thương tiếc. Tài nguyên đá không phải là vô hạn. Những hệ lụy khôn lường từ việc khai thác đá bừa bãi nơi này cần phải được chấm dứt.

Phạm Tuân

Bài 2: Người chết cũng... lo